Файл: История Беларуси.pdf

ЗША, пазней сацыялістычнай дзяржавы (СССР) і іншых, аб'ектыўна абараняў не толькі ўласныя нацыянальныя інтарэсы, але і выпрацаваныя каштоўнасці цывілізацыі: нацыянальнае раўнапрауе, рэлігійную і ідэалагічную цярпімасць, прадстаўнічы дзяржаўны лад.

Пачалася Другая Сусветная вайна 1 верасня 1939 г. нападзеннем Германіі на Польшчу. 3 верасня Англія і Францыя аб'явілі ў адказ вайну Германіі. СССР не адразу распачаў свае дзеянні супраць Польшчы згодна дамовы 23.08.1939 г. (). Далучыў да сябе Заходнюю Украіну і Заходнюю Беларусь, СССР у верасні – кастрычніку 1939 г. прымусіў Эстонію, Латвію і Літву заключыць з ім "дамовы аб узаемадапамозе", згодна якіх меў права мець на іх тэрыторыі ваенныя базы. 31 кастрычніка Савецкая краіна прад'явіла тэрытарыяльныя прэтэнзіі да Фінляндыі. 29-30 лістапада

1939 г. распачалася вайна СССР супраць Фінляндыі. Шляхам вялікіх страт і ахвяр СССР

перамог і па дамове ад 12.03.40 г. Фінляндыя саступіла яму значную тэрыторыю.

3 верасня 1939 г. і да вясны 1940 г. у Заходняй Еўропе вялася так званая "дзіўная вайна". 110 англа-французскіх дывізій не вялі ніякіх ваенных дзеянняў супраць 23 нямецкіх. Англійскі і Французскі ўрад спадзяваліся, што Гітлер скіруе агрэсію на Усход, супраць СССР. Аднак гітлераўскія войскі ў красавіку 1940 г. акупіравалі Данію, затым Нарвегію. У мае захапіўшы Галандыю, Бельгію і Люксембург, распачалі баі супраць Францыі і Англіі. Англійскія войскі былі разбіты, 14 чэрвеня нямецкія войскі ўвайшлі ў Парыж, 22.06.40 г. Францыя капітуліравала. У чэрвені 1940 г. СССР безпадстаўна абвінаваціў прыбалтыйскія дзяржавы ў парушэнні дамоў, увѐў свае вайскі на іх тэрыторыю, правѐў выбары новых органаў улад, якія звярнуліся са зваротам аб уваходжанні ў СССР (жнівень 1940г). Праз некалькі дзѐн савецкі ўрад прад'явіў ультыматум Румыніі і абапіраючыся на ваенную пагрозу і падтрымку Германіі запатрабаваў ад Румыніі вяртанне ў склад СССР Бесарабіі і Паўночнай Букавіны. Румынія вымушана была саступіць. Дарэчы на гэтым дзеянні сталінскага кіраўніцтва з задавальненнем пазірала белагвардэйская эміграцыя манархічнага ўхілу, бачачы ў дзеяннях Сталіна аднаўленне памераў былой Расійскай імперыі. За адзін год з пачатку Другой Сусветнай вайны тэрыторыя СССР

павялічылася на 500 тыс. кв.км, а насельніцтва на 23 млн чал.

27.Асноўныя этапы і падзеі Другой сусветнай вайны. Стварэнне антыгітлераўскай кааліцыі.

Другая сусветная вайна мае пяць этапаў.

Першы: 1.09.1939-21.06.1941 захоп Германіяй Захадноеўрапейскіх краін.

5 снежня 1940 г. Гітлер прыняў канчатковае рашэнне аб вайне з СССР. 18.12.1940 г. "Дырэктыва 21" прызначала дату рэалізацыі плана вайны супраць савецкай дзяржавы – 15 мая 1941 г., якая 30.04.41 г. была перанесена на 22 чэрвеня 1941 г.

На пачатак Вялікай Айчыннай вайны войскі Германіі і яе хаўруснікаў складалі на мяжы з СССР – 5,5 млн чалавек, 4300 танкаў і гармат, 5000 самалѐтаў; Чырвоная Армія ў памежных акругах мела 2,7 млн чалавек, 1475 танкаў і 1540 самалѐтаў новай канструкцыі.

Другі перыяд вайны (22.06.1941 – 18.11.1942). Характарызуецца гераічнай абаронай Чырвонай Арміяй і атрадамі апалчэння савецкай тэрыторыі, эвакуацыяй і перабудовай эканомікі краіны на ваенны лад, стварэннем антыгітлераўскай кааліцыі дзяржаў і разгромам гітлераўскіх войск пад Масквой, усталяваннем жорсткага акупацыйнага рэжыму гітлераўцаў на захопленай тэрыторыі.

