Файл: 5таырып. Кмірсулар. Кмірсуларды алмасуы Практикалы саба 5.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 23.11.2023
Просмотров: 95
Скачиваний: 1
-
Энергетикалық. 1 г глюкозаның толық қышқылдануы кезінде 4,1 ккал шығарылады. -
Тіректік. Ақуыздармен байланысқан көмірсулар шеміршектерде және қаңқа байланыстырушы тіндерінде болады. -
Құрылымдық. Хондроитинсульфаттың полиқанттары және гиалкронды қышқыл құрылымдық жасушааралық заттар болып табылады. Галактоза ми липидтерінің – цереброзидтердің құрамына кіреді. -
Тұқымқуалаушылық. Рибоза және дезиксирибоза ДКН және РНК нуклеин қышқылдарының құрамына кіреді. -
Қоюлануға қарсы. Гепарин көмірсуы жануар мен адам қанның қоюлануына қарсылық етеді. -
Гидроосмостық және ионреттеуші. Гиалуринді қышқыл осмостық қысымды реттеуші жасушааралық су мен катиондарды байланыстырады. -
Сақтаушы. Барлық шырышты қабықтар бездерінің секреттері және сілекей құрамында болатын муциндерде болады, олар шырышты қабықты механикалық және химиялық бұзылыстардан сақтайды.
2. Көмірсулардың классификациясы.3. Моносахаридтер, негізгі өкілдері.4. Олигосахаридтер, негізгі өкілдері.5. Пентоздар жəне гексоздар, негізгі өкілдері.6. Полисахаридтер, негізгі өкілдері.Жануар ағзасында көмірсулар бауыр және бұлшық ет жасушаларындаерімейтін гликоген (мал крахмалы) түрінде болады. Қанда және лимфадаерітінді түріндеглюкозакөмірсуыболады.Көмірсулардыңклассификациясыолардыңгидролизденуқабілетіне(сумен қосылумен ыдырау) байланысты: қарапайым (моноқанттар) жәнекүрделі (олигожәнеполиқанттар)көмірсуларын бөледі.Қарапайым(моноқанттар)көмірсуларгидролизкезіндеыдырамайды.Күрделікөмірсуларгидролитикалықферменттердіңәсеріненмоноқанттарғаыдырайды.Гидролиз кезінде екі молекуланы құрайтын көмірсулар дисахаридтердеп аталады, үш молекулаға – трисахаридтер деп, ал моносахаридтердіңонаддакөпмолекулаларынаыдырауы–полисахаридтердепаталады.Моносахаридтер. Рибоза және дезоксирибоза пентозалары нуклеинқышқылдарының және нуклеидтердің құрама бөліктері болып іс атқарады,олар тұқымдықақпаратты сақтаудажәнежеткізудеіс атқарады.Асзаттардыңрөлінатқаратынқарапайымкөмірсуларғагексоздаржатады:виноградқанты–глюкоза,жемісікқант–фруктозажәнебасқалар.Күрделі көмірсулар. Күрделі көмірсулардың құрамына байланыстыбірнешетүрлергебөлінді: олигосахаридтер жәнеполисахаридтер.Олигосахаридтер. Табиғатта неғұрлым көпкездесетін олигосахарид(олигоаз) дисахаридтер саналады, олар моносахарид молекулалардың екіқалдықтарыннан–мальтоза(уытқанты),лактоза(сүтқанты)
жәнесахарозадан(қызылша және құраққанты) құралған.Полисахаридтер – мономерлері моносахаридтер болатын биополи-мерлер. Егер полисахаридтердің құрамында бір түрлі моносахаридтердіңқалдықтары болса, оны гомополисахаридтер (гликоген және крахмал), алегерәртүрліболса–гетерополисахаридтер(гиалурондықышқыл,хондротинсульфатжәне гепарин)депаталады.Крахмалжәнегликогентармақталғаншынжыртүріндеқосылғанглюкозаныңқалдықтарынанқұралған.Ыстықсудабұлкөмірсулардыңекеуі де коллоидтіерітіндібереді.Целлюлозаполисахаридіыдырамайды,бірақолтағамныңқажеттікомпонентіболыптабылады,себебіішек-малжолындатағамныңқозғалуынтездетеді,малдамайларментоксиндердіөзінесіңіреді,соныменқатарішектегі микрофлораның субататоры және кейбір витаминдердің синтезіболаптабылады.7. Крахмал жəне гликоген.Крахмалжәнегликогентармақталғаншынжыртүріндеқосылғанглюкозаныңқалдықтарынанқұралған.Ыстықсудабұлкөмірсулардыңекеуі де коллоидтіерітіндібереді.8. Көмірсуларды қорыту.Көмірсулардыңқортылуы.Полисахарид(крахмал)ауызғатүскенкездегидролитикалықыдырайбастайды,амилазсілекейдіңқатысыменалдыменірібөлшектерге–декстриндерге,сосын–мальтозағадейіныдырайды.Мал ішінде көмірсулар сәйкес ферменттердің болмауынан өзгермейді.Көмірсулардың одан ары қарай ыдырауы аш ішекте және жіңішке ішектіңбасқабөліктеріндемаластыбездерімен(маластыамилаза)жәнеішекбездерімен(ішекамилазасыменмальтазасы)бөлінетінферменттердіңқатысыменболады.Мальтозаішекте
глюкозаның екі бөлігін құрап, В мальтозасымен гидролизденеді. Бөлінуіне қарай глюкоза жіңішке ішекте салыстармалы тез сіңіп, қанға түседі.
