ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.12.2023
Просмотров: 364
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
13«Музыкаөнеріжәнеқазақтыңкиелідомбырасы»бөлімібойыншажиынтықбағалау
Оқу мақсаты
Бағалау критерийі
Ойлау дағдыларының деңгейі
Орындау уақыты
7.О4. Идеясы ұқсас публицистикалық және көркем әдебиет стиліндегі мәтіндердің тақырыбы, құрылымы, мақсатты аудиториясы, тілдік ерекшелігін салыстыра талдау
7.Ж5. Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша тірек сөздер мен сөз тіркестерін синонимдік қатармен ауыстыра отырып, жинақы мәтін жазу
Білім алушы
Мәтіндердің стилін, тақырыбын анықтайды, құрылымы мен аудиториясын ажыратады
Тілдік ерекшелігін салыстырады
Тірек сөздер мен сөз тіркестерін синоним сөздерге ауыстырады
Синонимдік қатарды орынды қолданып, мәтін жазады
Жоғары деңгей дағдылары
15-20 минут
1-тапсырма
Мәтінді мұқият оқып, кесте бойынша салыстырыңыз.
А мәтіні
Домбыра туралы аңыз
Домбыра аспабының қалай пайда болғаны жайлы аңыз әңгімелер аса мол. А.Сейдімбек «Күй шежіре» еңбегінде домбыра аңыздарына ерекше назар аударған. Соның бірі Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданынан Арғынбек Қилыбаев ақсақалдың баяндауындағы «Қос ішек» күйінің аңызы.
Ертеде биік таудың қиясын тұрақ еткен, бұғы-маралды аулап азық етіп күнін көрген бір аңшы жігіт болады. Бірде жолы болып, биік таудың қиын қиясынан теңбіл марал атып алады да, маралды етекке түсіру үшін ішек-қарынын ақтарып тастайды. Содан арада айлар өткенде, аңшы жігіт аң атуға ұрымтал тұс еді ғой деп, баяғы теңбіл маралды атқан жерге соқса, құлағына бір ызыңдаған дауыс естіледі. Барлап қараса, өткенде атқан маралдың ішегін қарға-құзғын іліп ұшқан болу керек, қарағайдың бұтағына қос тін болып керіліп қалғанын көреді. Ызыңдаған дыбыстың сол ішектен шығып тұрғанын аңғарады. Қарағайдың бұтақтарына керіле кепкен ішекті сәл ғана жел тербесе ызыңдап, жанға жайлы дыбыс шығарады. Бірде уілдеп, бірде сарнап, енді бірде сыңсып жылағандай болып, аңшы жігітті алуан түрлі күйге түсіреді. Сол жерде аңшы жігіт қой мына қос ішекке тіл бітейін
деп тұр екен, бір амал жасайын деп, ішекті үйге алып келеді де, бір аспап жасап, соған қос ішекті тағады. Содан тартып көрсе, шынында да қос ішекке тіл біткендей сұңқылдап қоя береді. Бұл үн жігіттің ғана жанын жадыратып қоймайды, тыңдаған жанның бәрін ұйытады. Осылайша домбыра көптің сүйіп тыңдайтын аспабына айналады.
