Файл: Vusnyya_vykazvanni.doc

Душна ад жалезнага прагрэсу:

Дружна падразаем жылы лесу,

Траў і кветак топчам карані,

Ад зялёнай адракаемся радні…

Час не стаіць на месцы, хуткімі тэмпамі крочыць наперад. Чалавеку таксама неабходну ісці побач. Усё патрабуе разумнага выкарыстання дасягненняў навукі і тэхнікі, што дазволіць зрабіць кожнага чалавека шчаслівым насельнікам Сусвету.

Ніякіх скідак на імклівы век!

Душа не знойдзе аніякіх лекаў,

Калі ў жалезным веку чалавек

Не будзе заставацца Чалавекам.

(А. Камароўскі. “Жалезны век”)

Гэта гучыць як заклік . У любых умовах мы не можам страціць свайго чалавечага выгляду.Толькі тады чалавек застанецца чалавекам, а зямля не будзе выглядаць дробнай ні ў людскім уяўленіі, ні на самой справе

Папковіч Л.М., Боркавіцкая сярэдняя школа

Ой Нёман, і песня, і слава Народу майго і зямлі… а.Астрэйка

Блакітным павуціннем ахутваюць зямлю маю рэкі. Быццам жылы нясуць кроў, так нясуць яны разам са сваімі водамі жыццё. Цэнтральнай артэрыяй Беларусі з’яўляецца бацька Нёман. Яго ціхая і поўная плынь, маляўнічыя краявіды, якія раскінуліся абапал берагоў, зрабілі раку ўлюбёным месцам адпачынку і дарослых, і дзяцей.

Нёман – прыгажун беларускіх прастораў – бярэ свой пачатак недалёка ад мястэчка Узда. Тут сціплы ручаёк называецца проста – Нёманец. Толькі з таго месца, дзе рака зліваецца са значна большымі за сябе прытокамі Уса і Лоша, яе пачынаюць называць Нёманам. Зрабіўшы некалькі вялікіх паваротаў, абмінаючы марэнныя ўзвышшы, Нёман перасякае Беларусь і Літву і на тэрыторыі Калінінградскай вобласці ўпадае ў Балтыйскае мора.

Агульная даўжыня магутнай ракі 850 кіламетраў, больш як 450 з іх Нёман цячэ па тэрыторыі маёй Радзімы. Шырокія раўнінныя прасторы змяняюцца то нізкімі, пакрытымі сыпучым белым пяском берагамі, то крутымі, аж на некалькі метраў узнятымі над вадой.

З даўніх часоў рака Нёман была вядома нашым продкам і выкарыстоўвалася імі як водны гандлёвы шлях. Першыя ўспаміны пра яе сустракаем у Іпацьеўскім летапісе (другая палова 13-га стагоддзя), у польскіх летапісах гэтага часу. Нямецкія псы-рыцары атакуюць уваход з мора ў Нёман і будуюць па яго берагах абаронныя гарады. Пачынаючы з другой паловы 13-га і на працягу 14-га стагоддзяў, чытаем у летапісах, нашы продкі і літоўцы вялі суровую барацьбу з крыжаносцамі, якія грабілі мірныя караваны са збожжам і іншымі таварамі, што перавозіліся па рацэ. У 15-ым і 16-ым стагоддзях рака была асноўнай артэрыяй паміж Беларуссю і Захадам, куды сплаўлялі лес, клёпкі, мачты, смалу, попел, воск, лой, ільняное валакно, скуры. На Белую Русь прывозілі залатыя і срэбныя вырабы, сукно, соль, селядцы і розныя іншыя тавары. У 1857 годзе на Нёмане ўбачылі вялікія прыгожыя параходы. Так было аж да першай сусветнай вайны.

Нёманскія воды багатыя на планктон – бактэрыяльныя, раслінныя і жывёльныя арганізмы, якія садзейнічаюць ачысцы вады, узбагачаюць яе кіслародам, выпрацоўваюць складаныя бялковыя злучэнні, неабходныя для жыцця ўсіх жывёл. Самыя маленькія з іх служаць кормам для малявак рыб.

Нёман толькі трэцяя па даўжыні рака Беларусі, але ён стаў для беларусаў тым, чым Волга для рускіх, Дняпро для ўкраінцаў, Вісла для паляка, -- гэта наша нацыянальная рака, прыгажосць якой народ апявае ў сваіх песнях, празаікі і паэты – у мастацкіх творах.

Незабыўныя вершы прысвяцілі гэтаму прыгажуну беларускіх прастораў Адам Міцкевіч, Ян Чачот, Максім Багдановіч, Янка Купала , Змітрок Бядуля, Цішка Гартны і многія іншыя паэты.

Зялёныя салаўіныя берагі падарылі свету незабыўную песню. Песню, імя якой – Якуб Колас. Менавіта тут, на нёманскіх прасторах, спазнаваў свет будучы славуты пясняр. Менавіта нёманская гармонія наталяла Кастуся пачуццямі і ўражаннямі, зачароўвала і вабіла.” Сагрэты быў пяскамі Наднямоння”, --пісаў пазней Якуб Колас. Самым дарагім хараством, якое трэба яшчэ пашукаць на зямлі, быў Нёман, з сіняю глыбінёю віроў, са старымі прысадзістымі дубамі ўздоўж берага, вольхамі і лозамі:

І дзе на свеце ёсць такая,

Як Нёман , рэчанька другая?

Тут хвалі светлы, срэбралітны,

А беражок – ну, аксамітны,

На дне пясочак жоўты, чысты,

Вадою згладжаны, зярністы.

У воду войдзеш – шчасце раю,

Я шчасця большага не знаю,

Ці знаць яго ўжо не прыйшлося,

Як толькі тут, на сенакосе.

