ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 20.11.2021
Просмотров: 417
Скачиваний: 1
Тақырып 9. Кәсіпорынның (фирманың) шығындары мен табысы.
2. Мақсаты
-
Экономикалық теория негіздері бойынша білім қалыптастыру
-
Экономикалық теория негіздерін оқу барысында ынталандыруды дамыту.
3. Оқыту мақсаты:
-
Сабақ тақырыбына сәйкес жаңа түсініктерді меңгеру.
-
Кәсіпкерлік капиталды пайдалану тиімділігінің көреткіштер жүйесі туралы білімдерін бекіту.
-
Фирманың шығындары мен табыстарының экономикалық мазмұнын ашу.
-
Тестік тапсырмалармен және пікір сайыс сұрақтарымен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары
1. Өндіріс шығындары түсінігі. Экономикалық және бухгалтерлік шығындар.
2. Шығын түрлері және оның жіктелуі.
3. Ұзақ және қысқа мерзім кезеңіндегі өндіріс шығындары. Өндіріс тиімділігі.
4. Нарық жүйесіндегі табыс және пайда. Табыс түрлері.
5. Білім берудің және оқытудың әдістері: «Сұрақ-жауап» үлгісіндегі сұхбат, тесттік тапсырмалар (бақылау сұрақтары).
6. Әдебиеттер
1. Шеденов Ө,Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. "Жалпы экономикалық теория" Алматы-Ақтөбе, 2009.
2. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы /профессор Жатқанбаевтың жетекшілігімен/ Алматы, 2006ж. 300 бет.
3. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория курсы - Алматы, 2005.
4. Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә.,Байжұмаев Б.Б., Жәйшибеков Ж.Қ. Экономикалық теория негіздері. Оқуқұралы - Алматы, Санат, 2004.
5. Есқалиев М.Д., Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көзұарас. Алматы, 2004.
6. Экономикалық теория (оқу құралы) С. Әкімбаев, А.С. Баймұхамбетов Астана, 2002ж.
7. Бақылау (тесттік тапсырмалар):
1. Тұрақты шығындар – бұл...
а) кез келген өнім көлемінің минималды шығындары
б) айқын емес шығындар
в) фирма ешқандай өнім өндірмесе де болатын шығындар
г) саты алу кезіндегі баға бойынша ресурстарға кеткен шығындар
д) жер иелері мен жұмысшыларға төлем
2. Өндіріс көлемінің оптималды көлемін анықтауда ескерілмейтін шығындар:
а) орташа
б) айнымалы
в) шекті
г) бухгалтерлік
д) жалпы
3. Тұрақты және өзгермелі шығындар түсінігі:
а) ұзақ мерзімді кезеңде болады
б) қысқа мерзімде болады
в) монополистік нарықта болады
г) жетілген бәсеке нарығындаболады
д) жетілмеген бәсеке нарығында болады
4. «Экономикалық шығын» ұғымына жататындар:
а) жұмысшыларға, жер иелеріне, капитал иелеріне барлық төлемдер
б) жалпы
в) жұмысшыларға, кәсіпкерлерге төлем минус қалыпты пайда
г) жұмысшылардың, жер иелерінің, капитал иелерінің тек өндірістік ресурстары үшін ғана төлемдер
д) жалдамалы жұмысшылардың жалақысы мен кәсіпкерлердің тәуекелі үшін төлем
5. Өндіріс шығындарын төмендету:
а) пайдамен байланысты емес
б) пайданың пайда болу шарты
в) бугалтерлік пайданы қалыптастырады
г) пайданың азаюына әкеледі
д) экономикалық пайданы қалыптастырады
6. Жалпы шығындар – бұл...
а) экономикалық шығындар
б) тұрақты шығындар
в) өзгермелі шығындар
г) өзгермелі шығындар мен тұрақты шығындар
д) бухгалтерлік шығындар.
7. Орташа шығын:
а) өнім бірлігіне кеткен шығындар
б) өнім бірлігіне кеткен өзгермелі шығындар
в) өнім бірлігіне кеткен жалпы шығындар
г) өнім бірлігіне кеткен тұрақты шығындар
д) тұрақты және өзгермелі шығындардың сомасы
8. Бухгалтерлік шығын – бұл...
а) тұрақты және өзгермелі шығындардың сомасы
б) өнімді өндіру және сату шығындары
в) өнімнің өндірілуіне кеткен ақшалай шығындар
г) ресурстың құны оны сатып алу бағасына тең
д) өнім бірлігіне кеткен жалпы шығындар
9. Жалпы табыс– бұл...