Сутыкнуўшыся з моцным супраціўленнем, гітлераўцы не дасягнулі пастаўленай імі мэты ў летняй кампаніі 1941 г. Аднак спыныць ворага савецкім войскам не ўдалося.

Гітлераўскія войскі захапілі Прыбалтыку, БССР, УССР, распачалася блакада Ленінграда. У гісторыю вайны гэтага перыяду ўвайшлі: Смаленская бітва (1941 г.), абарона Кіява, Адэсы, Севастопаля (1941-1942 гг.), Маскоўская бітва (верасень 1941 – красавік 1942 гг.) – першае буйное паражэнне германскіх войскаў у другой Сусветнай вайне, абарона Сталіграда (ліпень – лістапад 1942 г.), бітва за Каўказ (1942 – 1943 гг.).

Летам – восенню 1941 г. аформілася Антыгітлераўская кааліцыя. Вырашальнай сілай у ѐй быў СССР і яго ваенныя дзеянні, істотнае значэнне на франтах другой Сусветнай вайны

адыгралі ЗША і Вялікабрытанія. Таксама ўдзельнічалі ў ваенных дзеяннях сваімі ўзброенымі сіламі – Францыя і Кітай.

Працэс юрыдычнага афармлення кааліцыі завяршыўся ў чэрвені 1942 года. Асноўнымі накірункамі дзейнасці былі: ваенныя дзеянні на тэрыторыі СССР (саюзнікі прадставілі савецкай дзяржаве крэдыты, пастаўлялі ваенную тэхніку і зброю, тавары першай неабходнасці, так ЗША накіравала ў СССР за гады вайны каля 15 тыс. самалѐтаў і 7 тыс. танкаў), Афрыкі, супраць Японіі (ЗША утупіла ў вайну 7.12.1941 г. пасля нападзення Японіі на амерыканскую ваеннамарскую базу Пѐрл-Харбар на Гавайскіх астравах), стварэнне Другога фронта ў Еўропе (чэрвень 1944 года), вызначэнне мэтаў вайны, узгадненне ваенных планаў, выпрацоўка пасляваеннага жыцця.

Вынікам арганізацыі і дзейнасці антыгітлераўскай кааліцыі было стварэнне ў СанФранцыска (ЗША) у чэрвені 1945 года Арганізацыі Аб'яднаных Нацый.

Трэці перыяд вайны (лістапад 1942 – канец 1943 гг.) Характарызуецца пераломам ў ходзе Вялікай Айчыннай вайны. Чырвоная Армія пераходзіць ад абароны да наступлення і вызвалення часова акупіраванай тэрыторыі: контрнаступленне пад Сталінградам (лістапад 1942

–люты 1943), на Каўказе, прарыў блакады Ленінграда (студзень 1943 г.), Курская бітва (ліпень 1943г.), да снежня 1943 года вызвалены Наварасійск, Кіяў, усходнія раѐны Беларусі. У гэты час адбываецца татальная мабілізацыя ў Германіі, пераход поўнай стратэгічнай ініцыятывы СССР

да канца вайны, дасягненне эканамічнай і ваеннай перавагі СССР над гітлераўскай Германіяй, шырокі і масавы патызанскі рух на часова акупіраванай тэрыторыі, пачатак аднаўлення народнай гаспадаркі ў вызваленых раѐнах. Адбываецца павялічэнне міжнароднага ўплыву

СССР, актывізацыя Руху Супраціўлення ў Еўропе. На Тэгеранскай канферэнцыі (1943г.) глаў урадаў СССР, ЗША, Вялікабрытаніі абмяркоўваюцца планы сумесных дзеянняў падчас вайны.

Чацверты перыяд вайны (студзень 1944 – май 1945 гг.). Характарызуецца разгромам гітлераўскага блока, выгнаннем гітлераўскіх войск за межы СССР, вызваленнем ад акупацыі краін Еўропы, поўным крахам гітлераўскай Германіі і яе безумоўнай капітуляцыяй.

Улютым 1945 года адбылася Крымская канферэнцыя, у ліпені – жніўні 1945г. Патсдамская канферэнцыя глаў урадаў ЗША, СССР, Вялікабрытаніі, на якіх узгоднены пазіцыі па пасляваеннаму ўрэгуліраванню становішча ў Еўропе і ўсім свеце.

