ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 06.12.2023
Просмотров: 55
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
«Тіл мәдениеті» арнайы курсының бағдарламасы7»Б» сынып(қазақ тілі пәніне қосымша) Құрастырған: Султангереева.Г.О.қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің 1санатты мұғалімі Тасқала ауданы. 2014ж Түсінік хатЕгеменді ел азаматын тәрбиелеудегі тіл мамандарының бірден бір алдына қойған міндеті – оқушыны тіл мәдениетіне байланысты теориялық білім бере отырып, оны өмірде орынды қолдана білуге баулу болып табылады.Тіл мәдениетін қалыптастырудың жолы – тілдің халықтық қасиетін ауыз әдебиеті үлгілері, көркем әдебиеті арқылы бала бойынша сіңіру. Оқыған шығармасы бойынша ойын көркем етіп жеткізуге білу де-тіл мәдениетін меңгерудің бірден бір шарты. Әрбір оқушы өз халқының,ана тілінің мұрагері болуға тиісті. Осы орайда 7-ші сыныптағы «Қазақ тілі» оқулығының авторлары тіл мәдениетіне байланысты мәтіндер мен жаттығуларды өте орынды алғандығын атап өткен жөн.Тіл тазалығына, сөйлеу шеберлігіне қазақ халқы ерекше мән берген. Ғылым-білім дегендерден алыс жүрген замандардың өзінде де тіл өнерін — өнердің өнері, «Өнер алды — қызыл тіл» деп бағалаған. Асылы, жақсы сөзді жанына азық ете білген, атқан оққа тоқталмаса да жүйелі сөзге бас иген, орнын тапқан екі ауыз сөзді ер құнымен теңестірген бір халық болса, ол қазақ халқы болар.Жаңадан «тіл мәдениеті», «сөйлеу мәдениеті» деген күрделі ұғым-түсініктер пайда болды, кейін оның арнасы кеңейіп, өзіндік бір мақсаты бар жеке ғылымға айналды. «Тіл мәдениеті» дегеніміз мағыналық өрісі кең дүние.Қысқасы, санай берсек, сөздің беретін ұғымы өте кең. Сондықтан «тіл мәдениеті» дегенді — «сөйлеу мәдениеті», «сөз мәдениеті» деп те айта береміз. Сөз — тілдің қолданыстағы көрінісі болса, «тіл мәдениеті» тілдің жеке элементтерін, тұлға-тәсілдерін, оның тәжірибе елегінен өтіп қалыптасқан, қоғам тарапынан қабылданған заңдылықтарына сәйкес дұрыс пайдалану туралы білім саласы. «Тіл мәдениеті» — тілдің фонетиканың нормаларын бұлжытпай сақтау ғана емес, айтайын деген ойымызды тыңдаушыға жүрекке жылы тиетін, «айналасы теп-тегіс жұмыр келген», әсерлі ұғымды дәл жеткізу жайын қамтиды.Тіл мәдениеті — тілдік нормаларының, тіл тәсілдерінің жетіп, ширап даму дәрежесі. Тіл мәдениеті негізінен сөзді орынды қолдану деген ұғымды білдіреді. Сөйлеу коммуникативтік қызмет атқарумен қатар, адамның ішкі өмірінің рухани байлығын жарыққа шығарып, жан сарайын танытады
Тіл мәдениетін меңгерудің ендігі бір жолы-пәнаралық байланысы, әдебиеттен өтілетін көркем шығармаларын да пайдалануға болады. Мақсаты: Сөйлеу, тіл мәдениеті машықтарын меңгерген, коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлауы өз деңгейіне сәйкес дамыған, мәдениетті сөйлеуге бейімделген оқушыны тәрбиелеу және қазақ тілі сабақтарында ақпараттық,тілдік қарым – қатынасты дамытып, өзінің ана тілі-қазақ тілін сапалы меңгерген тұлға