2-мавзу.Дастурий таъминотнинг сифат кўрсаткичлари.Режа:1. Дастурий таъминот сифатига таъсир этувчи омиллар. 2. Ички ва ташқи сифат. 3.Сифат ва фойдаланиш.Дастурий восита сифатига таъсир қилувчи омилларДастурий воситанинг конструктив сифат хусусиятлари:

• 
  корректлик;
  
• 
  ўзаро алоқада бўлиш қобилияти;
  
• 
  хавфсизлик;
  
• 
  ишончлилик;
  
• 
  самарадорлик;
  
• 
  амалийлик;
  
• 
  техник хизмат кўрсатиш;
  
• 
  мобиллик.
  

Дастурий восита сифат кўрсаткичлари метрикалари:

• 
  ички метрикалар;
  
• 
  ташқи метрикалар;
  
• 
  aмалдаги метрикалар.
  

Дастурий воситанинг сифат характеристикаларига таъсир қилувчи салбий омиллар:

• 
  ички нуқсонлар:
  

• 
  лойихалаш;
  
• 
  aлгоритмизация;
  
• 
  дастурлаш;
  
• 
  ҳимоя.
  

• 
  ташқи таъсирлар:
  

• 
  кадрлар хатолари;
  
• 
  каналлардаги бузилиш;
  
• 
  ускунада носозликлар.
  

Дастурий восита сифат хусусиятларини чекловчи ресурслар:

• 
  иқтисодий;
  
• 
  вақтинчалик;
  
• 
  мутахассисларнинг шахсий таркиби;
  
• 
  ҳисоблаш.
  

Функционал характеристикалар (функционаллик) – асосий фойдаланувчилар учун дастурларнинг комплекси томонидан ҳал қилинадиган аниқловчи қиймат, хусусиятлар ва масалалар.Кoнструктив характеристикалар – дастурий воситанинг ҳаёт циклида, объектлар сифатига функционал талабларнинг бажарилишини қўллаб-қувватловчи сифат характеристикаларини аниқлаш учун, номенклатура ёрдамидан фойдаланиш мумкин.Дастурларнинг функционал сифатини таққослаш – шунга ўхшаш функцияларни бажарадиган дастурий воситаларнинг чекланган синфлари ичида:

• 
  маъмурий;
  
• 
  банк фаолияти;
  
• 
  тиббий;
  
• 
  авиация.
  

Функционал мувофиқлиги тўғридан-тўғри фойдаланувчи учун дастурий воситанинг асосий мақсади ва функцияларини аниқлайди (ИСО 9126).Функционал мувофиқлиги турли хил дастурий воситалар турлари учун асосий мақсад ва асосий характеристикалар деб номланади.Кoнструктив характеристикалар (бўйсунувчи рол ўйнайди) – дастурий воситалар функцияларини бажарилишининг юқори сифатини таъминлаши ва уни асосий мақсадда ишлатиши керак:

• 
  корректлик;
  
• 
  хавфсизлик;
  
• 
  мобиллик;
  
• 
  техник хизмат кўрсатиш;
  
• 
  ресурслардан фойдаланиш самарадорлиги;
  
• 
  aмалийлик;
  
• 
  ишончлилик.
  

---

Ушбу хусусиятлар гуруҳининг бошланғич номенклатураси, субхарактеристикалар ва уларнинг атрибутлари дастурий воситалар функцияларига инвариантадир.Сифат характеристикалари метрикасиДастурий воситалар сифатини шакллантириш жараёнлари.Ички сифат – ривожланиш жараёнида ва дастурий воситалар ҳаёт циклининг бошқа оралиқ босқичларида ўзини намоён қилади.Ташқи сифат – мижозларнинг талаблари бўйича спецификацияларда белгиланади ва якуний маҳсулотнинг хусусиятларида акс этади.Фойдаланиш сифати – харажатларни ҳисобга олган ҳолда фойдаланувчи эҳтиёжларини қондириш самарадорлиги билан белгиланади.Сифатни ўлчаш:

• 
  ички – дастур кодлари ўлчовларини статик таҳлил қилиш;
  
• 
  ташқи – бажариш пайтида код кўрсаткичларини кузатиш ва ўлчаш.
  

