Файл: азастан Республикасыны Білім жне ылым министрлігі лФараби атындаы аза лтты университеті байкенова аерке айратызы.docx
Добавлен: 07.12.2023
Просмотров: 375
Скачиваний: 2
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
P. kudriavzevii штаммдарының жақын туыстарының реттілігінде қамтылған ақпарат оқшаулаудың әртүрлі көздерін көрсетеді. Сурет 11 – Elaeis пальма ағашынан алынған шарап ашытқысы P. Kudriavzevii - ның (HG425333-астын сызылған) филогенетикалық талдауы. Ағаш масштабта кішірейтілген, бұтақтардың ұзындығы әр учаскедегі ауыстырулар санымен өлшенеді.Сурет 12 – Raphia пальма ағашынан алынған шарап ашытқысы P. Kudriavzevii - ның (HG425333-астын сызылған) филогенетикалық талдауы. Ағаш масштабта кішірейтілген, бұтақтардың ұзындығы әр учаскедегі ауыстырулар санымен өлшенеді.P. kudriavzevii штаммдарының жақын туыстарының тізбегін ұсынуда қамтылған ақпарат оқшаулаудың әртүрлі көздеріне де нұсқайды. Elaeis пальма ағашынан алынған ашытқыларына жақын штамдар KY283159 және KM234455 қосылу нөмірлері аралас акваөсіру микробтық ұнтақтарынан және табиғи ашытылған кешью алма шырынынан алынғанын көрсетеді, ал Raphia пальма ағашынан алынған ашытқыларына жақын штамдар KU167717 тоқыма бұйымдарын бояу кезінде белсенді тұнбадан бөлініп алынған.
3.2 Пальма шарабы ашытқыларының географиялық шығу тегі мен көздеріҚұрылған филогенетикалық ағаштардан өте жақын туыстарының көздерін анықтағаннан кейін, жоғарыда аталған ашытқы штамдарынан алынған қысқа тізімге енгізілген 600 тізбегі қосымша зерттелді және табылған ақпарат изоляттарды оқшауланған елге, тағамға, сусынға және жеуге жарамсыз деп топтау үшін пайдаланылды [92, 93]. Жалпы, жоғарыда аталған ашытқылар тұқымдастары үшін зерттелген тізбектер 38 елден ұсынылды және бұл зерттеуде ең жақсы 6 ел ұсынылған. Екі Elaeis және Raphia үшін реттілік деректері Genbank дерекқорына ең көп өтініштер Қытайдан келгенін көрсетеді.
Реттілік ұсынымының саны
Елдер атауы
Сурет 13 - Elaeis пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел.Гистограммадан байқағанымыздай, пальма шарабы ашытқыларының туыстары шыққан үш ел екі пальма түріне де бірдей болды. Бұл пальма шарабы ашытқыларының көп санының Қытайда табылған ашытқылармен ортақ ата-бабалары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Пальма шарабы ашытқыларының туыстарының шығу тегі немесе көздері сусындар, азық-түлік және азық-түлік емес көздер арқылы таралған. Осы көздерден S. cerevisiae, P. kudriavzevii және C. ethanolica таралуы Elaeis және Raphia пальма ағашынан алынған. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған S. cerevisiae және P. kudriavzevii ашытқы түрлерінің туыстары негізінен сусын көздерінен, ал C. ethanolica түрлерін ұсынатын туыстар азық-түлік емес көздерден алынған.