қалыптастыру. Міндеті:Сөз адамның ой-өрісін, мәдени дәрежесін, байыптылығын, ақыл-парасатын көрсететінін ұғындыруСөйлеу мәдениетіне қай уақытта болса да ерекше мән бергенін, қай халық болса да қатты бағалағанын түсіндіруСөйлеу мәдениеті сөйлеуші адамның ішкі жан дүниесінің тазалығына да, сөз өнеріне де қатыстылығын ескере білуСөзге шешен адам мәдениетті әрі шебер сөйлей білу керек екеніне түсінік беру. Мәдениетті, ой-өрісі жоғары, өмірге сенімді, адал адамдардың сөйлеу тілі де жоғары болуға тиістілігін аңғартуТіл — адамның ішкі жан дүниесінің айнасы екенін ұғындыру. Күтілетін нәтиже: * 7 – сынып оқулығы бойынша берілетін лексикалық тақырыптар бойынша білімдерін дамыту.*Тіл мәдениетін меңгерген, коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлауы өз деңгейіне сәйкес дамыған оқушы*Ұлттық мәдениетін құрметтей білетін, рухани адамгершілігі мол, отансүйгіш азаматы. Білім – білік дағдылары — Лексикалық нормаларды білу.— Жалпы халыққа бірдей жиі қолданылатын сөздері тануы;— Қосымшаларды таңдап, талғай жалғай білуі;— Сөйлем мүшелерін орнымен қолдана алуы;— Сөз тіркесінің өзіне тән белгілерін білуі;— Сөздердің байланысу тәсілдерін білуі;— Сөздердің байланысу түрлерінің (қиысу, матасу, меңгеру қабысу, жанасу) бір-бірінен ерекшелігін білуі. Тіл мәдениеті 7»Б» сыныпқа арналған арнайы курстың күнтізбелік жоспары № Сабақ тақырыбы Өткізілу түрі,бағыты сағаты мерзімі1 Қазақ тілі- ҚР мемлекеттік тілі Қазақ тілінің қоғамдық мәні,ана тілі туралы 1 2/092 Тілге құрмет-елге құрмет «Қазақ тілі-мақтанышым» ойтолғау жаздыру 1 9/093 Әдеби тіл және оның нормалары Б.Момышұлының қанатты сөздеріКестені толтыру 244 бет1 16/094 Мәтін және сөз мағынасын білу мәні Мәтіндегі кейіпкерлер сөзі мен әр сөздің мағынасына мән беру, үлгі бойынша жазбаша пікір білдіру 246 бет 1 23/09
5 Ауызша және жазбаша сөйлеу тілі А.Байтұрсынов зерттеулері 1 7/106 Дұрыс сөйлеу,дұрыс жазу шарттары С.Аманжолов еңбегі 1 14/107 Сөз қолданудың негізгі принциптері Сөз, сөз тіркесі,сөйлемТөрт түлік малға қатысты тұрақты тіркестер1 21/108 Мәтінмен жұмыс Халықтық тәлім-тәрбие,ата дәстүр туралы 1 28/109 Тіл білімінің тұлғалары Қазақ халқының біртуарлары туралы мәліметтер1 12/1110 Нақыл-өсиет сөздердің шындығы Екі топқа бөліну,пікірталас ұйымдастыру 248 бет 1 18/1111 Ақын мәдениеті жайлы өз ойым Қ.Мырзалиев,М.Мақатаев, М.Жұмабаев өлеңдерімен танысу, ой бөлісу 1 25/1112 Диалог, монолог Жұптаса әңгімелесу, сұхбат, рөлге бөлу, жұптық қойылым 251-254 бет 1 2/1213 Шығармашылық жазу жұмыстары Хат, күнделікЖазба жұмыстары 260 бет1 9/1214 Көркемдегіш құралдар Теңеу, эпитет, метафора, портрет,мінездеме ,кейіптеуМ.Әуезов,С.Мұқанов,Ғ.Мүсірепов шығармаларынан іздестіру 1 15/1215 Көркем шығарма Абай қарасөздері,Мағжан лирикалары,Мұқағали жырлары 1 23/1216 Мінездеу,мінездеме Кестемен жұмыс267-269 беттер1 13/0117 Қимыл –әрекеттерді сипаттау Ә.Нұршайықов шығармасынан үзінді 1 20/0118 «Қайсар ананың әрекеті» Мәтіндік сипаттау жаздыру 1 27/0119 Өмірбаян М.