Дастурий воситаларнинг тегишли ички сифат атрибутлари → Керакли ташқи хатти-ҳаракатлар → Aмалдаги сифатга эришишҲар қандай дастурий восита, катта дастурий восита маълумот тизимининг бир қисми бўлиши мумкин.Интерфейслар:

• 
  аппарат воситалар;
  
• 
  операторлар персонали;
  
• 
  ишчилар маълумот оқимлари.
  

Дастурий воситалар танланган ташқи метрикалар даражалари бўйича баҳоланади.Ташқи сифат – маҳсулотнинг белгиланган самарадорлик, ишлаш ва сифат билан белгиланган мақсадларга эришиш учун аниқ фойдаланувчилар томонидан операцион муҳитда белгиланган ва қайд этилган эҳтиёжларини қондириш даражаси.Дастурий воситани ишлаб чиқиш → Оралиқ махсулотлар → Ички метрикалар.Ички метрикалардан фойдаланишнинг мақсади – талаб қилинадиган ташқи сифатни олишдир.Ички метрикалар:

• 
  дастурларнинг маълум функционал ва конструктив хусусиятларини акс эттириш, моделлаштирилаётган хатти-ҳаракатлардан келтириб чиқариш мумкин;
  
• 
  оралиқ ёки етказиб берилаётган дастурий таъминот таркибий қисмларининг статик хусусиятларини таҳлил қилиш орқали ички атрибутларни ўлчаш ёки ташқи атрибутлар белгиларини шакллантиришга имкон беради;
  
• 
  манба дастурининг матн процедураларида, бошқарув оқими графигида, маълумотлар оқимида мавжуд бўлган, дастурий воситалар таркибидаги элементларнинг хусусиятларини, тоифаларини, рақамларини ёки хусусиятларидан фойдаланадилар.
  

ISO 9126:1-4:2002 халқаро стандарти – дастурий восита сифатининг умумий тушунчасини қуйидагиларни акс эттирадиган учта сифат метрикаларининг бир-бирига боғлиқ кўрсаткичлари билан тавсифлашни тавсия қилади.

---

• 
  ишлаб чиқариш жараёнида ва дастурий таъминот тизимининг ҳаётий циклининг бошқа оралиқ босқичларида намоён бўладиган ички сифат;
  
• 
  мижозлар талаблари билан белгиланган спецификацияларда ва якуний маҳсулотнинг хусусиятларида акс эттирилган ташқи сифат;
  
• 
  нормал ишлаш вақтида фойдаланилганда сифат ва ресурслар нархини ҳисобга олган ҳолда фойдаланувчи эҳтиёжларини қондириш самарадорлиги.
  

Стандартларга мувофиқ ички метрикаларни лойиҳалаш ва дастурлаш пайтида спецификация ёки манба коди каби дастурлаш тизими қисмларига қўллаш мумкин. Дастурлаш тизимини ишлаб чиқишда оралиқ компонентлар дастурларнинг функционал ва конструктив хусусиятларини акс эттирувчи ички метрикалар ёрдамида баҳоланиши керак. Ички метрикалардан фойдаланишнинг асосий мақсади ишлаб чиқувчилар томонидан керакли ташқи сифатни олишини таъминлашдир. Ташқи метрикалар билан энг кучли алоқага эга бўлган устувор ички метрикалардан фойдаланиш тавсия этилади, шунда улар эришиш мумкин бўлган қийматларни прогноз қилишлари мумкин. Ички метрикалар ишлаб чиқувчиларга, синовчиларга ва мижозларга, тизимли лойиҳалашдан бошлаб, дастурий таъминотнинг ҳаёт цикли сифатини прогноз қилиш ва дастурий таъминот фойдаланишга тайёр бўлгунга қадар сифатни таъминлашнинг технологик муаммоларини ҳал қилиш имкониятини беради. Ички метрика ўлчовлари дастурлаш тизими элементларининг хусусиятлари, тоифалари, рақамлари ёки хусусиятларидан фойдаланади, масалан, манба кодлари процедураларида, бошқарув оқими графигида, маълумотлар оқимида ва хотира ҳолатларининг ўзгаришини тавсифлашда.Ташқи метрикалар дастурлаш тизими ўлчовлардан фойдаланади, улар ўзлари шу тизимнинг бир қисми бўлиб, уни хатти-ҳаракатларини синовдан ўтказиш, ишлатиш ва бажариладиган дастурларни ёки тизимнинг ишлашини кузатиш орқали акс эттиради. Дастурий маҳсулотни сотиб олишдан ёки ишлатишдан олдин уни маълум бир ташкилий ва техник муҳитда дастурий маҳсулотдан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган бизнес ва профессионал мақсадларни амалга оширишга асосланган метрикалар ёрдамида баҳолаш керак. Ташқи метрикалар мижозларга, фойдаланувчиларга ва ишлаб чиқувчиларга синов ёки синов жараёнида ишлаш сифатини кузатиш ва таҳлил қилиш имкониятини беради. Ички сифат метрикаларининг рақамли қийматлари ёки тоифалари ва хусусиятларини олиш учун мос ташқи

