Файл: Лекция кпе биохимиясы.ppt

Лекция «ӨКПЕ БИОХИМИЯСЫ» Өкпенің қызметі I тыныс алуII метаболиттік I. Тыныс алу қызметі1. О2 және СО2 газ алмасуы Альвеолалар: 300 - 500 млн. Ауданы: 150 м22. Мукоцилиарлы клиренс - тазару3. Ылғалдану және жылыту - «физиологиялық кондиционер»

Тыныс алу қызметі

. О2 және СО2 газалмасу (альвеолалар аралық қабырға – базальды мембрана) pO2  pCO2O2 + HHb  HHbO2HHbO2 + KHCO3  KHbO2 + H2CO3 KA CO2 H2O HHbNH - COOH  CO2 + HHb CO2 – көктамыр қанында еріген

2. Мукоцилиарлы клиренс (бронхтар)

Қызметтері: (құты тәрізді (бокал) жасушалар) а) шырыштың сыртқы қабаты - гель, тұтқыр, тығыз – микроағзалар бөліктерінің жабысуы. Микробтардың енуіне кедергі келтіреді, эпителийдің «құрғап кетуін» болдырмайды. б) Ішкі қабат- кірне (золь). Эпителий кірпікшелері еркін қозғалады (сек/25 рет)

Альвеолды жасушалар:

I түрі. Қызметі: аэро-гематикалық кедергі. 97% ауданын алады. Тегіс.II түрі. Қызметі: сурфактант синтезі . Альвеолярлы эпителий бетінде түйіршіктердің болуы. Апофазалар мен гипофазалардың түзілуі.I түрдің клеткалары эндотелийлі базальды мембранамен байланысады. Клара жасушалары (экзокриноциттер) - сурфактант синтезі және детоксикация.

СУРФАКТАНТ (альвеолоциттердің II түріндегі және Клара жасушаларындағы синтезі)

Альвеолалар Апофазаның беткейлі-белсенді «пленкасы»-Құрамы:

х о л е с т е р и н - 8 %
Тг, Дг и Мг - 4 %
ф о с ф а т и д и л х о л и н (Фл) - 66 %
ф о с ф а т и д и л э т а н о л а м и н - 5 %
ф о с ф а т и д и л с е р и н - 4 %
л и з о ф о с ф а т и д и л х о л и н - 2 %
с ф и н г ом и е л и н - 1 %
көмірсулар- 1 %
Белоктар - 9 %

Сурфактант қызметі

 беткейлік керіліс альвеолалардың жабысып қалуына кедергі келтіреді;
Альвеолаларға судың енуін болдырмайды (ісінуге қарсы кедергі);
бактериоцидтік;
иммуномодуляциялаушы;
 альвеолды макрофагтардың белсенділігі.

СУРФАКТАНТТЫҢ ЖАҢАРУ ЖЫЛДАМДЫҒЫ:

1 сағатта 10 - 40 % Синтез сурфактант синтезі  кортикостероидтар. II типті альвеолоциттер және Клара жасушалары Интерферон және лизоцимнің синтезі мен секрециясы; ксенобиотиктердің алмасуы мен детоксикациясы.

Гипофаза - төменгі фаза

Эпителийге бекітілген миэлиннен тұратын табулярлы пластина

---

Альвеолярлы макрофагтар - «еркін фагоциттер».

Қызметтері:

фагоцитоз;
цитокиндер, Пг, лейкотриендер, комплементтер, ИЛ-1, интерферондар, цитопоэтин түйіршіктерінің, биологиялық белсенді заттардың (гистамин, серотонин) синтезі;
коллагеназалардың, эластазалардың шығарылуы;
Ісікке қарсы факторлар;
темекі шегу, ашығу, салқындау кезінде белсенділігі төмендейді;
Қақырыққа өтеді.