Елдер атауы
Реттілік ұсынымының саны
Сурет 14 - Raphia пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел.Raphia пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел 10-суретте көрсетілген. Көшті бастап тұрған Қытай, АҚШ және Үндістан елдері. Ал, Италия, Тайланд және Голландия көрсеткіштері шамалас болып келеді. Кезеңдік деректер әртүрлі ағаштардан алынған пальма шарап ашытқыларын салыстыру үшін пайдалы. Деректер пальма шарабы ашытқыларының туыстары басым болатын елдерді көрсетеді және эволюция мен түрлердің миграциясын зерттеу үшін пайдалы болуы мүмкін. Геномдық зерттеулердегі жылдам прогресс сахаромицтердің популяция құрылымы мен эволюциялық тарихын жақсырақ түсінуге әкелді. Шарап штаммдарының шарап жасау жағдайларына бейімделу үшін әртүрлі генетикалық механизмдерді қолданатынын көрсететін шарап штаммдарының бейімделуіне дәлелдер келтірілді [94]. «Шарап» экологиялық тауашалары мен басқа мекендеу орындарынан оқшауланған геномды декодталған штаммдардың жиынтығын кеңейту сахаромицеттердің эволюциялық тарихын және геномдық пластиканың әртүрлі механизмдерінің салыстырмалы үлесін жақсы түсінуге мүмкіндік береді. Геномдық тізбектердің айтарлықтай санының болуы шарап жасау сипаттамаларына жауапты аллельдік нұсқаларды және дивергентті аймақтарды анықтауды жеңілдетуі керек. Мысалы, күрт әр түрлі өмір салты бар тығыз байланысты топтарға жататын херес және шарап ашытқыларының осы қуыстарға бейімделуін түсіндіретін дивергентті учаскелерді анықтаудың барабар үлгісін бере алады [95].
Ашытқылардың шарап ашыту жағдайларына жауап беруі мен бейімделуінің негізінде жатқан жасушалық функциялардың табиғаты туралы жаңа маңызды ақпарат генетикалық, протеомдық және транскриптомиялық тәсілдер арқылы алынды . Осылайша, қазіргі заманғы геномдық және постгеномдық биоақпараттық құралдарды қолдану ашытқы штамдарының фенотиптік әртүрлілігінің негізінде жатқан молекулалық айырмашылықтардың табиғатын, молекулалық-генетикалық деректер мен белгілі бір өндірістік көрсеткіштер арасындағы байланыстарды түсінуді айтарлықтай тереңдетеді. Бұл табыстар «классикалық» және заманауи әдістерді қолдана отырып, бағытталған іріктеу және жаңа штаммдарды құру және шарап жасау технологияларын жетілдіру стратегияларын әзірлеуге ықпал ететіні анық.ҚОРЫТЫНДЫТәжірибелік зерттеу нәтижелерінен мынандай тұжырымдар жасалынды:1. C. ethanolica штаммы басқа Candida түрлерімен тығыз байланыста екенін көрсетті. Raphia туыстары бір түйіннен шыққан пальма шарабы әртүрлі көздерден пайда болған. C. ethanolica (HG425332) жанындағы жақын туыстары (KY283163 және DQ466540) Қытайдағы аквакультураға және Ганадағы күрделі какао ашытуға арналған аралас микробтық ұнтақтардан бөлініп алынған. 2. Elaeis және Raphia ағаштары үшін зерттелген S. сerevisiae-ға қатысты екі түйін байқалды. Ашытқы штаммы Elaeis пальма шарабы ашытқысы өзінің туысының көпшілігінен басқа тармақта болды, ал Raphia пальма шарабы ашытқысы үшін керісінше болды. 3. P. kudriavzevii үшін жасалған ағаш S. cerevisiae немесе Candida пальмалық шарап ашытқыларының туыстарымен салыстырғанда ең аз айырмашылықты көрсетті. Барлық туыстары мен Elaeis пальма шарабы штаммы (HG425333) бір түйіннен пайда болып, бөлек таксономиялық бірліктерді құрады. Керісінше, Raphia палма ағашының P. kudriavzevii (HG425335) пальма шарап ашытқысы бөлек топты құрады және туыстарымен бір бұтаққа жатпады. Бұл түр ішілік әртүрлілікті көрсетеді және бұрын хабарланған қорытындыларды растайды.4. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған шарап ашытқылары үшін нуклеотидтік тізбектің реттілік деректері Genbank дерекқорына ең көп өтініштер Қытайдан келгенін көрсетеді.5. S. cerevisiae, P. kudriavzevii және C. ethanolica таралуы Elaeis және Raphia пальма ағашынан алынған. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған S. cerevisiae және P. kudriavzevii ашытқы түрлерінің туыстары негізінен сусын көздерінен, ал C. ethanolica түрлерін ұсынатын туыстар азық-түлік емес көздерден алынған. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және