---

метрикалар белгиланади, шунда улар ишлаб чиқариш жараёнида оралиқ маҳсулотларнинг ички сифат метрикаларига жавоб беришини текшириш учун ишлатилиши мумкин.

Aмалдаги сифат метрикалари маҳсулот ўз мақсадларига эришиш учун аниқ фойдаланувчилар эҳтиёжларини қондиришини акс эттиради. Ушбу метрика умумийлиги сабабли ISO 9126-1  стандарти билан тартибга солинадиган дастурий таъминот тизимларининг олтита асосий характеристикаларида акс эттирилмайди, аммо дастурий таъминот комплексларининг ишлаши ва қўлланилиши натижаларини ISO 9126-4 стандартида интеграл баҳолаш учун тавсия этилади. Aмалдаги сифатнинг дастурий таъминотнинг бошқа хусусиятлари билан алоқаси уларнинг истеъмолчиларининг вазифалари ва функцияларига боғлиқ.

ISO 9126:1-4стандарти – дастурий воситалар лойиҳаларининг ҳаёт циклида сифат кўрсаткичларини расмий тартибга солиш учун асос сифатида фойдаланиш мақсадга мувофиқдир. Дастурий воситалар ва компонентларнинг сифат характеристикалари модели олтита асосий кўрсаткичлардан иборат бўлиб, уларнинг ҳар бири бир нечта меъёрий субахактеристикалар билан батафсил тавсифланади:

Функционал батафсил:

• 
  мақсадли фойдаланишга яроқлилиги;
  
• 
  талабларнинг бажарилишининг тўғрилиги (тўғрилиги, аниқлиги);
  
• 
  таркибий қисмлар ва атроф-муҳит билан таъсир ўтказиш қобилияти;
  
• 
  хавфсизлик – хавфсиз ишлаш.
  

Ишончлилик қуйидагича тавсифланади:

• 
  бажариш даражаси – нуқсон ва хатоларнинг йўқлиги;
  
• 
  нуқсонлар ва хатолар мавжуд бўлганда барқарорлик;
  
• 
  нуқсонлар пайдо бўлгандан кейин тикланиши;
  
• 
  мавжудлик – керакли функцияларни бажаришга тайёрлик.
  

Самарадорликни акс эттириш тавсия этилади:

• 
  дастурлар комплексини амалга оширишнинг вақт самарадорлиги;
  
• 
  ҳисоблаш ресурсларидан фойдаланиш қулайлиги.
  

Aмалийлик қуйидагиларни тавсифлаш учун таклиф этилади:

• 
  функциялар ва ҳужжатларнинг равшанлиги;
  
• 
  дастурий таъминот тўпламидан фойдаланиш қулайлиги;
  
• 
  функционаллик ва қўллаш жараёнларини ўрганиш.
  

