Файл: Vusnyya_vykazvanni.doc

“Добра быць коласам; але шчасліў той, каму давялося быць васільком. Бо нашто каласы, калі няма васількоў?” Гэта радкі з апавядання “Апокрыф”. Васілёк як сімвал мастацтва патрэбен чалавеку. Васілёк як сімвал радзімы і народнага мастацтва з ранняй пары ўвайшоў у творчасць паэта, прыглушыў яго адзіноту.

Нас сёння ўражвае глыбокі патрыятызм паэта, яго імкненне абудзіць народ да лепшага жыцця, самаахвярнасць паэта, які, падкошаны хваробаю, мог здацца слабым, аднак Багдановіч – гэта глыба трывалая, непахісная, асоба тытанічная, яго творчасць праверана часам. Ён і сёння хвалюе сваёй паэзіяй нашы сэрцы, абуджае сумленне, гонар, вяртае нас з бяспамяцтва.

Шчапялькова Людміла Аляксандраўна, Дзёрнавіцкая базавая школа-сад

Зямля падрабнела ў людскім уяўленні: Вакол абляцець – хопіць менш дзвюх гадзін…

С. Законнікаў

Гэтыя радкі сталі своеасаблівым выражэннем любові да роднага краю, да бацькоўскай зямлі, бо для кожнага з нас гэта зямля – самая ласкавая і непаўторная. Гэтыя радкі сталі выражэннем перажыванняў за лёс усяго жывога на зямлі. Кожны з нас – ёсць часцінка таго вялікага і святога, што называецца Айчынай, Бацькаўшчынай.

Бацькаўшчына – куточак зямлі, дзе нарадзіўся чалавек, упершыню ўбачыў свет, пазнаў першыя радасці. Асобныя куточкі аб’ядналіся ў адну вялікую краіну – Беларусь.

Белая, светлая, чыстая,

Мой галасісты жаўрук!

Ты – мая доля вячыстая,

Маці мая – Беларусь. (Янка Золак)

Мяняецца час, адбываюцца пэўныя змены ў жыцці краіны, мяняюцца людзі. І зусім па-іншаму глядзім мы сёння на знаёмыя абрысы карты Беларусі. Цяпер ужо чорнымі плямамі афарбаваны яны. Часцей можна пачуць выразы “зона забруджання”, “зона адсялення”…

Прыйшла вясна. Яна, як заўсёды, цешыць душу, нясе радасць, надзею. Усё вакол змяняецца, набывае іншы выгляд. Нібы занава нараджаецца чалавек.

Вясна 1986 года прыйшла па-іншаму: прынесла вялікае гора на нашу зямлю. Гэты год усклаў яшчэ адно выпрабаванне на плечы беларусаў, прымусіў зусім іншымі вачыма глянуць вакол. Багаты палескі край аказаўся безабаронны. Пустазеллем пакрыліся палеткі, спевы свае спынілі птушкі. Людзі вымушаны пакідаць магілы родных, хаты дзяцінства, вёскі. Чым вымераць гора гэтых людзей?

Страшна глядзець на пакінутыя хаты, на сонца, якое нібы “адарвалася ад неба”, страшна глядзець на пакуты зямлі роднай. Пачуццём адказнасці поўніцца сэрца людское, болем поўняцца радкі паэмы С. Законнікава “Чорная быль”:

Маўчыць, нібы камень, зямля,

Палын невядомасцю свеціць…

Што будзе, што будзе пасля? –

Не скажа ніхто ў гэтым свеце.

Што такое Чарнобыль? Што прынёс ён на нашу зямлю? Чарнобыль - гэта боль, смутак, крык чалавечай душы. Аснова ўсяго жывога – зямля, забруджваецца. Квітнеючыя куточкі Беларусі пераўтвараюцца ў безжыццёвыя пусткі: “зямля падрабнела…”

Чалавек – гаспадар на зямлі, а чарнобыльская трагедыя звязана з безгаспадарчай дзейнасцю кожнага. Хопіць глядзець на зямлю па-спажывецкі, неабходна яе даглядаць. Неабходна з адказнасцю ставіцца да ўсяго навакольнага, зрабіць кожны куточак Бацькаўшчыны лепшым, прыгажэйшым. Нам неабходна зберагчы яе для нашчадкаў. Памятайце, што самастойна яна не можа выстаяць перад нястрымным наступам тэхнікі.

С. Законнікаў у паэме “Чорная быль” спрабуе асэнсаваць прычыны трагедыі, заклікае да барацьбы з безадказнасцю і беспрынцыпнасцю:

Калі і зараз ты не загукаеш,

А будзеш жыць пад страхам і прынукай,

Чарнобыль не такі яшчэ чакае

Тваю зямлю, тваіх дзяцей і ўнукаў.

У Бібліі ёсць такія словы: “Трэці Анёл пратрубіў, і ўпала з неба вялікая Зорка, якая гарэла падобна свяцільні, і ўпала на трэцюю частку рэк і на крыніцы вод. Імя той зоркі – палын, і трэцяя частка вод зрабілася палыном, і многія з людзей памерлі ад вод, таму што яны сталі горкімі”.Людзі пачалі звяртацца да Усявышняга з просьбай заступіцца за Беларусь.

Усе разам і кожны паасобку адказвае за тое, што адбываецца на Зямлі. Мы павінны зрабіць усё магчымае і немагчымае, каб больш Чарнобыль не паўтарыўся.