Пяты перыяд. Разгром Японіі (9 жніўня – 2 верасня 1945 г.). У выніку Маньчжурскай аперацыі (Кітай) савецкіх войск і ваенных дзеянняў ЗША (6,8 жніўня авіяцыя ЗША зкінула на Хірасіму і Нагасакі дзве атамныя бомбы) былі разгромлены войскі саюзніка Германіі на ўсходзе

–Японіі. 2 верасня 1945 г. прадстаўнікі Японіі падпісалі акт аб безумоўнай капітуляцыі. Гэтая падзея і з'яўляецца датай заканчэння Другой Сусветнай вайны.

28.Магілѐўшчына ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Вначале войны тяжелые бой развернулись на территории Могилевской области. Твердыней неприступности на пути гитлеровцев стал наш древнейший Могилев. на западном берегу Днепра перекрыв шоссе Могилев – Бобруйск, и Могилев – Минск, оборону держал 388-й стрелковый полк под командованием полковника Кутепова, и 340-й артиллерийский полк под командованием полковника И.С.Мазалова и другие соединения 172-й дивизии.

Несмотря на многократное превосходство противника в живой силе и технике, защитники города стойко обороняли каждую пядь земли. На Буйническом поле под Могилевом воины 388-го полка совместно с народными ополченцами только за один день уничтожили 38 фашистских танков и бронетранспортеров.

5 июля в районе г. п. Белыничи советские воины уничтожили 14 вражеских танков. Из них 6 танков лично уничтожил командир артиллерийского дивизиона капитан Б.Л.Хигрин. За этот подвиг он был удостоен звания Героя Советского Союза посмертно.

23 жарких июльских дня над городом реяло боевое Красное знамя защитников Могилева. Здесь, под стенами города перемалывались отборные немецкие части , накапливался опт ведения боев .Здесь были скованы огромные силы противника, рвавшиеся на Смоленск и Москву.

За бои на подступах к Могилеву Указом Президиума Верховного Совета СССР от 9 августа 1941 года 44 наиболее отличившиеся бойцы и командиры были награждены орденами и медалями .

Благодаря мужеству и героизму бойцов и командиров советские войска до 1 августа 1941 г. удерживали линию фронта пот реке Сож на участке Мстиславль-Кричев и до 8 августа – на участке Кричев–Пропойск (ныне Славгород),а в полном окружении до 16 августа. Тем самым они не дали возможности фашистскому командованию перебросить занятые здесь части на другие участки фронта, позволив тем самым советскому командованию выиграть время для укрепления важнейших стратегических пунктов на центральном направлении обороны Москвы.

Несмотря на мужество и героизм офицеров и солдат Красной Армии, общий перевес был на стороне вермахта. 15 августа 1941г. советские войска покинули Хотимск (последний районный центр области). Могилевская область на долгие три года оказалась под пятой нацистов. Которые организовали систему грабежам колонизации народа Беларуси. Была введена всеобщая трудовая повинность. Проводились карательные спецоперации.

Жестокость оккупационного режима, репрессии не сломили воли жителей области, оставшиеся на оккупированной территории. Уже к концу 1941 года в Могилеве действовало более 40 подпольных групп, в которых насчитывалось больше 400 человек. Фашисты за все время оккупации не смогли парализовать деятельность подполья. Некоторые подпольщики

26 сентября 1943 третья и пятидесятая Армии Брянского фронта освободили первый райцентр Могилевской области – Хотимск. Так началось освобождение Могилевской области и Республики Беларусь от немецко-фашистских захватчиков. 28 сентября освобождены – Мстиславль, Климовичи, Костюковичи, войска вышли к реке Проня.

Несомненно, что одним из самых славных этапов Великой Отечественной войны явилась битва за Белоруссию, за освобождение нашей многострадальной земли. В ходе операции "Багратион", продолжавшейся более двух месяцев разгромлена мощнейшая группировка вермахта, в результате чего советскими войсками 29 июня 1944 года была полностью освобождена от немецко-фашистских захватчиков Могилевская область, а затем и вся территория Республики.

Боевые подвиги 114 уроженцев, из них трое - дважды, Могилевской области в годы Великой Отечественной войны отмечены высшей наградой Советского Союза, а 23 человека стали полными кавалерами ордена Славы.

29. Заканчэнне Другой сусветнай вайны і яе вынікі.

После поражения Германия состоялась Потсдамская (Берлинская) конференция руководителей стран - победительниц. На ней союзники подтвердили решения Крымской конференции. Была обсуждена проблема послевоенного устройства Германии и принято решение о ее демократизации, демилитаризации и денацификации. Союзники согласовали вопросы о наказании военных преступников, системе четырехсторонней оккупации страны и управлении Берлином, репарациями, западной границе Польши, передаче СССР города Кенигсберга (теперь - Калининград) и прилегающих к нему районов. На конференции был создан Международный военный трибунал для проведения суда над немецкими военными преступниками.