а) сатудан түскен түсім минус бухгалтерлік шығын
б) барлық өнімді сатудан түскен табыс
в) өндірілген жалпы өнімнің құны
г) сатудан түскен түсім минус экономикалық шығын
д) қосымша өнімді сатудан түскен табыс
10. Шекті табыс – бұл...
а) сатылған бір өнімге келетін жалпы табыс
б) бір өнімге келетін жалпы табыс
в) сатылатын өнім бірлігін өзгерту нәтижесінде алынатын қосымша табыс
г) өнім бірлігіне келетін орташа табыс
д) барлық өнім сатудан түсетін жалпы табыс
11. Өндіріс шығындары құннан қалай ажыратылады?
а) сандық
б) сапалық
в) сандық және сапалық
г) айырмашылығы жоқ
д) жалпы салыстыруға болмайды
12. Төменде көрсетілген шығындардың қайсысы тұрақты шығындарға жатады?
а) жұмысшылар жалақысы, амортизациялық аударымдар, ренталық төлемдер
б) басқарушы қызметкерлердің, күзетшілердің жалақысы, несие бойынша %, амортизациялық аударымдар
в) еңбек қауіпсіздігі, күзет, шикізат пен құрал – жабдық шығындары
г) шикізат, электроэнергия, рента, несие бойынша % шығындары
д) шикізат, отын, электроэнергия үшін төлемдер
13. Қысқа мерзімде фирманың айнымалы шығындарын туындататын факторлар:
а) банктік несие пайызының өсуі
б) жергілікті салықтың өсуі
в) шикізат бағасының өсуі
г) құрал жабдыққа арендалық төлемнің өсуі
д) амортизациялық аударымның өсуі
14. Өндіріс факторының бағасы өскенде, фирма қысқа мерзімді кезеңде не істеуі тиіс?
а) осы факторды көп қолдануы тиіс
б) осы факторды аз қолдануы тиіс
в) осы факторларды бұрынғы көлемде қолдануы тиіс
г) фактордың бағасы бұл факторды пайдалануға еш әсер етпейді
д) өнім бағасын төмендету қажет
15. Қалыпты пайда қай шығындармен байланысты?
а) ішкі
б) сыртқы
в) тұрақты
г) айнымалы
д) байланысы жоқ
Тақырып 10. Өндіріс факторларының нарығы және факторлық табыстардың қалыптасуы
2. Мақсаты:
-
Экономикалық теория негіздері бойынша білім қалыптастыру
-
Экономикалық теория негіздерін оқу барысында ынталандыруды дамыту.
3. Оқудың мақсаты:
-
Сабақ тақырыбына сәйкес жаңа түсініктерді меңгеру.
-
Өндіріс факторлары рыногының қызмет ету механизмі туралы білім қалыптастыру.
-
ҚР-да рыноктық қатынастардың қалыптасуы мен дамуы жағдайында факторлық табыстарды қалыптастыру мен бөлудің маңыздылығын негіздеу.
-
Тестік тапсырмалармен және пікір сайыс сұрақтарымен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.
4. Қарастыратын негізгі сұрақтары
1. Өндіріс факторларының нарықтық бағасы өндіріс факторының шекті қосымша өнімі.
2. Пайыз капитал иесінің факторлық табысы ретінде пайда мөлшері.
3. Жалақының мәні, түрлері мен жүйесі.
4. Пайда кәсіпкерлік факторлық табысы ретінде.
5. Жер рентасы мөлшерінің факторлық табысы.
5. Оқытудың әдістері: «Сұрақ-жауап» үлгісіндегі сұхбат, тесттік тапсырмалар (бақылау сұрақтары).
6. Әдебиеттер
1. Шеденов Ө,Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. "Жалпы экономикалық теория" Алматы-Ақтөбе, 2009.
2. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы /профессор Жатқанбаевтың жетекшілігімен/ Алматы, 2006ж. 300 бет.
3. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория курсы - Алматы, 2005.
4. Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә.,Байжұмаев Б.Б., Жәйшибеков Ж.Қ. Экономикалық теория негіздері. Оқуқұралы - Алматы, Санат, 2004.
5. Есқалиев М.Д., Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көзұарас. Алматы, 2004.
6. Экономикалық теория (оқу құралы) С. Әкімбаев, А.С. Баймұхамбетов Астана, 2002ж.
7. Бақылау (тесттік тапсырмалар)
1. Экономикалық пайда ненің айырашылығынан туындайды?