Хизмат кўрсатилади:

• 
  таҳлил қилиш имконияти – ўзгартиришлар бўйича таклифларни таҳлил қилиш учун қулайлик;
  
• 
  компонентлар ва дастурий комплекс тўпламининг ўзгарувчанлиги;
  
• 
  техник хизмат кўрсатиш ўзгаришларининг синовдан ўтказилиши.
  

Мобиллик қуйидагиларни акс еттириш учун таклиф етилади:

• 
  атроф-муҳит ўзгаришига мослашувчанлиги;
  
• 
  ўрнатиш қулайлиги – ўтказилгандан сўнг ўрнатиш;
  
• 
  дастур комплексини созлашда компонентларнинг бир-бирининг ўрнини босиши.
  

---

Стандартдаги характеристикалар ва субхарактеристикалар, дастурий воситаларнинг муайян тизимлари ва лойиҳаларида уларни қўллаш бўйича шарҳлар ва батафсил тавсияларсиз қисқача аниқланади. Тақдимот концептуал характерга эга бўлиб, устувор йўналишларни танлаш ва буюртма қилиш бўйича тавсияларни, шунингдек объектнинг хусусиятлари, ривожланиш муҳити, техник хизмат кўрсатиш ва қўлланилиш хусусиятларига қараб талаб қилинадиган минимал мезонларни ўз ичига олмайди.Дастурий воситаларнинг сифат хусусиятларини танлаш ва уларни талаблар билан ишончли таққослаш, шунингдек уларнинг қийматларини турли дастурий маҳсулотлар ўртасида таққослаш учун маълум ўлчовларни баҳолаш, ўлчаш ва улардан фойдаланиш зарур.Стандартлар томонидан дастурий воситалар сифатининг ҳар бир характеристикасини (субхарактеристик ёки унинг атрибути) техник вазифалар ва спецификациялар талаблари билан таққослаш учун етарли бўлган аниқлик билан ўлчаш тавсия этилади ва ўлчовлар объектив ва такрорланадиган хусусиятларга эга. Ишлаб чиқариш воситалар ва/ёки инсон хатоларидан келиб чиққан ўлчовдаги рухсат этилган хатоларни олдиндан кўра билиш керак. Ўлчовларнинг объектив бўлиши учун дастурий маҳсулотнинг ҳар бир атрибутига рақамли қиймат, хусусият ёки категорияни беришнинг ҳужжатлаштирилган ва келишилган тартиби бўлиши керак.Дастурий воситалар сифатининг характеристикалари, субхарактеристикалари ва атрибутлари, уларни ўлчаш имконияти ва аниқлиги нуқтаи назаридан, кўрсаткичларни батафсил баён қилувчи учта даражага бўлиниши мумкин. Кўрсаткичларнинг хусусиятлари уларни танлаш вақтида аниқланиши керак:

• 
  объектнинг хусусиятлари ва умумий характеристикалари тўпламини акс эттирувчи категорияли-тавсифловчи – унинг функциялари, жавобгарлик категориялари, хавфсизлиги ва аҳамияти, улар категория-хусусиятларнинг номинал шкаласи билан ифодаланиши мумкин;
  
• 
  миқдорий – тартибли, узлуксиз ёки дискрет қонуниятларни акс эттирувчи ва интервалли ёки нисбий шкала билан тавсифланган, талабларга мувофиқлигини объектив равишда ўлчанадиган ва рақамли таққосланадиган, рақамли нуқталар тўплами билан ифодаланади;
  
• 
  сифатли – бир нечта тартибланган ёки алоҳида хусусият-категорияларни ўз ичига олган, категориялар тўпламининг тартибли ёки нуқтали шкаласи билан тавсифланган (мавжуд-йўқ, яхши-ёмон) категориялар, асосан субъектив ва экспертиза асосида ўрнатилади, танланади ва баҳоланади.
  

---

Смотрите также файлы

• "Шана эстафетасы".docx

• Программа среднего профессионального образования 40. 02. 01 Право и организация социального обеспечения соо.docx

• Протокол об административном правонарушении понятие, содержание, значение.pdf

• Урок 10 Раздел 3 Роботы в нашей жизни сквозные темы Еда и напитки.doc

• Защита от влияния вредных веществ на производстве.doc