Мақатаев «Менің өмірбаяным» өлеңі 1 3/0220 Сал-серілер өмірінен дерек Лексикалық,фонетикалық талдау182 бет1 10/0221 Қазақ халқының киелі сандары Әр санның өзіндік мәні,сыры туралы мәліметтер 1 17/0222 Емле мен тіл мәдениетінің байланысы Мәтінмен жұмыс 1 24/0223 Тілдің таза, табиғи қалпын сақтау шарты ауыспалы сөздер 1 3/0324 Мәтіндегі негізгі ой,жоспар құру Синоним,омоним 1 10/0325 Даналық сөздер Мақал-мәтелдер 1 17/0326 Тіл көркемдігінің бір сыры Тұрақты тіркестер 1 7/0427 Тіл байлығы және сөздік қор Көп мағыналы сөздер 1 14/0428 Сөз қолдану мәдениеті мен жазу мәдениетінің байланысы Грамматикалық,мағыналық,интонациялық принциптер 1 21/0429 Көсемсөз Б.Бұлқышев шығармалары 1 28/0430 Сөз дәлдігі Деректі,дерексіз ұғымдар 1 5/0531 Сөз байлығы «Абай жолы»роман-эпопеясыБҚО жер атаулары1 12/0532 Ұлттық шешендік сөздер Қазақтың би-шешендері 1 19/0533 Орфография,орфоэпия Сөзді дұрыс айту,дұрыс жаза білу жолдары 1 21/0534 Шығармашылық жұмыс Қорытынды-пысықтау жұмыстары 1 23/05 «Тіл мәдениеті» арнайы курсы бағдарламасының мазмұны № Тақырыптар сағат1 Қазақ тілі- ҚР мемлекеттік тілі 1сағ2 Тілге құрмет-елге құрмет 1сағ
3 Әдеби тіл және оның нормалары 1сағ4 Мәтін және сөз мағынасын білу мәні 1сағ5 Ауызша және жазбаша сөйлеу тілі 1сағ6 Дұрыс сөйлеу,дұрыс жазу шарттары 1сағ7 Сөз қолданудың негізгі принциптері 1сағ8 Мәтінмен жұмыс 1сағ9 Тіл білімінің тұлғалары 1сағ10 Нақыл-өсиет сөздердің шындығы 1сағ11 Ақын мәдениеті жайлы өз ойым 1сағ12 Диалог, монолог 1сағ13 Шығармашылық жазу жұмыстары 1сағ14 Көркемдегіш құралдар 1сағ15 Көркем шығарма 1сағ16 Мінездеу,мінездеме 1сағ17 Қимыл –әрекеттерді сипаттау 1сағ18 «Қайсар ананың әрекеті» 1сағ19 Өмірбаян 1сағ20 Сал-серілер өмірінен дерек 1сағ21 Қазақ халқының киелі сандары 1сағ22 Емле мен тіл мәдениетінің байланысы 1сағ23 Тілдің таза, табиғи қалпын сақтау шарты 1сағ24 Мәтіндегі негізгі ой,жоспар құру 1сағ25 Даналық сөздер 1сағ26 Тіл көркемдігінің бір сыры 1сағ27 Тіл байлығы және сөздік қор 1сағ28 Сөз қолдану мәдениеті мен жазу мәдениетінің байланысы 1сағ29 Көсемсөз 1сағ30 Сөз дәлдігі 1сағ31 Сөз байлығы 1сағ32 Ұлттық шешендік сөздер 1сағ33 Орфография,орфоэпия 1сағ34 Шығармашылық жұмыс 1сағ Әдебиеттер тізімі: .Қазақ тілі оқулықтары (5,6,7 сыныптарға арналған)Қазақ тілі мен әдебиеті журналдары – (әр жылғы сандарынан)«Ұлағат» — журналдары 2005 ж. №3қазақ әдебиеті оқулықтары ( 5,6,7 – сыныптарға арналған)этнопедагогика 2005 жыл № 2Бағыты білім беру — М. Айтбекова қазақ тілі мен әдебиеті журналы № 3, 2005ж.Тіл мәдениеті — Г.Сүлейменова«Нәтижеге бағдарланған білім беру мазмүның дамытудың түжырымдамалық негізі».«Атамекен» Қарағанды обл. Энциклопедиясы. Источник: https://www.tarbie.kz/23444