а) жалпы түсім мен өдірістің ішкі шығындары арасындағы айырма
б) жалпы түсім мен өдірістің сыртқы шығындары арасындағы айырма
в) жалпы түсім мен қалыпты пайда арасындағы айырма
г) жалпы түсім мен өдірістің барлық шығындары арасындағы айырма (ішкі шығынсыртқықалыпты пайда)
д) жалпы түсім мен балама шығындар арасындағы айырма
2. Қазіргі экономика ғылымындағы пайда ұғымының мәні:
а) барлық табыстардың жиынтығы: %, жалақы, рента, кәсіпкерлік пайда
б) тек капиталға %
в) қосымша құнның өзгерген түрі
г) новатордың табысы
д) кәсіпкер тәуекелі үшін қоғамның төлемі
3. Өндіріс факторлары нарығында бағаның құрылуы:
а) өндіріс факторларының бағалары тұрақты түрде төмендеп отырады
б) фирма мен сатып алушылардың нақты сұранысы бойынша өзгереді
в) өнім өндірісін арттыруға ықпал етеді
г) өзара алмастыратын және өзара толықтыратын өндіріс факторларының болуын байланысты емес
д) бағалары үнемі өсіп отырады
4. Басқа жағдайлар тұрақты болғанда, өндіріс факторларына сұраныстың икемді болуы:
а) өндірістің арзан факторларын ығыстырып шығарады
б) өндіріс шығындарын жоғарылатады
в) бағалары төмендеп, өндіріс шығындары азяды
г) бағалары өте жоғары болады
д) өндіріс шығындарын төмендетеді
5. Номиналды жалақының сатып алу қабілеті неден көрінеді?
а) жалақы қойылымынан
б) нақты жалақыдан
в) ақшалай жалақыдан
г) минималды жалақыдан
д) мерзімді жалақыдан
6. Мерзімді жалақыға қарсы жалақы түрі қандай?
а) аккордті
б) пайдадан алынатын пайыз
в) келісімді
г) сый ақы
д) дивиденд
7.Еңбекке сұраныс:
а) жалақы мөлшерімен тікелей байланысты
б) еңбекпен өндірілген өнімнің ұсынысымен тікелей байланысты
в) машина мен құрал – жабдықтарға сұраныспен анықталады
г) осы еңбекпен өндірілетін өнімге сұраныспен анықталады
д) еңбек сапасымен аынқталады
8. Жер рентасының пайда болуының алғы шарты не?
а) жерді жалға беру.
б) жердің құнарлылығы
в) жердің экономикалық құнарлылығы
г) жерге сұраныс
д) жердің ұсынысы
9. Жер бағасы қалай анықталады?
а) жер құнымен
б) жер рентасының көлемімен
в) қарыз пайызымен
г) пайыз және жер рентасының көлемімен
д) жоғарыда айтылғандардың жиынтығымен
10. Жердің табиғи сапасы қай рента түрімен байланысты?
а) абсолютті рента
б) дифференциялдық рента 1
в) дифференциялдық рента 2
г) дифференциялдық рента 1 және 2
д) жалдық төлем
11. Нарық экономикасында жалақы қойылымы қалай анықталады?
а) еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныстың ара қатынасы арқылы анықталады.
б) білікті жұмысшыларды жалдайтын фирмалар арасындағы бәсеке арқылы анықталады
в) білікті жұмысшылардың жұмыс орнын таңдау еркіндігімен анықталады
г) мемлекет пен кәсіподақтың реттеуі арқылы анықталады
д) кәсіпкерлердің ассоциациясы арқылы анықталады
12. Нақты жалақы –
а) жұмысшы мен оның жанұясының өмір сүруге қажетті заттарының сомасы
б) жұмысшы күшін ұдайы өндіру үшін қажет тауарлар мен қызметтердің саны
в) номиналды жалақыға сатып алуға болатын тұтыну құндарының сомасы
г) жұмысшыға төленген ақшалай төлем
д) біліктілікті арттыру мен қайта дайындауға жұмсалынған ақша сомасы
13. Дифференциялды II рентаның пайда болуының шарты қандай?
а) жер телімдерінің құнарлылықтарының әртүрлілігі
б) жердің нарықтан әртүрлі қашықтықта орналасуы
в) жерге салынған қосымша капитал өнімділігінің әртүрлілігі
г) жер телімдерінің табиғи ерекшеліктері
д) өндіріс құралдарына жеке меншік
14. Қарыз капиталы мен өсімқорлық арасында қандай ортақ байланыс бар?
