Файл: збекистон республикаси олий таълим, фан ва инновациялар вазирлиги.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 01.12.2023
Просмотров: 197
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОЛИЙ ТАЪЛИМ, ФАН ВА ИННОВАЦИЯЛАР ВАЗИРЛИГИ
ТОШКЕНТ АРХИТЕКТУРА ҚУРИЛИШ УНИВЕРСИТЕТИ
ЖЎРАЕВА ҲУСНОРА ДАВРОНОВНА
ИНЖЕНЕРЛИК ГЕОДЕЗИЯСИ
60210400 – Дизайн (турлари бўйича) 60730900 – Гидротехник қурилиши (турлари бўйича)
60730400 – Муҳандислик коммуникациялари қурилиши ва монтажи (турлари бўйича)
60730200 – Шаҳар қурилиши ҳамда коммунал инфратузилмани ташкил этиш ва бошқариш
60731000 – Қиймат инжиниринги ва кўчмас мулк экспертизаси
Тошкент – 2022
Тақризчилар:
Д.У.Тағаева–ТАҚИ“Геодезиявакадастр”кафедрасидоцентиД.Б.Усмонов–“ЎзГАШКЛИИТИ”ДУКетакчимутахассисиУшбу услубий кўрсатма 60210400 – “Дизайн (турлари бўйича)”, 60730900 –“Гидротехникқурилиши(турларибўйича)”,60730400–“Муҳандисликкоммуникациялари қурилиши ва монтажи (турлари бўйича)”, 60730200 – “Шаҳарқурилишиҳамдакоммуналинфратузилманиташкилэтишвабошқариш”,60731000– “Қиймат инжиниринги ва кўчмас мулк экспертизаси” бакалавриат йўналиши 2 –курсталабалариучунмўлжалланган.Ушбууслубийкўрсатмада“Туташтеодолитйўликоординаталариниҳисоблаш”ҳисобграфикишинингҳисоблашнатижаларикўрсатилган.ТАҚИ,2023ТУТАШ ТЕОДОЛИТ ЙЎЛИ КООРДИНАТАЛАРИНИ ҲИСОБЛАШ
Ишдан мақсад: Туташ теодолит йўли координаталарини ҳисоблаш жадвалиниишлашни ўрганиш.
-
Теодолит йўли бурчаклари ва чизиқларини ўлчашнинг дала журнали. -
Теодолит йўлини ўтказиш журналини ишлаш (теодолит йўли нуқталари координатларини ҳисоблаш).
Туташ теодолит йўли координаталарини ҳисоблаш жадвалини ишлаш.
ДастлабА–4форматдагиқоғозгақорарангда(тушбилан)“туташйўликоординаталариниҳисоблашжадвали” чизилади (1– иловагақаранг)Жадвални1–устунигайўлқирраларидагинуқтаномери,2-устунигатеодолитйўлиқирраларидаўлчанганичкибурчакларининг<2ва<4чибурчаклар iқийматлари,6-устунгатеодолитйўлитомонларининггоризонталқуйилишива13,14-устунларгабошланғичнуқта(1-нуқта)нингкоординатақийматлариталабавариантигамостарздаѐзибқўйилади.Шунингдекжадвални4-устунигатеодолитйўлининг1–2томонидирекционбурчаги 1.2
ни қиймати вариантга мос тарзда ѐзиб қўйилади.
Ҳисоб ишлари дала ўлчаш натижалари сифатига баҳо беришдан бошланади. Бунинг учун теодолит йўли қирраларида ўлчанган бурчак β ларни йиғиндиси yтопилади.
y
899057,7'
Ушбу йиғиндининг қийматида хато бор йўқлигини билиш мақсадида уни назарий жиҳатдан нечига тенг эканини билиш керак.