Тіл мәдениетін меңгерудің ендігі бір жолы-пәнаралық байланысы, әдебиеттен өтілетін көркем шығармаларын да пайдалануға болады. Мақсаты: Сөйлеу, тіл мәдениеті машықтарын меңгерген, коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлауы өз деңгейіне сәйкес дамыған, мәдениетті сөйлеуге бейімделген оқушыны тәрбиелеу және қазақ тілі сабақтарында ақпараттық,тілдік қарым – қатынасты дамытып, өзінің ана тілі-қазақ тілін сапалы меңгерген тұлға қалыптастыру. Міндеті:Сөз адамның ой-өрісін, мәдени дәрежесін, байыптылығын, ақыл-парасатын көрсететінін ұғындыруСөйлеу мәдениетіне қай уақытта болса да ерекше мән бергенін, қай халық болса да қатты бағалағанын түсіндіруСөйлеу мәдениеті сөйлеуші адамның ішкі жан дүниесінің тазалығына да, сөз өнеріне де қатыстылығын ескере білуСөзге шешен адам мәдениетті әрі шебер сөйлей білу керек екеніне түсінік беру. Мәдениетті, ой-өрісі жоғары, өмірге сенімді, адал адамдардың сөйлеу тілі де жоғары болуға тиістілігін аңғартуТіл — адамның ішкі жан дүниесінің айнасы екенін ұғындыру. Күтілетін нәтиже: * 7 – сынып оқулығы бойынша берілетін лексикалық тақырыптар бойынша білімдерін дамыту.*Тіл мәдениетін меңгерген, коммуникативтік біліктілігі артқан, логикалық ойлауы өз деңгейіне сәйкес дамыған оқушы*Ұлттық мәдениетін құрметтей білетін, рухани адамгершілігі мол, отансүйгіш азаматы. Білім – білік дағдылары — Лексикалық нормаларды білу.— Жалпы халыққа бірдей жиі қолданылатын сөздері тануы;— Қосымшаларды таңдап, талғай жалғай білуі;— Сөйлем мүшелерін орнымен қолдана алуы;— Сөз тіркесінің өзіне тән белгілерін білуі;— Сөздердің байланысу тәсілдерін білуі;— Сөздердің байланысу түрлерінің (қиысу, матасу, меңгеру қабысу, жанасу) бір-бірінен ерекшелігін білуі. Тіл мәдениеті 7»Б» сыныпқа арналған арнайы курстың күнтізбелік жоспары № Сабақ тақырыбы Өткізілу түрі,бағыты сағаты мерзімі1 Қазақ тілі- ҚР мемлекеттік тілі Қазақ тілінің қоғамдық мәні,ана тілі туралы 1 2/092 Тілге құрмет-елге құрмет «Қазақ тілі-мақтанышым» ойтолғау жаздыру 1 9/093 Әдеби тіл және оның нормалары Б.Момышұлының қанатты сөздеріКестені толтыру 244 бет1 16/094 Мәтін және сөз мағынасын білу мәні Мәтіндегі кейіпкерлер сөзі мен әр сөздің мағынасына мән беру, үлгі бойынша жазбаша пікір білдіру 246 бет 1 23/09
5 Ауызша және жазбаша сөйлеу тілі А.Байтұрсынов зерттеулері 1 7/106 Дұрыс сөйлеу,дұрыс жазу шарттары С.Аманжолов еңбегі 1 14/107 Сөз қолданудың негізгі принциптері Сөз, сөз тіркесі,сөйлемТөрт түлік малға қатысты тұрақты тіркестер1 21/108 Мәтінмен жұмыс Халықтық тәлім-тәрбие,ата дәстүр туралы 1 28/109 Тіл білімінің тұлғалары Қазақ халқының біртуарлары туралы мәліметтер1 12/1110 Нақыл-өсиет сөздердің шындығы Екі топқа бөліну,пікірталас ұйымдастыру 248 бет 1 18/1111 Ақын мәдениеті жайлы өз ойым Қ.Мырзалиев,М.Мақатаев, М.Жұмабаев өлеңдерімен танысу, ой бөлісу 1 25/1112 Диалог, монолог Жұптаса әңгімелесу, сұхбат, рөлге бөлу, жұптық қойылым 251-254 бет 1 2/1213 Шығармашылық жазу жұмыстары Хат, күнделікЖазба жұмыстары 260 бет1 9/1214 Көркемдегіш құралдар Теңеу, эпитет, метафора, портрет,мінездеме ,кейіптеуМ.Әуезов,С.Мұқанов,Ғ.