1. Кірпікшелі жасушалар - базальды мембранамен байланыс (кеңірдек (трахея), мұрын; соғу жиілігі сек/25 рет). 2. Құты тәрізді жасушалар - (мұрын, кеңірдек, кеңірдек тарамдары (бронхтар), бронхиолалар. ( Терминалдыда бұлар болмайды). Қызметі: шырыш бөлу (бактериоцидті қасиеті) 3. Базальды жасушалар - базальды мембранамен байланысы. 4. Қылшықты жасушалар - жүйке ұштарындағы рецепторлар сезімтал. 5. Кларажасушалары (экзокриноциттер) - жоғарғы терминалды бөлімде. Сурфактант синтезі; эндоплазмалық ретикулум - химиялық заттардың детоксикациясының ферменттері. 6. Эндокринді жасушалар – пептидті гармондардың және биологиялық белсенді заттардың (биоаминдердің) синтезі. 7. Дендритті жасушалар – лимфоциттердің пролиферациясын ынталандырады. Макрофагтар рөлі.

CH3 ТДФ CH3

CH3 ТДФ CH3 SC O ЛК C2 O SCOOH HSKoA SKoA пируват НАД ФАД ацетил - КоА(ПЖҚ) цитохромдар + CO2 + Ферменттер 3 АТФ + ПЖҚ - ДГ H2O комплексі: Е1 Е2 Е3Пируваттың тотыға декарбоксилденуі (Mt)

Көмірсулардың алмасуы (өкпеде)

 О2 -нің жалпы мөлшерінің 4 тен 10%-ға дейін пайдалануы (Ал. Мф Ф); Глюкоза, лактат, ПЖҚ-рын аз компонентті азықтан сіңіру; Аэробты алмасу (ҮҚЦ.) АТФ! Гликолиз:  П-Ф - жол Аланин Цистеин Глицин Серин Треонин Пируват Глутамат Аргинин Гиетидин Глутамин Пролин Изоцитрат Изолейцин Лейцин Триптофан Ацетил - КоА Ацетоацетил - КоА Фенилаланин Тирозин Лейцин Лизин Триптофан Изолейцин Метионин Валин Тирозин Фенилаланин  - кетоглутарат Сукцинат Фумарат Аспартат Аспарагин Малат Оксалоацетат Цитрат Сукцинил - КоА

Липидтердің алмасуы (өкпеде)

Аз компонентті азықтан липидтерді сіңіру ХМ және ТӨТЛП (экзо - және эндо - Тг);

---

 липопротеидлипаза; апопротеин С;  Холинэстераза (ХЭ) синтезі үшін лецитин-холестерол-ацилтрансфераза (ЛХАТ);  май қышқылдарының -тотығуы ( АТФ  )Шырлы жасушалар (альвеолалар арасындағы арақабырғаларда)Бөлінеді:Қабыну медиаторлары (гистамин, серотонин);Жылдам жауап қайтарудың хемотоксикалық факторлары (ХФ):

анафилаксияның эозинофилді ХФ;
Нейтрофилдер ХФ-ның М.М. ;
Моноциттердің активтендіруші және тежеуші факторларына бағытталған ХФ;
ФЛТ (тромбоциттің белсенді факторлары);
Пг, ТхАс, Пц - гемостаз.
(простагландиндер – ПГ, простациклиндер — ПЦ.

МОНОҚАНЫҚПАҒАН МАЙ ҚЫШҚЫЛДАРЫНЫҢ ТОТЫҒУЫ СН3 - (СН2)7 - СН = СН - (СН2)7 - СО SKoA олеил КоА 3СН3СО - SKoA 4 3 2 3 СН3 - (СН2)7 - СН = СН = СН2 - СО 3KoA    ЕНОИЛ - SKoA 3,4 - ЦИС; 2,3 - ТРАНС- ЕНОИЛИЗОМЕРАЗА СН3 - (СН2)7 - СН2 - СН = СН - СО SKoA   H2O    СН3 - (СН2)7 - СН2 - СН - CH2 - СО SKoA  OH -ТОТЫҒУ САТЫЛАРЫНЫҢ ҚАЙТАЛАНУЫ