а) пайыз түрінде пайда алады
б) қарыз алушы – өндірістік емес тұтыну мақсатында әрекет ететін танымал ысырапшы
в) шағын тауар өндіруші
г) қарыз алушы – пайда алушы капиталист
д) олар қарыз алушы үшін де, қарыз беруші үшін де капитал
15. Қоғамның әлеуметтік – экономикалық даму көрсеткіші:
а) жан басына шаққандағы ЖҰӨ
б) жан басына шаққандағы ұлттық табыс
в) жан басына шаққандағы ұлттық байлық
г) таза ұлттық табыс
д) жалпы ішкі өнім
Тақырып 11. Ұлттық экономика жүйе ретінде.
2. Мақсаты
-
Экономикалық теория негіздері бойынша білім қалыптастыру
-
Экономикалық теория негіздерін оқу барысында ынталандыруды дамыту.
3. Оқыту мақсаты:
-
Сабақ тақырыбына сәйкес жаңа түсініктерді меңгеру.
-
ҚР ұлттық байлығы мен ұлттық экономикасының құрылымы туралы білімдерін қалыптастыру.
-
Қазақстан экономикасының өзгерісін бағалауда макроэкономикалық көрсеткіштерді пайдаланудың ерекшеліктерін анықтау.
-
Тестік тапсырмалармен және пікір сайыс сұрақтарымен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.
4. Оқытудың негізгі сұрақтары
1. Ұлттық экономиканың құрылымы. Қоғамдық өндірістің мазмұны және түрлері.
2. Ұлттық есептің мазмұны. Қазақстан және ТМД елдерінің ұлттық есепшот жүйесіне өтуі.
3. Жалпы ұлттық өнім және есептеудің әдістері.
4. Ұлттық байлық: мазмұны және құрылымы.
5. Оқытудың әдістері: «Сұрақ-жауап» үлгісіндегі сұхбат, тесттік тапсырмалар (бақылау сұрақтары).
6. Әдебиеттер
1. Шеденов Ө,Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. "Жалпы экономикалық теория" Алматы-Ақтөбе, 2009.
2. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы /профессор Жатқанбаевтың жетекшілігімен/ Алматы, 2006ж. 300 бет.
3. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория курсы - Алматы, 2005.
4. Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә.,Байжұмаев Б.Б., Жәйшибеков Ж.Қ. Экономикалық теория негіздері. Оқуқұралы - Алматы, Санат, 2004.
5. Есқалиев М.Д., Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көзұарас. Алматы, 2004.
6. Экономикалық теория (оқу құралы) С. Әкімбаев, А.С. Баймұхамбетов Астана, 2002ж.
7. Бақылау (тесттік тапсырмалар)
1. Жалпы ұлттық өнім /ЖҰӨ/ - бұл ....
а) елдің ішінде немесе шетелде өндірілген барлық дайын тауарлар мен қызметтердің нарықтық құны
б) елдегі халықтың барлық жеке табыстары
в) ел экономикасының барлық сфераларында өндірілген жиынтық тауарлар мен қызметтердің нарықтық құны
г) елде өндірілген тауарлардың жалпы сомасы
д) елде өндірілген тауарлардың құны
2. Қоғамның әлеуметтік – экономикалық даму көрсеткіші:
а) жан басына шаққандағы ЖҰӨ
б) жан басына шаққандағы ұлттық табыс
в) жан басына шаққандағы ұлттық байлық
г) таза ұлттық табыс
д) жалпы ішкі өнім
3. Жалақы мөлшері ескеріледі:
а) шығыстар әдісі бойынша ЖҰӨ- ді есептегенде
б) таза экспортты есептегенде
в) қосымша құн әдісі бойынша есептегенде
г) табыстар әдісі бойынша ЖҰӨ- ді есептегенде
д) мемлекеттік кәсіпорындардың субсидиясын есептегенде
4. Салық төлегеннен кейінгі табыс– бұл:
а) жеке қолдағы табыс
б) жергілікті билік органдары үміт ете алатын табыстың бір бөлігі
в) жұмсалмайтын табыс
г) халықтың жинағы
д) нақты табыс
5. Егер адамдар өздерінің табысының бір бөлігін банкте сақтаса, онда олар:
а) қор жинайды, бірақ инвеситцияламайды
б) ивестициялайды, бірақ қор жинамайды.
в) қор жинамайды, сонымен қатар инвеситицияламайды
г) қор жинайды және инвестициялайды
д) қордың бір бөлігін инвестициялайды
6. Жиынтық сұраныс қисығы қандай қатынастарды сипаттайды?