Интересы восстановления мира требовали скорейшей ликвидации дальневосточного очага войны. Верный своим союзническим обязательствам, Советский Союз не мог оставаться в стороне от решения этой важной задаче. 5 апреля 1945г. советское правительство

денонсировало договор с Японией о нейтралитете и 8 августа 1945г. заявило о вступлении с ней в войну.

Совместными ударами войск Забайкальского (командующий - маршал Советского Союза Р.Я.Малиновский), 1-го Дальневосточного (командующий - маршал Советского Союза К.А.Мерецков) и 2-го Дальневосточного (командующий - генерал армии М.А.Пуркаев) фронтов, Монгольской народно-революционной армии во взаимодействии с Тихоокеанским флотом (командующий - адмирал И.С.Юмашев) и Амурской военной флотилией японская Квантунская армия к 14 августа была разгромлена. Продвинувшись на глубину 600-800 км, Красная Армия освободила Северо-Восточный Китай, Северную Корею, а также Южный Сахалин и Курильские острова. Общее руководство боевыми действиями осуществляло Главное командование советских войск на Дальнем Востоке (маршал Советского Союза А.М.Василевский).

Сокрушительное наступление Красной Армии явилось решающим фактором, который вынудил японское правительство признать окончательное поражение. 2 сентября 1945 г. подписанием «акта о капитуляции Японии» завершилась вторая мировая война. Япония возвратила Советскому Союзу Южный Сахалин. К СССР отошли также Курильские острова. Разгром милитаристской Японии создал благоприятные условия для успеха национальноосвободительной борьбы народов Азии.

Цена победы оказалась высока, но жертвы, принесенные на алтарь Отечества, не были напрасны. Наш народ принес их в борьбе с фашизмом, в войне, в которой решался вопрос о жизни и смерти страны, об исторической судьбе государства, о независимом существовании.

Нюрнбергский процесс (20 ноября 1945 – 1 октября 1946 г г.). Часть военных и политических лидеров нацистской Германии предстали перед международным судом. Трибунал признал действия нацистов преступлением против человечества и приговорил 12 человек к смертной казни через повешение, трех – к пожизненному тюремному заключению, четырех – к разным срокам заключения (от 10 до 20 лет). Преступными организациями были признаны СС, СД, гестапо, а также руководящий состав нацистской партии. Международный суд отметил опасность возрождения фашизма в любой форме, признал лживость версии о «превентивном» характере нападения Германии на СССР. Впервые в истории агрессия была признана «тягчайшим международным преступлением».

Галоўныя вынікі Другой Сусветнай вайны:

а) Супольная перамога антыгітлераўскай кааліцыі, якая здолела адстаяць агульначалавечыя каштоўнасці;

б) Знішчаны чалавеканенавісніцкі таталітарны гітлераўскі рэжым у Германіі; в) Краіны і народы, якім пагражаў гітлерызм і фашызм адстаялі сваѐ права на існаванне і

суверэнітэт; г) Рост нацыянальнай самасвядомасці ў краінах трэцяга свету ў ходзе вайны ініцыіраваў

пачатак распаду каланіяльнай сістэмы, рост нацыянальна-вызваленчага руху; д) Вырашаючую ролю ў перамозе над гітлерызмам, безумоўна, адыграў СССР – гэта

добра разумелі жыхары ўсіх краін свету. Таму рэзка ўзрос аўтарытэт сацыялістычнай краіны, што ў перспектыве прывяло да абрання ў першае дзесяцігоддзе пасля вайны насельніцтвам шэрагу краін падобнага шляху развіцця і стварэння сацыялістычнай сістэмы.

е) Стварэнне вясной-летам 1945 года новай сусветнай арганізацыі – ААН, якая пасѐнняшні дзень з'яўляецца самай уплывовай арганізацыяй свету.

ж) Вялікія эканамічныя страты і чалавечыя ахвяры.

30. Сацыяльна-эканамічнае і культурнае развіццѐ Беларусі (1940-я – пачатак 1990-х гг.).

Распачатая гітлераўскай Германіяй вайна нанесла Беларусі велізарныя людскія і матэрыльныя страты. Загінуў амаль кожны трэці жыхар Беларусі. БССР страціла больш паловы нацыанальнага багацця. Па агульнаму узроўню развіця эканомікі рэспубліка была адкінута да 1928 г., поўнасцю ці часткова разбураны гарада і больш за 900 сельскіх населеных пунктаў.