S. cerevisiae емес ашытқылар туралы көбірек түсіну сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алу немесе жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Қазіргі заманғы геномдық және постгеномдық биоақпараттық құралдарды қолдану ашытқы штамдарының фенотиптік әртүрлілігінің негізінде жатқан молекулалық айырмашылықтардың табиғатын, молекулалық-генетикалық деректер мен белгілі бір өндірістік көрсеткіштер арасындағы байланыстарды түсінуді айтарлықтай тереңдетеді. Бұл табыстар «классикалық» және заманауи әдістерді қолдана отырып, бағытталған іріктеу және жаңа штаммдарды құру және шарап жасау технологияларын жетілдіру стратегияларын әзірлеуге ықпал ететіні анық.ҰСЫНЫС ЖӘНЕ ПІКІРЛЕРКөптеген зерттеулер S. cerevisiae-нің биохимиялық және геномдық қасиеттерін түсінуге көмектескенімен, ашытқы түрлері толық қамтылмағанын көрсетеді. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және S. cerevisiae емес ашытқылар туралы көбірек түсіну сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алу немесе жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Қосымша ақпарат алу үшін көптеген зерттеушілер молекулалық сипаттаманы қолданды және бұл сусынның жаңа ашытқы штаммдарын дұрыс анықтауға әкелді. Қазақстанда өндірілітін шараптар тек жүзімнен алынады. Пальма шарабы Қазақстанда пальма ағашының болмауына байланысты өндірілмейді және қолданыста жоқ. Дегенменде, пальма шарабының құрамына ұқсас шарапты жеміс ағаштарынан алуға болады. Атап айтсақ, алмұрт, алма және шие ағаштарынан шарап өндіруге болады. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және S. cerevisiae емес ашытқылар туралы зерттеулер шарап ашытқыларының жаңа штаммдарын дұрыс анықтауға және жаңа биохимиялық қасиеттерін анықтауға алып келді. Сондықтанда менің ұсынысым, алмұрт, алма немесе шие ағаштарынан шарап өндіруді дамыту және олардан алынатын ашытқыларды зерттеу қажет. Мұндай зерттеулер шарап сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алуға және жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Сонымен қатар, жүзімге қарағанда, аталған жеміс ағаштарына деген күтіп – баптау жұмыстары жеңіл болғандықтан тиімділігі жоғары болатыны анық.
3.2 Пальма шарабы ашытқыларының географиялық шығу тегі мен көздеріҚұрылған филогенетикалық ағаштардан өте жақын туыстарының көздерін анықтағаннан кейін, жоғарыда аталған ашытқы штамдарынан алынған қысқа тізімге енгізілген 600 тізбегі қосымша зерттелді және табылған ақпарат изоляттарды оқшауланған елге, тағамға, сусынға және жеуге жарамсыз деп топтау үшін пайдаланылды [92, 93]. Жалпы, жоғарыда аталған ашытқылар тұқымдастары үшін зерттелген тізбектер 38 елден ұсынылды және бұл зерттеуде ең жақсы 6 ел ұсынылған. Екі Elaeis және Raphia үшін реттілік деректері Genbank дерекқорына ең көп өтініштер Қытайдан келгенін көрсетеді.
Реттілік ұсынымының саны
Елдер атауы
Сурет 13 - Elaeis пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел.Гистограммадан байқағанымыздай, пальма шарабы ашытқыларының туыстары шыққан үш ел екі пальма түріне де бірдей болды. Бұл пальма шарабы ашытқыларының көп санының Қытайда табылған ашытқылармен ортақ ата-бабалары болуы мүмкін екенін көрсетеді. Пальма шарабы ашытқыларының туыстарының шығу тегі немесе көздері сусындар, азық-түлік және азық-түлік емес көздер арқылы таралған. Осы көздерден S. cerevisiae, P. kudriavzevii және C. ethanolica таралуы Elaeis және Raphia пальма ағашынан алынған. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған S. cerevisiae және P. kudriavzevii ашытқы түрлерінің туыстары негізінен сусын көздерінен, ал C. ethanolica түрлерін ұсынатын туыстар азық-түлік емес көздерден алынған.