Назарий жиҳатдан туташ геометрик шакл ички бурчаклар йиғиндиси
1800 (n 2)
(1)
Бизнинг мисолидаги туташ теодолит йўли қирралари сони n=7 та, демак,
наз
1800(7 2) 900000'
Ўлчанган бурчаклар хатоси 2 – формула орқали ҳисобланади
Бизнинг мисолда
f улч наз
(2)
f 899057,7 900000,0' 2,3'
Ушбу мавжуд хатони кўп ѐки кам эканлигини билиш мақсадида (3) формула орқали чекли хато қийматини ҳисоблаймиз ва уни мавжуд хато билан таққослаймиз
f
чек
3 t
(3)
Бунда t–бурчак ўлчаш аниқлиги; n–бурчаклар сони
Бизнинг мисолда бурчаклар 2Т30 теодолити билан ўлчанган, демак бурчак ўлчаш аниқлиги 30″, бурчаклар сони 7та бўлгани учун бурчак ўлчашни чекли қиймати қуйидагига тенг бўлади:
f
чек
2,6
yМавжуд хато –2,3 ±2,6 дан ортмаганлиги учун ўлчаш натижалари қониқарли
деган хулосага келамиз. Мавжуд хато йўқотиш мақсадида ўлчанган бурчакларга тескари ишорада тарқатамиз.
f ни йўл қирраларида
Бизнинг мисолда мавжуд хато
-
2,3' , демак бериладиган тузатма
0,4
ва 0,3
дан тузатма берамиз. Киритилувчи тузатма қийматини 2-устунига ѐзилган ўлчанган бурчаклар қийматлар қийматларини юқорига майда рақамлар билан ѐзиб қўйилади.
Тузатма тарқатишда узун томонлар орасида ўлчанган бурчакларга кўпроқ қиймат беришга ҳаракат қилинади.
Тарқатма тузатмаларининг йиғиндиси тескари ишора билан
керак, яъни
f га тенг бўлиши
f
(4)
Жадвални 4 – устунга дирекцион бурчаклар ѐзилади. Ушбу устунни 1 ва 2
1.2
қирра оралиғига 1 – 2 томонининг дирекцион бурчак аниқланиб ѐзиб қўйилади.
12
вариантга мос тарзда
Бизнинг мисолда
34007,0'
шундан кейин ушбу 4 – устунни пастки
қаторларига
2,3 ,3,4 , 4,5 ,5,6 , 6 ,
ѐзилиши керак. Ушбу дирекцион бурчак
қийматларини (5) ѐки (6) формулалар орқали ҳисобланади.
Ўлчанган β бурчаклар ўнг томонда бўлганда “ўнг бурчак” формуласи қўлланади.
2,3
3,4
1,2
2,3
1800
2
3
1800
0
(5)
4,5 3,4 180 4
5,6
6,1
4,5
5,6
1800
1800
5
6
Ўлчанган β бурчаклар чап томонда бўлганда “чап бурчак” формуласи қўлланади.
2,3
3,4
1,2
2,3
2
3
1800
1800
0
(6)
4,5 3,4 4 180
5,6
6,1
4,5
5,6
5
6
1800
1800
Ҳисобланган дирекцион бурчакларни тўғри топилганини назорат қилиш учун
(7) ѐки (8) формуладан фойдаланамиз
6,1 1 1,2
1800 , (7)
6,1 1 1,2
1800 , (8)
(7) формула
i ўнг бўлганда, (8) формула эса
i чап бўлганда ўринлидир.
Бизнинг мисолда ўлчанган бурчаклар “чап бурчак” бўлганлиги сабабли дирекцион бурчак аниқлашда 6-формуладаги элемент 2-қатор формуласида ҳам иштирок этгани сабабли ҳисоблашларни устун кўринишда ѐзиб бериш қулайроқдир.
Бизнинг мисолда
1,2
34007,0'
ПП187
157034,3
191041,3'
180000,0'
2,3
11041,3'
ПП187
130057,7
142039,0'
180000,0'
3,4
322039,0'
Топилган дирекцион бурчаклар қиймати 3600 дан катта бўлса, улардан 3600 олинади ва аниқланган кичик қиймат жадвалга уларнинг ўртасига ѐзилади.
Жадвални 5 – устунга румблар ѐзилиши керак. Румб қийматларини аниқлаш учун “дирекцион бурчак ва румб орасидаги муносабат” жадвалидан (1-жадвал) фойдаланиб дирекцион бурчак чорагига мос тарзда румблар номланади ва қиймати чорагига мос формула билан ҳисобланади.
Бизнинг мисолда румблар қуйидагича топилади:
(1-жадвал)