а) баға мен нақты ЖҰӨ арасындағы
б) баға мен жиынтық шығыстар арасындағы
в) тұтынушыларға қолайлы баға мен сатушыларға қолайлы баға арасындағы
г) өндірілген және тұтынылған нақты ЖҰӨ арасындағы
д) баға мен өндірілген ЖҰӨ арасындағы
7. Жиынтық ұсыныс қисығы қандай қатынастарды сипаттайды?
а) баға мен нақты ЖҰӨ арасындағы
б) баға мен жиынтық шығыстар арасындағы
в) тұтынушыларға қолайлы баға мен сатушыларға қолайлы баға арасындағы
г) өндірілген және тұтынылған нақты ЖҰӨ арасындағы
д) баға мен өндірілген ЖҰӨ арасындағы
8. ЖҰӨ дефляторы қандай қатынастар білдіреді?:
а) нақты ЖҰӨ-ң номиналды ЖҰӨ -ге қатынасы
б) номиналды ЖҰӨ-ң номиналды ЖҰӨ -ге қатынасы
в) номиналды ЖІӨ-ң нақты ЖҰӨ -ге қатынасы
г) номиналды ЖҰӨ-ң нақты ЖҰӨ -ге қатынасы
д) нақты ЖҰӨ-ң нақты ЖІӨ -ге қатынасы
9. Макроэкономикадағы жиынтық сұраныс– бұл:
а) мемлекеттік шығыстар мен кәсіпорындардың инвестициялық сұранысы
б) үй шаруашылығының сұранысы мен таза экспорт
в) макроэкономикадағы барлық экономикалық субъектілердің сұранысы
г) үй шаруашылығы мен кәсіпорынның инвистициялық сұраныстары
д) мемлекеттік шығыстар
10. Тұтыну – бұл..
а) ағымдағы уақытта үй шаруашылығының тауарлар мен қызметтерді сатып алуға жұмсаған табысының бір бөлігі
б) ағымдағы уақытта үй шаруашылығының тауарлар мен қызметтерді сатып алуға арналған табысының бір бөлігі
в) банк шотындағы табыстың қалдығы
г) ағымдық шығыстарға арналған фирма табысының бір бөлігі
д) банк шотында жинақталған фирма табысының қалдығы
11. Жинақ – бұл ..
а) үй шаруашылығының жинақталған мүлкі мен халықтың жинақтары
б) барлық нарықтық субъектілердің нақты кассалық қалдықтары
в) құнды қағаздарға салынған табыстың бір бөлігі
г) үй шаруашылығының берілген уақыт аралығында жұмсалынбаған табыстарының бір бөлігі
д) үй шаруашылығының берілген уақыт аралығында жұмсалынған табыстарының бір бөлігі
12. Номиналды ЖІӨ қандай бағамен есептеледі?
а) экспорттық бағамен
б) нарықтық ағымдық бағамен
в) базалық өзгеріссіз бағамен
г) алдығы кезеңдердегі бағамен
д) әлемдік бағамен
13. ЖІӨ мен ЖҰӨ айырмашылығы неде?
а) белгілі бір елдің аумағында орналасқан кәсіпорындармен өндіріледі
б) ұлттық белгісіне байланыссыз кәсіпорындармен өндіріледі
в) олардың орналасуына байланыссыз кез келген кәсіпорындармен өндіріледі
г) елдің ішінде де, сыртында да елдің барлық тауар өндірушілерімен өндіріледі
д) ұлттық белгісіне қарамастан белгілі бір елдің аумағында орналасқан кәсіпорындармен өндіріледі
14. ЖІӨ- мен салыстырғанда ЖҰӨ - ді өндіруге қандай кәсіпорындар қатысады?
а) ұлттық белгісіне қарамастан барлығы
б) тек ұлттық кәсіпорындар
в) елдің іші мен сыртында орналасқан ұлттық кәсіпорындар
г) тек шетелдік кәсіпорындар
д) тек біріккен кәсіпорындар
15. Макроэкономикалық процестердегі екі жақты есеп дегеніміз:
а) бухгалтерлік есепте қолданылады
б) өнімді өндіру мен тұтынуды бір уақытта есепке алу
в) соңғы, аралық өнім
г) аралық өнімдердің құнын ЖҰӨ мен ТҰӨ құрамына қосу
д) ЖҰӨ мен ТҰӨ құрамындағы ұқсас шығындардың есебі
Тақырып 12. Экономикалық даму циклі.
2. Мақсаты
-
Экономикалық теория негіздері бойынша білім қалыптастыру
-
Экономикалық теория негіздерін оқу барысында ынталандыруды дамыту.