Елдер атауы
Реттілік ұсынымының саны
Сурет 14 - Raphia пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел.Raphia пальма ағашынан алынған шарап ашытқыларының тізбегін GenBank-ке ұсынған үздік алты ел 10-суретте көрсетілген. Көшті бастап тұрған Қытай, АҚШ және Үндістан елдері. Ал, Италия, Тайланд және Голландия көрсеткіштері шамалас болып келеді. Кезеңдік деректер әртүрлі ағаштардан алынған пальма шарап ашытқыларын салыстыру үшін пайдалы. Деректер пальма шарабы ашытқыларының туыстары басым болатын елдерді көрсетеді және эволюция мен түрлердің миграциясын зерттеу үшін пайдалы болуы мүмкін. Геномдық зерттеулердегі жылдам прогресс сахаромицтердің популяция құрылымы мен эволюциялық тарихын жақсырақ түсінуге әкелді. Шарап штаммдарының шарап жасау жағдайларына бейімделу үшін әртүрлі генетикалық механизмдерді қолданатынын көрсететін шарап штаммдарының бейімделуіне дәлелдер келтірілді [94]. «Шарап» экологиялық тауашалары мен басқа мекендеу орындарынан оқшауланған геномды декодталған штаммдардың жиынтығын кеңейту сахаромицеттердің эволюциялық тарихын және геномдық пластиканың әртүрлі механизмдерінің салыстырмалы үлесін жақсы түсінуге мүмкіндік береді. Геномдық тізбектердің айтарлықтай санының болуы шарап жасау сипаттамаларына жауапты аллельдік нұсқаларды және дивергентті аймақтарды анықтауды жеңілдетуі керек. Мысалы, күрт әр түрлі өмір салты бар тығыз байланысты топтарға жататын херес және шарап ашытқыларының осы қуыстарға бейімделуін түсіндіретін дивергентті учаскелерді анықтаудың барабар үлгісін бере алады [95].
Ашытқылардың шарап ашыту жағдайларына жауап беруі мен бейімделуінің негізінде жатқан жасушалық функциялардың табиғаты туралы жаңа маңызды ақпарат генетикалық, протеомдық және транскриптомиялық тәсілдер арқылы алынды . Осылайша, қазіргі заманғы геномдық және постгеномдық биоақпараттық құралдарды қолдану ашытқы штамдарының фенотиптік әртүрлілігінің негізінде жатқан молекулалық айырмашылықтардың табиғатын, молекулалық-генетикалық деректер мен белгілі бір өндірістік көрсеткіштер арасындағы байланыстарды түсінуді айтарлықтай тереңдетеді. Бұл табыстар «классикалық» және заманауи әдістерді қолдана отырып, бағытталған іріктеу және жаңа штаммдарды құру және шарап жасау технологияларын жетілдіру стратегияларын әзірлеуге ықпал ететіні анық.ҚОРЫТЫНДЫТәжірибелік зерттеу нәтижелерінен мынандай тұжырымдар жасалынды:1. C. ethanolica штаммы басқа Candida түрлерімен тығыз байланыста екенін көрсетті. Raphia туыстары бір түйіннен шыққан пальма шарабы әртүрлі көздерден пайда болған. C. ethanolica (HG425332) жанындағы жақын туыстары (KY283163 және DQ466540) Қытайдағы аквакультураға және Ганадағы күрделі какао ашытуға арналған аралас микробтық ұнтақтардан бөлініп алынған. 2. Elaeis және Raphia ағаштары үшін зерттелген S. сerevisiae-ға қатысты екі түйін байқалды. Ашытқы штаммы Elaeis пальма шарабы ашытқысы өзінің туысының көпшілігінен басқа тармақта болды, ал Raphia пальма шарабы ашытқысы үшін керісінше болды. 3. P. kudriavzevii үшін жасалған ағаш S. cerevisiae немесе Candida пальмалық шарап ашытқыларының туыстарымен салыстырғанда ең аз айырмашылықты көрсетті. Барлық туыстары мен Elaeis пальма шарабы штаммы (HG425333) бір түйіннен пайда болып, бөлек таксономиялық бірліктерді құрады. Керісінше, Raphia палма ағашының P. kudriavzevii (HG425335) пальма шарап ашытқысы бөлек топты құрады және туыстарымен бір бұтаққа жатпады. Бұл түр ішілік әртүрлілікті көрсетеді және бұрын хабарланған қорытындыларды растайды.4. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған шарап ашытқылары үшін нуклеотидтік тізбектің реттілік деректері Genbank дерекқорына ең көп өтініштер Қытайдан келгенін көрсетеді.5. S. cerevisiae, P. kudriavzevii және C. ethanolica таралуы Elaeis және Raphia пальма ағашынан алынған. Elaeis және Raphia пальма ағаштарынан алынған S. cerevisiae және P. kudriavzevii ашытқы түрлерінің туыстары негізінен сусын көздерінен, ал C. ethanolica түрлерін ұсынатын туыстар азық-түлік емес көздерден алынған. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және
S. cerevisiae емес ашытқылар туралы көбірек түсіну сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алу немесе жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Қазіргі заманғы геномдық және постгеномдық биоақпараттық құралдарды қолдану ашытқы штамдарының фенотиптік әртүрлілігінің негізінде жатқан молекулалық айырмашылықтардың табиғатын, молекулалық-генетикалық деректер мен белгілі бір өндірістік көрсеткіштер арасындағы байланыстарды түсінуді айтарлықтай тереңдетеді. Бұл табыстар «классикалық» және заманауи әдістерді қолдана отырып, бағытталған іріктеу және жаңа штаммдарды құру және шарап жасау технологияларын жетілдіру стратегияларын әзірлеуге ықпал ететіні анық.ҰСЫНЫС ЖӘНЕ ПІКІРЛЕРКөптеген зерттеулер S. cerevisiae-нің биохимиялық және геномдық қасиеттерін түсінуге көмектескенімен, ашытқы түрлері толық қамтылмағанын көрсетеді. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және S. cerevisiae емес ашытқылар туралы көбірек түсіну сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алу немесе жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Қосымша ақпарат алу үшін көптеген зерттеушілер молекулалық сипаттаманы қолданды және бұл сусынның жаңа ашытқы штаммдарын дұрыс анықтауға әкелді. Қазақстанда өндірілітін шараптар тек жүзімнен алынады. Пальма шарабы Қазақстанда пальма ағашының болмауына байланысты өндірілмейді және қолданыста жоқ. Дегенменде, пальма шарабының құрамына ұқсас шарапты жеміс ағаштарынан алуға болады. Атап айтсақ, алмұрт, алма және шие ағаштарынан шарап өндіруге болады. Пальма шарабындағы S. cerevisiae және S. cerevisiae емес ашытқылар туралы зерттеулер шарап ашытқыларының жаңа штаммдарын дұрыс анықтауға және жаңа биохимиялық қасиеттерін анықтауға алып келді. Сондықтанда менің ұсынысым, алмұрт, алма немесе шие ағаштарынан шарап өндіруді дамыту және олардан алынатын ашытқыларды зерттеу қажет. Мұндай зерттеулер шарап сусындағы ашытқылардың әлеуеті туралы көбірек ақпарат алуға және жаңа түрлерді ашу үшін қажет. Сонымен қатар, жүзімге қарағанда, аталған жеміс ағаштарына деген күтіп – баптау жұмыстары жеңіл болғандықтан тиімділігі жоғары болатыны анық.