http://akikat.kazgazeta.kz/?p=6085
14
Ә мәтініҚазақтыңұлттықмузыкалықаспаптарыҚазақтыңертезаманнанкележатқанмузыкалықаспаптарыныңтүрлеріөтекөп.Ата-бабаларымызтастан,ағаштан,темірден,өсімдіктерден,саздан,малдыңтерісінен,сүйегінен, мүйізден,ішектен,қылдантағыбасқададыбысшығаруымүмкінзаттарданқарапайымән-күйаспаптарынжасаған.Еліміздіңәртүрлімузейлерініңқорларында400-денастамкөне музыкалық аспаптар сақтаулы.Қазақтыңұлттықмузыкалық аспаптарынжіктептөмендегідей топтарға бөлугеболады:1. Үрмеліаспаптар- үрлеп тартылатындар, оның ішінде оларды3 топқа бөлугеболады: Үрмелі(флейталы)-сыбызғы,қурай-ысқырғыш,үшпелек,сазсырнай,үскірік,тастауық, ысқыруық, ұран.Тростық- қамыс сырнай, қос сырнай, қауырсынсырнай. Мундштуктік- мүйізсырнай, ұран, бұғышақ, керней.2.Шертпелі
зақ-домбыра»деп.Себебі,домбыранытартып,оныңдауысынұнатпайтынқазақжоқ деседеболады.Жалпы,домбыраатауыныңшығутарихыжайлыталастаркөп.Солардың бірқатары:«Дембира»дегенқызатынаншыққанболуыкерекдептетопшылайды,себебі шығыселдеріндеқастерлі,қасиеттінәрсегенемесекейбіркөпшілікорынғаәйеладамның есімінберуүрдісібар.Пішінідомбырағаұқсас,төртішектішертпеліаспапүнді халықтарында«тампура»дептеаталады.Ішектішертпеліаспап«пандура»гректердебар. Соныменнақтыатауықайданшыққаныәзірге белгісіз.Алеңкөнеаспапретіндеқобызсаналады.Өздеріңізбілетіндейқобызсонау Қорқытата заманынан келе жатыр.Қазіргікүніұлттықмузыкалықаспаптарғадегенсұранысартып
келеді.Жастардың көбіқазірдомбыраменқобызданбасқадаұлттықаспаптарбарекенінбіліпкеледі.Оған дәлел ретінде ұлттықаспаптардан құралған топтарды айта аламыз.http://el.kz/blogs/entry/content-231915
Оқу мақсаты
Бағалау критерийі
Ойлау дағдыларының деңгейі
Орындау уақыты
7.О4. Идеясы ұқсас публицистикалық және көркем әдебиет стиліндегі мәтіндердің тақырыбы, құрылымы, мақсатты аудиториясы, тілдік ерекшелігін салыстыра талдау
7.Ж5. Оқылым және тыңдалым материалдары бойынша тірек сөздер мен сөз тіркестерін синонимдік қатармен ауыстыра отырып, жинақы мәтін жазу
Білім алушы
Мәтіндердің стилін, тақырыбын анықтайды, құрылымы мен аудиториясын ажыратады
Тілдік ерекшелігін салыстырады
Тірек сөздер мен сөз тіркестерін синоним сөздерге ауыстырады
Синонимдік қатарды орынды қолданып, мәтін жазады
Жоғары деңгей дағдылары
15-20 минут
1-тапсырма
Мәтінді мұқият оқып, кесте бойынша салыстырыңыз.
А мәтіні
Домбыра туралы аңыз
Домбыра аспабының қалай пайда болғаны жайлы аңыз әңгімелер аса мол. А.Сейдімбек «Күй шежіре» еңбегінде домбыра аңыздарына ерекше назар аударған. Соның бірі Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданынан Арғынбек Қилыбаев ақсақалдың баяндауындағы «Қос ішек» күйінің аңызы.
Ертеде биік таудың қиясын тұрақ еткен, бұғы-маралды аулап азық етіп күнін көрген бір аңшы жігіт болады. Бірде жолы болып, биік таудың қиын қиясынан теңбіл марал атып алады да, маралды етекке түсіру үшін ішек-қарынын ақтарып тастайды. Содан арада айлар өткенде, аңшы жігіт аң атуға ұрымтал тұс еді ғой деп, баяғы теңбіл маралды атқан жерге соқса, құлағына бір ызыңдаған дауыс естіледі. Барлап қараса, өткенде атқан маралдың ішегін қарға-құзғын іліп ұшқан болу керек, қарағайдың бұтағына қос тін болып керіліп қалғанын көреді. Ызыңдаған дыбыстың сол ішектен шығып тұрғанын аңғарады. Қарағайдың бұтақтарына керіле кепкен ішекті сәл ғана жел тербесе ызыңдап, жанға жайлы дыбыс шығарады. Бірде уілдеп, бірде сарнап, енді бірде сыңсып жылағандай болып, аңшы жігітті алуан түрлі күйге түсіреді. Сол жерде аңшы жігіт қой мына қос ішекке тіл бітейін
деп тұр екен, бір амал жасайын деп, ішекті үйге алып келеді де, бір аспап жасап, соған қос ішекті тағады. Содан тартып көрсе, шынында да қос ішекке тіл біткендей сұңқылдап қоя береді. Бұл үн жігіттің ғана жанын жадыратып қоймайды, тыңдаған жанның бәрін ұйытады. Осылайша домбыра көптің сүйіп тыңдайтын аспабына айналады.