Фосфолипидтер

CH2 O CO R1CH O CO R2 COO-CH2 O P O CH2 CH NH3 фосфатидилсерин CH2 O CO R1CH O CO R2 CH2 O P O CH2 CH2 NH3 фосфатидилэтаноламинCH2 O CO R1CH O CO R2 CH2 O P O CH2 CH2 CH3 N CH3фосфатидилхолин CH3 4 %5 %66 %

ХОЛЕСТЕРИН ЭФИРІ

қанда: 3,5-6,8 м.моль/л ЭХ - 70 % Х - 30 % О-СО-С17Н31  линолен қышқылы ЛИЗОФОСФАТИДИЛХОЛИН СН2 - О - СО - С15Н31  CHOH O CH3   +  CH2 - O - e - O - (CH2)2 - N - CH3   O CH3 ЛФх

Тг және Фл (ЭР) синтезі

(пневмоцидтер)CH2OH R1 CO S KoA CH2 O CO R1CHOH CH2 O CO R2 R2 CO SKoA CH2 O P CH2 O P глицерофосфат фосфатидная кислота ЦТФ ФФнCH2OCO R1CH2 O CO R2 серин - Р ЦМФ CH2 O CO R3 СО2 ЦМФ 3 “S”аденозил- метионин 3 “S” аденозил- гомоцистеин R3CO SKoA Фн 2 HSKoAЦДФ - диглицерид Фосфатидилсерин Фосфатидилэтаноламин Фосфатидилхолин Фосфатидил инозит инотизол - Р

Май қышқылдары тотығуының энергетикалық эффектісі

Мысалы : C15H31CO SKoA пальметил - КоА 131 АТФ - 1 = 130 АТФ n —  ацетил КоА мөлшері 2 n — - 1  -бөлінуінің мөлшері (отщеплений) 2 96 АТФ + 35 АТФ = 131 АТФ

---

n 16 — = — = 8 мол. ацетил КоА 2 2 8 * 12 = 96 АТФ (үқц) n — - 1 = 7 үзілуі (отщеплений) 2 7 * 5 = 35 АТФ ЛИПОЛИЗГЕ ПРОСТАГЛАНДИННІҢ ӘСЕРІ (Е2) АДРЕНАЛИН, ГЛЮКОГОНВАЗОПРЕССИН, ЛГ, ТТГ РЕЦЕПТОР СЫРТҚЫ МЕМБРАНА Фл  ФОСФОЛИПАЗА ЛФх АРАХИДОНОВАЯ К-ТА АДЕНИЛАТ--- ЦИКЛАЗА Пг - Е2 ІШКІАТФ цАМФ МЕМБРАНА (ЦИТОЗОЛЬ) Тг - Л И П А З А Тг - Л И П А З А (А.) (Н.А.) ЛИПОЛИЗ++

Простагландиндер

COOH 20 Арахидон қышқылы Циклооксигеназа Линооксигеназа COOH OH Тромбоксан А2 (Тх А2) ОН ОН Простациклин Тромбоксан В2 (Пг J2) (Тх B2) «гипертензиялық» біріншілік простогландиндер эффект  COOH аллергиялық….. (тыныс алу жолдарының тегіс бұлш. еттерінің жиырылуы Бронхтардың тегіс бұлш.ет-нің тонусы Бронхтардың тегіс бұлш.ет-нің тонусы Бронхтардың тегіс бұлш.ет-не және басқа да Ұлпаларына әсері3 БЕЛОКТАРДЫҢ АЛМАСУЫ*Дәнекер ұлпалардың белоктары (фибробластардағы синтезі)

 к о л л а г е н с и н т е з а

(әсіресе силикоз кезінде)