Вясна жыцця Я.Коласа пачыналася тут, ля нёманскіх берагоў, пад гоман хваль ракі-пяюна, ракі-карміцелькі, пра якую пранікліва і прыгожа спявала Кастусю матуля -- самы дарагі чалавек на свеце. У будучым не раз вобраз роднага Нёмана будзіў творчае натхненне паэта:

Гой ты , Нёман, наша рэка!

Поіш ты і корміш нас,

Бедну чайку чалавека

Ты з сабой насіў не раз.

Невыпадкова, што менавіта тут, на берагах вольнай і шумлівай ракі, у ліпені 1906 года адбыўся нелегальны настаўніцкі з’езд, у якім прымалі ўдзел многія слаўныя сыны Беларусі-маці, у тым ліку і Колас.

Яго голас спявае славу Нёману, а Нёман распасцірае сваю пяшчоту, быццам надзейная заслона ад усіх бед, на ўвесь мой народ і зямлю. Бацька Нёман такі ж дужы і адкрыты, як беларускі характар, такі раз’юшаны і неўтаймоўны ў хвіліны вялікай небяспекі для Айчыны, такі ж непахісны ў цвёрдасці сваіх перакананняў, як і ўвесь люд беларускі. Ляціць над зямлёй голас, нагадваючы гімн галоўнай рацэ беларускай:

Ой, Нёман наш, Нёман, зямлі нашай слава,

Ты вабіш красою ўсіх да сябе.

Шумяць над табою лясы велічава,

Дубы векавыя вартуюць цябе.

І сёння над краем свет новы лунае

І слава Радзімы ўзлятае да зор.

Аб шчасці вялікім народ наш спявае,

А Нёман плыве на шырокі прастор.

(музыка і словы Шыдлоўскага)

Барэйка Л.В., Верхнядзвінская гімназія

Ледзь першыя раннія промні зары Затлелі на стрэхах, на зелені свежай,

Мы…

М. Танк

Прыгожы наш родны край. Маляўнічыя ўзгоркі і дрымучыя лясы, сінявокія азёры і лагодныя рэкі, духмяныя лугі і бязмежныя палі вабяць сваім хараством і спакоем, клічуць на неабсяжныя прасторы, абяцаючы многа нечаканага і цікавага. І мы не можам утрымацца ад спакусы пайсці насустрач гэтай прасторы, таму ахвотна выпраўляемся ў вандроўку па роднай краіне, каб глыбей спазнаць нашу краіну, папоўніць свае веды і ўражанні. Ніхто, я думаю, спрачацца не будзе з Янкам Маўрам, які пісаў: “На Беларусі … ёсць шмат куткоў, не горшых ад заморскіх. Ёсць пушчы, не менш цікавыя, чымся далёкія трапічныя лясы. Ёсць азёры і балоты, якія ўвесну робяцца морамі. Ёсць звяры, якія радзей сустракаюцца на свеце, чым сланы і тыгры”. Радзіма пачынаецца з таго месца, дзе ты нарадзіўся, дзе кожны з нас з’явіўся на свет. Таму і пачатак падарожжа – тут, у Верхнядзвінску, дзе мудрая, бурліва-хуткая рака Заходняя Дзвіна прымае рудыя воды нешырокай, але віратлівай Дрысы.

Над міжрэччам высяцца святыні, што датуюцца далёкімі стагоддзямі, -- касцёл Раства святой Марыі, Свята--Мікалаеўская царква. Яны тыя нешматлікія архітэктурныя помнікі, якія на вачах аднаго пакалення перажылі сваю гібель і адраджэнне. З "Візіты Дрызенскага касцёла" мы ведаем, што ў мястэчку ў 1734 годзе ўжо быў драўляны касцёл. У 1777 годзе Дрыса была уведзена ў ранг павятовага горада, і таму спатрэбіліся новыя вялікія храмы.Было прынята рашэнне пра будаўніцтва мураванага касцёла і мураванай Нікольскай царквы. Рымска -- каталіцкі касцёл быў пабудаваны ў 1809 годзе паміж вуліцамі Дзвінскай, Маскоўскай і Новай Каменнай. А ў 1867 ён ужо капітальна рамантаваўся і ў некаторай ступені перабудоўваўся. Побач з касцёлам ў 1860 быў узведзены плябальны дом, а пры ім флігель, "посредине сени, при них возовня,конюшня и сарай под одной драничною крышей". Перад касцёлам знаходзіліся жалезныя вароты з жалезнымі весніцамі з двух бакоў на каменных слупах, з левага боку касцёл быў абкружаны касцёльнымі лаўкамі, з астатніх --драўлянай агароджай. На касцёльнай плошчы, на Зялёнай вуліцы, знаходзіўся 2- павярховы дом, пабудаваны ў 1879 годзе касцёльным настаяцелем.Верхні паверх гэтага дома тады быў драўляным. У1882 было вядома, што пры касцёле існавала вучылішча. Хутчэй за ўсё яно месцілася ў плябальным доме. Значная частка старых пабудоў захавалася. Гэта касцёльныя лаўкі-- магазіны па вуліцы Качкара, плябальныя дамы -- магазіны па вуліцы Савецкай, будынак насупраць бібліятэкі. Частка яго страчана, яна цягнулася ўздоўж вуліцы Качкара на ўвесь квартал і мела таксама 2 паверхі. У час пасля 1917 года касцёл быў закрыты, ператвораны пад склад. Гэта нанесла шкоду. Але касцёл узноўлены амаль без зменаў. Страчаны толькі адзін ярус вежы, праз гэта будынак стаў больш прыземісты. Але па-ранейшаму ён помнік неаготыкі і барока.