http://akikat.kazgazeta.kz/?p=6085
14
Ә мәтініҚазақтыңұлттықмузыкалықаспаптарыҚазақтыңертезаманнанкележатқанмузыкалықаспаптарыныңтүрлеріөтекөп.Ата-бабаларымызтастан,ағаштан,темірден,өсімдіктерден,саздан,малдыңтерісінен,сүйегінен, мүйізден,ішектен,қылдантағыбасқададыбысшығаруымүмкінзаттарданқарапайымән-күйаспаптарынжасаған.Еліміздіңәртүрлімузейлерініңқорларында400-денастамкөне музыкалық аспаптар сақтаулы.Қазақтыңұлттықмузыкалық аспаптарынжіктептөмендегідей топтарға бөлугеболады:1. Үрмеліаспаптар- үрлеп тартылатындар, оның ішінде оларды3 топқа бөлугеболады: Үрмелі(флейталы)-сыбызғы,қурай-ысқырғыш,үшпелек,сазсырнай,үскірік,тастауық, ысқыруық, ұран.Тростық- қамыс сырнай, қос сырнай, қауырсынсырнай. Мундштуктік- мүйізсырнай, ұран, бұғышақ, керней.2.Шертпелі
аспаптар - ішекті аспаптар. Оған шертіп ойналатын - жетіген (7 ішекті, 21 ішекті), шертер, домбыра (бас домбыра, прима домбыра, альт домбыра, шабылған, құралған, қалақ домбыра, Абай домбыра), адырна, шіңкілдек, ортеке, үш ішекті домбыра.
3. Ұрмалы аспаптар - аты айтып тұрғандай ұрып ойналатын аспаптар: даңғыра, кепшік, дабыл, дулыға, дауылпаз, шыңдауыл, тұяқтас, тоқылдақ, шың.
4. Сым тілшелі: шаңқобыз.
5.Сілкіп ойналатын аспаптар - сілку арқылы ойналады: аса таяқ, шың, сылдырмақты қамшы, қоңырау, сақпан, зырылдауық.
6. Ыспалы аспаптар немесе қияқпен ойналатын аспаптар: қобыз (қыл қобыз, нар қобыз, бас қобыз, альт қобыз, прима қобыз), сазген.
Қазақтың ұлттық аспаптарының ішінде кең тарағаны домбыра, қобыз, сазсырнай болып табылады. Домбыраны тіпті қазақтың өзімен салыстырады: «Нағыз қазақ - қазақ емес, нағыз қа
зақ-домбыра»деп.Себебі,домбыранытартып,оныңдауысынұнатпайтынқазақжоқ деседеболады.Жалпы,домбыраатауыныңшығутарихыжайлыталастаркөп.Солардың бірқатары:«Дембира»дегенқызатынаншыққанболуыкерекдептетопшылайды,себебі шығыселдеріндеқастерлі,қасиеттінәрсегенемесекейбіркөпшілікорынғаәйеладамның есімінберуүрдісібар.Пішінідомбырағаұқсас,төртішектішертпеліаспапүнді халықтарында«тампура»дептеаталады.Ішектішертпеліаспап«пандура»гректердебар. Соныменнақтыатауықайданшыққаныәзірге белгісіз.Алеңкөнеаспапретіндеқобызсаналады.Өздеріңізбілетіндейқобызсонау Қорқытата заманынан келе жатыр.Қазіргікүніұлттықмузыкалықаспаптарғадегенсұранысартып
келеді.Жастардың көбіқазірдомбыраменқобызданбасқадаұлттықаспаптарбарекенінбіліпкеледі.Оған дәлел ретінде ұлттықаспаптардан құралған топтарды айта аламыз.http://el.kz/blogs/entry/content-231915
| Екі мәтіннің ұқсастығы | |
| | |
| | |
| Екі мәтіннің айырмашылығы | |
| | |
| Түрі | |
| | |
| Көзделген аудитория (кімдерге арналғандығы) | |
| | |
| Мақсаты | |
| | |
| Мазмұны | |
| | |
| Стилі | |
| | |
| Тілі | |
| | |