Мүсірепов шығармаларынан іздестіру 1 15/1215 Көркем шығарма Абай қарасөздері,Мағжан лирикалары,Мұқағали жырлары 1 23/1216 Мінездеу,мінездеме Кестемен жұмыс267-269 беттер1 13/0117 Қимыл –әрекеттерді сипаттау Ә.Нұршайықов шығармасынан үзінді 1 20/0118 «Қайсар ананың әрекеті» Мәтіндік сипаттау жаздыру 1 27/0119 Өмірбаян М.Мақатаев «Менің өмірбаяным» өлеңі 1 3/0220 Сал-серілер өмірінен дерек Лексикалық,фонетикалық талдау182 бет1 10/0221 Қазақ халқының киелі сандары Әр санның өзіндік мәні,сыры туралы мәліметтер 1 17/0222 Емле мен тіл мәдениетінің байланысы Мәтінмен жұмыс 1 24/0223 Тілдің таза, табиғи қалпын сақтау шарты ауыспалы сөздер 1 3/0324 Мәтіндегі негізгі ой,жоспар құру Синоним,омоним 1 10/0325 Даналық сөздер Мақал-мәтелдер 1 17/0326 Тіл көркемдігінің бір сыры Тұрақты тіркестер 1 7/0427 Тіл байлығы және сөздік қор Көп мағыналы сөздер 1 14/0428 Сөз қолдану мәдениеті мен жазу мәдениетінің байланысы Грамматикалық,мағыналық,интонациялық принциптер 1 21/0429 Көсемсөз Б.Бұлқышев шығармалары 1 28/0430 Сөз дәлдігі Деректі,дерексіз ұғымдар 1 5/0531 Сөз байлығы «Абай жолы»роман-эпопеясыБҚО жер атаулары1 12/0532 Ұлттық шешендік сөздер Қазақтың би-шешендері 1 19/0533 Орфография,орфоэпия Сөзді дұрыс айту,дұрыс жаза білу жолдары 1 21/0534 Шығармашылық жұмыс Қорытынды-пысықтау жұмыстары 1 23/05 «Тіл мәдениеті» арнайы курсы бағдарламасының мазмұны № Тақырыптар сағат1 Қазақ тілі- ҚР мемлекеттік тілі 1сағ2 Тілге құрмет-елге құрмет 1сағ
3 Әдеби тіл және оның нормалары 1сағ4 Мәтін және сөз мағынасын білу мәні 1сағ5 Ауызша және жазбаша сөйлеу тілі 1сағ6 Дұрыс сөйлеу,дұрыс жазу шарттары 1сағ7 Сөз қолданудың негізгі принциптері 1сағ8 Мәтінмен жұмыс 1сағ9 Тіл білімінің тұлғалары 1сағ10 Нақыл-өсиет сөздердің шындығы 1сағ11 Ақын мәдениеті жайлы өз ойым 1сағ12 Диалог, монолог 1сағ13 Шығармашылық жазу жұмыстары 1сағ14 Көркемдегіш құралдар 1сағ15 Көркем шығарма 1сағ16 Мінездеу,мінездеме 1сағ17 Қимыл –әрекеттерді сипаттау 1сағ18 «Қайсар ананың әрекеті» 1сағ19 Өмірбаян 1сағ20 Сал-серілер өмірінен дерек 1сағ21 Қазақ халқының киелі сандары 1сағ22 Емле мен тіл мәдениетінің байланысы 1сағ23 Тілдің таза, табиғи қалпын сақтау шарты 1сағ24 Мәтіндегі негізгі ой,жоспар құру 1сағ25 Даналық сөздер 1сағ26 Тіл көркемдігінің бір сыры 1сағ27 Тіл байлығы және сөздік қор 1сағ28 Сөз қолдану мәдениеті мен жазу мәдениетінің байланысы 1сағ29 Көсемсөз 1сағ30 Сөз дәлдігі 1сағ31 Сөз байлығы 1сағ32 Ұлттық шешендік сөздер 1сағ33 Орфография,орфоэпия 1сағ34 Шығармашылық жұмыс 1сағ Әдебиеттер тізімі: .Қазақ тілі оқулықтары (5,6,7 сыныптарға арналған)Қазақ тілі мен әдебиеті журналдары – (әр жылғы сандарынан)«Ұлағат» — журналдары 2005 ж. №3қазақ әдебиеті оқулықтары ( 5,6,7 – сыныптарға арналған)этнопедагогика 2005 жыл № 2Бағыты білім беру — М. Айтбекова қазақ тілі мен әдебиеті журналы № 3, 2005ж.Тіл мәдениеті — Г.Сүлейменова«Нәтижеге бағдарланған білім беру мазмүның дамытудың түжырымдамалық негізі».«Атамекен» Қарағанды обл. Энциклопедиясы. Источник: https://www.tarbie.kz/23444