 э л а с т и н
 п р о т е о г л и к а н д а р

өсу процесінде хондроитинсульфаттары болады

H2N COOH CH HOOC (CH2)3 NH2 CH (CH2)2 (CH2)2 CH H2N COOH (CH2)4 CH H2N COOH Лизиннің 4 молекуласынан эластин құрамына кіретін десмозин қалдығыМысал: өкпедеN CH2 - CH - COOH N CH2  - CO2  NH2 CH2 (n - 5 - ф)  NH NH NH гистидин гистамин (өкпедегі шырлы жасушалар) N CH2 аллерген+  JgE COOH бүйрек (зәр) NH имидазолил - (бронхты астма) ацетат (димедрол, тавегил, супрастин- антигистаминді препараттар) 1.Гистаминаза Н2О NН3 гиперсенсибилизацияНорадреналин (НА)синтезіФен  Тup  ДOФА(дигидроксифенил-аланин) 1/2 O2HO CH2 HO CHOH CH COOH CH COOH NH2 NH2HO HO ДОФА ДОФ-серин CO2 HO CHOH CH2 норадреналин (НА) NH2 HOАдреналин (А) синтезі 1/2 О2 1/2 О2 CH2 CH2 HO CH2 CH COOH CH COOH CH COOH NH2 HO NH2 HO NH2ФЕНИЛАЛАМИН ТИРОЗИН ДОФА (дигидроксифенил- аланин) 1/2 О2 CO2 HO CH2 ”S”- аденозил- CH2 метионим CH2 HO CH2 n-5-ф(от В6) HO NH2 HO NH CH3 ДОФАМИН ЭПИНИН

---

HO CH OH CH2 HO NH CH3 адреналин

Серотонин синтезі

CH2 CH COOH 1/2 O2 NH2 NH триптофан HO CH2 CH COOH CO2 NH2 NH (ФП) n-5-ф S  - гидрокситриптофан HO CH2 CH2 NH2 NH серотонин 2 (+СН3) OH CH2 CH2 CH3 N CH3 CH3 NH б a (МАО) N+ NH3 буфотенин СН2 СООН НО NН бүйрек (зәр) гидроксииндолилацетат Ангиотензиногеннің алмасуы (өкпе-кавеолалары) Ангиотензиноген (плазма) плазма ренині Ангиотензин I карбоксикатепсин (  өкпенің) Ангиотензин II («гипертензивті» эффект) бронх тонус ангиотензиназалар белсенді емес (басқа ұлпаларда) өнімдер  «бүйрек үсті» қабық  өкпеде ! ( альдостерон; брадикинин шығарылуы)   Na+, Cl , HCO3-,  АД,  ОЦК сіңіру

Кинин жүйесімен ангиотензиннің өзара байланысы

Ангиотензиноген Ангиотензин I Ангиотензин II «гипер» Кининоген ренин «гис-лей» Каллидин калликреин Карбоксикатепсин Ангиотен- зиназы Ыдырау өнімі КД тонус бронхов Брадиканин «гипо» Аминопептидазалар КД бронх тонусы Ыдырау өнімі Тармырлар мен бронхтардың тонусына әсері Патология:  брадикинина тахикининдері - Шырыштар мен эксудаттыңӨкпенің клеткалық элементтерінің иммунды қызметі және жинақы арнайы құрылымдары Тыныс алу жүйесі – антигенді материалмен байланысу бойынша 2ші орында Өкпе -  иммунды жауаптың түзілуі мен сіңірілуі Маңызды орны - БАЛТ – бронхтардың бифуркация аймағы Т-тәуелді зона (Т-иммунобластар) В-тәуелді зона (В-иммунобластар) Плазмалық жасушалар - секреторлы JgA

ҚАҚЫРЫҚ

Макроскопиялық зерттеулер Мөлшері (1 ден 800 мл-ге дейін және одан да көп) Консистенциясы (сұйық, қою, тұтқыр) Түсі (N – ашық таза және мөлдір; патология – сары, жасыл, қан аралас) Қақырықтың сипаты (шырышты, іріңді, қан және т.б.) Иісі (N – иісі жоқ; патология кезінде – шірік иіс, сасық) Макроскопиялық бағасы (қан тамыры, Куршман спиралдары, Кох линзасы, Дитрих тығыны (пробкасы), фибринді ұйысулар, бронхолиттер және т.б.)Микроскопиялық зерттеулер

---