3. Оқыту мақсаты
-
Сабақ тақырыбына сәйкес жаңа түсініктерді меңгеру.
-
Экономикадағы циклдық өзгерістердің мәні мен себептерін анықтау.
-
Экономиканы антициклдық реттеудің қажеттігін негіздеу.
-
Шағын топтармен, тестік тапсырмалармен және пікір сайыс сұрақтарымен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары
-
Макроэкомикалық тепе-теңдік. Жиынтық сұраныс және ұсыныс.
-
Экономикалық цикл: мәні, себептері және фазалары.
-
Қысқа мерзімдік, орта мерзімдік, ұзақ мерзімдік циклдары.
-
Экономикалық өсудің типтері және факторлары. Қазақстаннық инновациялық дамуы.
5. Білім берудің және оқытудың әдістері: «Сұрақ-жауап» үлгісіндегі сұхбат, тесттік тапсырмалар (бақылау сұрақтары).
6. Әдебиеттер
1. Шеденов Ө,Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. "Жалпы экономикалық теория" Алматы-Ақтөбе, 2009.
2. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы /профессор Жатқанбаевтың жетекшілігімен/ Алматы, 2006ж. 300 бет.
3. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория курсы - Алматы, 2005.
4. Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә.,Байжұмаев Б.Б., Жәйшибеков Ж.Қ. Экономикалық теория негіздері. Оқуқұралы - Алматы, Санат, 2004.
5. Есқалиев М.Д., Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көзұарас. Алматы, 2004.
6. Экономикалық теория (оқу құралы) С. Әкімбаев, А.С. Баймұхамбетов Астана, 2002ж.
7. Бақылау (тесттік тапсырмалар)
-
Өнеркәсіптік циклдың мәнін келесі сатылардың болуы сипаттайды:
-
дағдарыс, тоқырау, жандану, өрлеу;
-
экспансия, рецессия
-
төмендеу, өсу;
-
жандану, өрлеу, бум, максималды құлдырау нүктесі;
-
дағдарыс және құлдырау
-
2. Циклдық бұл:
А) макроэкономикалық тепе-тендіктің келесі тепе-теңдікке қозғалысы
В) экономикалық жүйеге кездейсоқ құбылыстардыңдың әсері (импульс, шок)
С) төлем қабілеттілігі бар сұраныспен салыстырғанда товардың артық өндірілуі
Д) өндіріс тоқырауының салыстырмалы кезеңі
Е) экономиканың шеңбер бойымен қозғалысы
3. Экономикалық дамудың циклдық сипаттамасы;
А) ағымды сипаты бар экономикалық коньюктурадағы ауытқулар
В) іскерлік белсенділіктің ағымды төмендеуінде
С) барлық жауаптар дұрыс емес
Д) іскерлік белсенділіктің ағымды жоғарлауы
Е) төлем қабілеті бар сұраныс пен салыстырғандағы таварлардың артық өндірілуі
4. Экономикалық коньюктураның ауытқулары мына кезеңдер мен орта мерзімді экономикалық циклдарға жатады:
А) 50 және жоғары
В) 30 жыл
С) 10 жыл
Д) 1 жыл
Е) 5 жыл
5. Экономикалық дамудын циклдық сипаты мынаған тән:
А) нарықтық экономикаға
В) дәстүрлі экономикаға
С) әміршіл-әкімшіл экономикаға
Д) барлық жауаптар дұрыс
Е) барлық экономикалық жүйеге тән
6. Экономиканың жандануы кезінде.
А) өндірістің нақты көлемі жоғарлайды
В) өндірістің номиналды көлемі жоғарлайды
С) өндірістің номиналды көлемі өзгеріссіз қалады
Д) өндірістің нақты көлемі төмендеп, номиналды көлемі өседі
Е) өндірістің нақты көлемі және номиналды көлемі азаяды
7.Тоқыраудың негізгі сипаты:
-
өндіріс бір орнында қозғалысыз болады;
-
тауар қоры біртіндеп азая бастайды;
-
инвестициялық сұраныс қысқарады;
-
тұтыну сұранысы төмендейді;
-
сауда өте баяу.
8.Өнеркәсіптік цикл мәнін келесі фазалардың болуы сипаттайды:
-
дағдарыс, тоқырау, жандану, өрлеу;
-
экспансия, рецессия
-
төмендеу, өсу;
-
жандану, өрлеу, бум, максималды құлдырау нүктесі;
-
дағдарыс және құлдырау
9. Аталған жағдайлардың қайсысы экономикалық құлдырау жағдайына тән емес:
А) ұзақ мерзімді құрал-жабдықтар қызметіндегі инвестициялардың төмендеуі
В) акция курсының төмендеуі, еңбекке деген төмен сұраныс
С) салық түсімдерінің қысқаруы
Д) жұмыссыздық бойынша жәрдем ақы көлемінің төмендеуі
Е) еңбек ақынын өсуі
10. Экономикалық құлдырау кезеңінде ұлттық шаруашылықтағы жиынтық сұраныс:
А) артады
В) азаяды
С) өзгеріссіз қалады
Д) артып та, азая да алады
Е) тұрақтандырылады
11. Рыноктык экономика жағдайында дағдарыс ең алдымен келесі көрсеткіш бойынша көрініс алады:
-
несиенің қысқаруы;
-
ссудалық пайыз мөлшерінің өсуі;
-
тауар артықшылығы;
-
пайданың төмендеуі;
-
кәсіпорынның банкрот болуы.
12. Дағдарыс мерзіміне қарай келесідей болып
бөлінеді:
-
қысқа мерзімді
-
ұзақ мерзімді
-
орта мерзімді
-
мерзімдерге бөлінбейді
-
А,В,С жауаптары дұрыс
13. Өндіріс дағдарысы кезінде байқалады:
А) жұмыссыздықтың өсуі
В) жұмыссыздықтың төмендеуі
С) жұмысбастылық өзгермейді
Д) барлық жауаптар дұрыс емес
Е) жұмысбастылық өседі
Тақырып 13. Жұмыссыздық және инфляция
2. Мақсаты
-
Экономикалық теория негіздері бойынша білім қалыптастыру
-
Экономикалық теория негіздерін оқу барысында ынталандыруды дамыту.
3. Оқыту мақсаты
-
Сабақ тақырыбына сәйкес жаңа түсініктерді меңгеру.
-
Инфляция мен жұмыссыздықтың пайда болу себептері мен механизмін ашу.
-
Экономикада жұмыссыздық пен инфляция мәселелерін шешу деңгейінің маңыздылығын негіздеу.
-
Тестік тапсырмалармен және пікір сайыс сұрақтарымен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру.
4. Тақырыптың негізгі сұрақтары
1. Инфляцияның мәні, түрлері, себептері.
2. Инфляция механизмі. Инфляция сұранысы, инфляция шығыны.
3. Жұмысбатылық пен жұмыссыздық ұғымдарының мазмұны. Жұмыссыздық түрлері және себептері.
4. Жалпы ұлттық өнім мөлшеріне ықпалы. Оукен заңы.
5. Инфляция мен жұмыссыздықтың әлеуметтік - экономикалық салдарлары. Жұмыссыздық пен инфляцияның өзара байланыстылығы. Филлипс қисық сызығы.
5. Білім берудің және оқытудың әдістері: «Сұрақ-жауап» үлгісіндегі сұхбат, тесттік тапсырмалар (бақылау сұрақтары).
6. Әдебиеттер
1. Шеденов Ө,Қ., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. "Жалпы экономикалық теория" Алматы-Ақтөбе, 2009.
2. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы /профессор Жатқанбаевтың жетекшілігімен/ Алматы, 2006ж. 300 бет.
3. Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.Б., Жақыпова Ф.Н., Табеев Т.П. Экономикалық теория курсы - Алматы, 2005.
4. Әубәкіров Я.Ә., Досқалиев С.Ә.,Байжұмаев Б.Б., Жәйшибеков Ж.Қ. Экономикалық теория негіздері. Оқуқұралы - Алматы, Санат, 2004.
5. Есқалиев М.Д., Өткен кезеңнің ойшыл экономистері және қазіргі көзұарас. Алматы, 2004.
6. Экономикалық теория (оқу құралы) С. Әкімбаев, А.С. Баймұхамбетов Астана, 2002ж.
7. Бақылау (тесттік тапсырмалар)
1. «Толық жұмысбастылық» деген ұғым нені білдіреді?
а) жұмысқа жарамды халықтың жаппай жұмыспен қамтылуы
б) жұмыссыздықтың жоқтығы
в) «еріншектермен» күрес ұғымымен байланысты
г) «табиғи жұмыссыздықтың» 3-5% болуы
д) зейнеткерлердің жұмыспен қамтылуы
2. Жұмыссыздар қатарына жатпайды:
а) тауар мен қызмет өндірісінде жұмыспен қамтылмаған жұмыс күшінің бөлігі
б) алдыңғы 4 апта бойы жұмыс табуға талпыныс жасағандар
в) еңбек биржасында тіркелгендер
г) әртүрлі жағдайлармен жұмыстан шыққанда, оның ішінде өз еркімен кеткендер
д) мүлдем жұмыспен қамтылмағандар және жұмыс іздемегендер
3. Елдегі жұмыссыздықты қандай көрсеткіштер бейнелейді?
а) жұмыссыз жастар деңгейі
б) экономика құрылымындағы өзгеріс
в) жұмыссыздықтың орташа ұзақтығы
г) жұмысбастылардың саны
д) жұмыссыздық деңгейі мен жұмыссыздықтың орташа ұзақтығы
4. Бос қызмет орны жөніндегі толық емес ақпарат қандай жұмыссыздықпен байланысты?
а)фрикциондық
б)құрылымдық
в)институционалдық
г)циклдық
д) ерікті
5. Жұмыссыздықтың жақсы жағы неден көрінеді?
а) біліктілікті жоғалту
б) жұмысбастылардың жұмыстағы тәртібінің жоғарылауы
в)экономикалық потенциалды толығымен пайдаланбау
г)ұлттың психикасының бұзылуы
д)отбасының, халықтың өмір сүру деңгейінің төмендеуі
6. Жұмыссыдықтың жағымсыз жағы неден көрінеді?
а) жұмысбастылардың жұмыстағы тәртібінің жоғарылауы
б) жұмыс күшінің қоры өндірістің ұлғаюының алғы шарты болып табылады
в) халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуі
г) жалақыны көбейту жөніндегі кәсіподақ талаптары қалыптасады
д) кәсіпкерлікке деген ынтаны жоғарылатады
7. Салалар мен аймақтардың біркелкі жетілмеуінен пайда болған жұмыссыздық қай жұмыссыздық түріне жатады?
а)фрикциондық
б)құрылымдық
в)институционалдық
г)циклдық
д)ерікті
8. Дағдарыс пен тоқырау кезеңдерінде өндірістің құлдырауынан пайда болған жұмыссыздық қай жұмыссыздық түріне жатады?
а)фрикциондық
б)құрылымдық
в)институционалдық
г)циклдық
д)ерікті
9. Толық жұмысбастылық дегеніміз не?
а) экономикадағы фрикциондық және құрылымдық жұмыссыздық болған жағдайдағы жұмысбастылық
б) жұмыссыздықтың деңгейі 0-ге тең болатын жағдай
в) циклдық жұмыссыздықтың ғана болуы
г) еңбекке деген сұраныс және ұсыныстың сәйкестігі
д) жұмыс күші мен жұмыс орындары санының сәйкестігі
10. Жұмыспен қамтылмаған жұмысшы күшінің үлесі:
а) циклдық жұмыссыздық
б) жұмыссыздық деңгейі
в) жұмыссыздықтың табиғи деңгейі
г) жасырын жұмыссыздық
д) фрикциондық жұмыссыздық
11. Табиғи жұмыссыздық деңгейін құрайды:
а) циклдық жұмыссыздық
б) жасырын жұмыссыздық
в) фрикциондық жұмыссыздық
г) құрылымдық жұмыссыздық
д) фрикциондық жұмыссыздық пен құрылымдық жұмыссыздықтың жиынтығы
12. «ҚР-сының жұмысбастылық туралы» Заңына сәйкес жұмыссыздарға жатады:
а) экономикалық жағынан белсенді халық
б) өз еркімен еңбек ететін халық
в) еңбекке қабілетті жастағы жұмысы жоқ, бірақ жұмыс істеуге ниеті бар адамдар
г) өз бетімен жұмыс іздеушілер
д) тұрмыс жағдайы нашар, еңбек биржасында тіркелген еңбекке қабілетті азаматтар
13. Инфляция неден көрінеді?
а) алтынның нарықтық бағасының өсуінен
б) тауар бағасының өсуінен
в) ұлттық валюта бағамының төмендеуінен
г) халықтың сұраныстың төмендеуінен
д) алтынның нарықтық бағасының, тауар бағасының өсуінен
14. Ұсыныс инфляциясы неден пайда болады?
а) жиынтық сұраныстың өсуінен
б)өндіріс шығындарының өсуінен
в)жиынтық ұсыныстың өсуінен
г)жиынтық сұраныстың төмендеуінен
д)өндіріс шығындарының төмендеуінен
15.Сұраныс инфляциясы не себепті пайда болады?
а) жиынтық сұраныстың өсуінен
б)өндіріс шығындарының өсуінен
в)жиынтық ұсыныстың өсуінен
г)жиынтық сұраныстың төмендеуінен
д)өндіріс шығындарының төмендеуінен