9. Ағзадағы көмірсулардың қорлары.
Көмірсулардың тағамдық маңызы. Олардың зат алмасудағы рөлі. Басқа заттарды (ақуыздарды, майларды және т.б.) айналдырумен байланысты алмасудағы қатасымен қатар көмірсулар ағзадағы басты энергия көзі болып саналады, және ересек адам көмірсулармен энергияға қажеттілігінің 2/3 бөлігін жабады. Әрекет түріне байланысты бұл тәуліктегі қабылданатын көмірсулардың 400-600 г сәйкес келеді, егер 1 г тінде толық қышқылданған кезде 4,1 ккал бөледі деп есептегенде. Ағзадағы көмірсулардың толық қышқылдануының өнімі болып көмірқышқыл газ бен су саналады, 1 г көмірсу орташа шамамен 0,6 су бөледі.
Көмірсулардың қортылуы. Полисахарид (крахмал) ауызға түскен кезде гидролитикалық ыдырай бастайды, амилаз сілекейдің қатысымен алдымен ірі бөлшектерге – декстриндерге, сосын – мальтозаға дейін ыдырайды.
Мал ішінде көмірсулар сәйкес ферменттердің болмауынан өзгермейді. Көмірсулардың одан ары қарай ыдырауы аш ішекте және жіңішке ішектің басқа бөліктерінде маласты бездерімен (маласты амилаза) және ішек бездерімен (ішек амилазасы мен мальтазасы) бөлінетін ферменттердің қатысымен болады. Мальтоза ішекте глюкозаның екі бөлігін құрап,
В мальтозасымен гидролизденеді. Бөлінуіне қарай глюкоза жіңішке ішекте салыстармалы тез сіңіп, қанға түседі.
Сахароза жіңішке ішектің қуысында ғана қортылады, оның шыры- нында сахароз ферменті болады, бұл кезде фруктоза және глюкоза моноса- харидтері пайда болып, сіңеді.
10. Бауырдағыкөмірсулардыңалмасуы.
Бауырдағы көмірсулардың алмасуы. Ішектен глюкозаны тасымал- дайтын қан бауырға түседі және қақпалық тамырлардың жіңішке капиляр- ларының үлкен бетіндегі бауыр тіні жасушаларымен бірігеді (оның беті
400 м2 құрайды). Глюкозаның бір бөлігі бауыр жасушаларында қалып қояды және қосалқы полисахарид гликогенге айналады, олар жасушалар- дың ішінде жиналады. Гликоген – тұтас ағза үшін және қандағы глюкозаның құрамын сақтау
үшін көмірсулардыңбасты резерві.Бауыр глюкогенмен неғұрлым кедей болса, соғұрлым глюкозаны көпұстайды,мысалы,ашболукезінде,соныменқатаркүрделібұлшықетәрекетінен кейін, гликоген бауырда аз болған кезде глюкоза неғұрлым көпұсталады. Өте тез сіңірілетін таза глюкозаны пайдаланған кезде қақпалықтамырдағы қандағы шоғырлануы шапшаң өседі. Глюкозаның едәуір бөлігібауырда ұсталуға үлгермейді және қанайналымының үлкен айналымынакетеді.Егерөнімкрахмалғабайболса,глюкозақанғабіртіндеп,аздағанмөлшермен,қорытылуынақарайтүсіпотырадыжәнебауырдажақсыұсталады.Сондықтанбауырдагликогенніңайтарлықтайқорларынқұрукерек болған кезде (мысалы,ұзақспорттықкүшжұмсаукерекболғанкезде–марафондықжүрігу,шосседевеложарысжәнет.б.)тазаглюкозағақарағанда,крахмалғабайтағампайдаланғанжөн.Егерспорттықжүктеменіорындаукезіндебұлшықетті,жүректіжәнежүйкежүйесінкөмірсулармен тез қамту керек болса, глюкозаны, оңай сіңетін олигосаха-ридтерді пайдаланған дұрыс.11. Көмірсулардың басқа тіндегі алмасуы.Басқатіндердегікөмірсулардыңалмасуы.Адамқанындаглюкозаның 0,1 % тең тұрақты құрамы байқалады. Қандағы глюкозаныңарқасындаағзаныңтіндерікөмірсуғақажеттілігінқамтыпотырады.Қандағықалыпты қант деңгейін сақтау жүйке жүйесінің өзінің гормондарын қанғабөлетінішкісекрециябездерімен(бауырүсті,малбездері,миқосымшалары)өзарабайланысқанәрекетіменқамтылыпотырады.Бұлшықеттежәнебасқатіндердекөмурсуларқанғатүсетінглюкозадансинтезделетін гликоген түрінде түседі. Гликоген көп мөлшерде бауырда