Папковіч Л.М, Боркавіцкая сярэдняя школа

Зямля падрабнела ў людскім уяўленні: Вакол абляцець – хопіць менш дзвюх гадзін…

С. Законнікаў

У наш час навука і тэхніка развіваюцца вельмі хуткімі тэмпамі, адкрыцці адно за адным укараняюцца ў вытворчасць. Гэтую паступальную бесперапынную змену стадый развіцця называюць навукова-тэхнічным прагрэсам. Галоўныя яго адметныя рысы – цесная сувязь навукі і тэхнікі, іх узаемаўплыў. Адам Глобус у вершы “Прагрэс” дае сваю характарыстыку гэтай з’яве:

На мяжы навукі і прыроды

Здольны перспектыўны чалавек

Збудаваў пратэзныя заводы,

Каб падзагрыміраваць калек.

Разгарнуўся чалавечы геній,

Загулі такарныя станкі,

Зарыпелі штучныя калені,

Рукі, ногі, пальцы, пазванкі…

Зачаткі навуковых ведаў узніклі шмат тысяч гадоў таму, калі першабытны чалавек вучыўся вырабляць прымітыўныя прылады працы, здабываць агонь, будаваць жыллё. Лічыцца, што навука ўзнікла ў Старажытнай Грэцыі, дзе былі закладзены асновы матэматыкі (Піфагор, Эўклід), клінічнай медыцыны (Гіпакрат), біялогіі (Арыстоцель). Архімед вынайшоў водапад’ёмную машыну– архімедаў вінт, з рычагоў і блокаў стварыў прыстасаванне для спуску вялікіх суднаў на ваду. У эпоху сярэднявечча прыродазнаўчыя навукі і тэхнікі ў Еўропе развіваліся даволі марудна. Навука ў сучасным яе разуменні пачала складвацца ў Еўропе ў 16-17 ст. У 18-19 ст. адбыўся так званы “прамысловы пераварот” – пераход ад ручной рамеснай тэхнікі да машыннай індустрыі. Пачаўся ён вынаходствам і выкарыстаннем шматлікіх машын, якія вызвалялі чалавека ад аперацый, звязаных з цяжкай фізічнай працай, а скончыўся стварэннем машынабудавання. У сярэдзіне 20 ст. адбыўся сапраўдны пераварот у навуцы і звязаны з ім узлёт тэхнічных дасягненняў, які часта называюць навукова-тэхнічнай рэвалюцыяй. Карані гэтай рэвалюцыі прыпадаюць на час, калі на базе навуковых адкрыццяў былі створаны рухавікі, якія выкарыстоўвалі электрычную энергію і энергію вадкага паліва. Гэта зрабіла магчымым стварэнне рухавікоў унутранага згарання, а на іх аснове масавых і хуткасных відаў транспарту – аўтамабільнага, паветранага, воднага. Галоўнымі дасягненнямі навукова-тэхнічнага прагрэсу 20 ст. сталі развіццё касманаўтыкі, кібернетыкі, энергіі мірнага атама, дзе выявіўся класічны прыклад плённага супрацоўніцтва і ўзаемадзеяння навукі і тэхнікі.

Пад уплывам навукова-тэхнічнага прагрэсу значна змяніліся ўмовы жыцця нашай цывілізацыі. Навука і тэхніка глыбока праніклі ва ўсе сферы жыццядзейнасці чалавека, аказалі ўплыў на яго ўзаемаадносіны з прыродай, далі яму новыя прыёмы і спосабы вытворчасці, паўплывалі на ўзровень і лад жыцця.

Я сведка дзён, калі знікалі рэкі,

дубровы сохлі, гінулі бары.

Грымеў прагрэс:

-Усё – для чалавека!

І шчыравалі хуткіх спраў майстры…

(Віктар Ярац. “Меліярацыя”)

Дзякуючы сучаснай тэхніцы, людзі могуць за некалькі гадзін перамяшчацца з адной кропкі зямнога шара ў другую, з дапамогай тэлефоннай і радыётэлевізійнай сувязі звязвацца адзін з адным на вялізных адлегласцях, практычна імгненна даведвацца пра падзеі ў свеце ці назіраць за імі па прамой трансляцыі. Сргей Законнікаў заўважыў, што “зямля падрабнела ў людскім уяўленні”. Чалавек можа апускацца ў самыя глыбокія мясціны Сусветнага акіяна, працаваць на іншых планетах. Тэхніка дапамагае нам вывучаць жыццё велізарных касмічных аб’ектаў і будову найдрабнейшых элементаў жывой клеткі. Стварэнне камп’ютараў і распрацоўкі ў галіне кібернетыкі дазволілі чалавеку адмовіцца ад непасрэднага ўдзелу ў многіх вытворчых працэсах і даручыць іх выкананне аўтаматам. Але, задумаўшыся, разумееш, што чалавек трапіў у палон жалезнага веку. Наконт гэтага хвалюецца і Алесь Камароўскі ў вершы “Жалезны век”:

Ствараў машыны, адшліфоўваў час,

Прагрэс іх гнаў за вынікам за лепшым…

Мы гэтак жа ад іх цяпер залежым,

Як і яны залежалі ад нас…

Чалавек павінен заставацца гаспадаром на зямлі. Аднак навукова-тэхнічны прагрэс стварае і шэраг іншых праблем для сучаснай цывілізацыі. Зноў хочацца звярнуцца да верша А. Камароўскага:

Вялікай тэхнікі задышша і засіл…

Куды вядзе яна: у скон ці ў вечнасць?

Ці не губляецца ў гэтым чалавечнасць,

Ці не расце дыктат жалезных сіл?

Навуковыя дасягненні могуць выклікаць псіхалагічныя стрэсы, звязаныя з велізарным інфармацыйным патокам, экалагічныя праблемы нашай планеты. Дадзеная праблема таксама не пакінула абыякавымі беларускіх майстроў слова. Хвалюецца за лёс прыроды Пімен Панчанка ў вершы “Сармацкае кадзіла”: