Файл: 1 -SSS-pat.doc

ҚММУ Ф 4/3-04/02

2007 ж. 14 маусым №6 НХ

ҚАРАҒАНДЫ МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ

жалпы фармакология кафедрасы

Дәріс

ЖТЖ патологиясында қолданылатын дәрілік заттардың сипаттамасы және жіктелуі.

Far-2 3214 «Фармакология –2» - пәні

5В130100 «Жалпы медицина» - мамандығы

III курс

Уақыты 1 сағат

Қарағанды - 2012

Кафедраның мәжілісінде бекітілген

28.08.2012 ж. № 1 Хаттама

Кафедра меңгерушісі, м.ғ.д., профессор _______________ С.К. Жаугашева

Тақырып: ЖТЖ патологиясында қолданылатын дәрілік заттардың сипаттамасы және жіктелуі.

Дәріс мақсаты: ЖТЖ патологиясында қолданылатын дәрілік заттардың фармакологиялық және фармакокинетикалық ерекшеліктерімен таныстыру.

Дәріс жоспары:

Жүрек – тамыр жүйесінің патологиясында қолданылатын заттардың жіктелуі.

Жүрек – тамыр жүйесінің патологиясында қолданылатын препараттардың сипаттамасы.

1. Кіріспе алу жолдары, химиялық құрылысы, құрамы.

2. Жүрек гликозидтерінін фармакокинетикасы.

3. Жүрек гликозидтері. Әсер ету механизмдерінің ерекшеліктері.

4. Препараттардың салыстырмалы сипаттамасы, ерекшеліктері.

5. Қолданылуы, кері әсерлері, улануда көмек көрсету.

Қан айналымды қалпына келтіретін заттар тәжірибелік медицинада жүрек қызметінің бұзылыстары кезінде және тамыр тонусының патологиялық өзгерістері кезінде өте жиі қолданылады. Клиникада қолданылуына байланысты бұл препараттарды келесідей топтарға бөлуге болады.

1. Жүрек қызметінің бұзылыстары кезінде қолданылатын заттар:

а) жүрек жеткіліксіздігі кезінде

б) жүрек жиырылуының ырғағы бұзылған кезде

в) миокардтың қанмен қамтамасыз етілуінің жеткіліксіздігі кезінде

2. Артериялық қысымның өзгерістерімен қатар жүретін патологиялық жағдайлар кезінде қолданылатын заттар:

а) артериялық гипертензия кезінде

б) гипертензивтік жағдайлар кезінде

КАРДИОТОНИКАЛЫҚ ЗАТТАР

Бұл топқа оң инотропты әсер ететін препараттар жатады. Жүрекке тоникалық әсер ететің препараттар 2 топқа бөлінеді:

1 – Жүрек гликозидтері

2 - Оң инотропты әсер ететін гликозид емес препараттар

Оған жататындар:

1. Бета-адреномиметиктер /добутамин, допамин/

2. Диуретиктер /фуросемид, этакринді қышқыл, буметанид, хлорталидон/.

3. Ангиотензинге айналдыратын ферменттің ингибиторлары / каптоприл, эналаприл, рамиприл, периндоприл, мизиноприл, цилазаприл/.

4. Альфа-1-аденозин рецепторларының блокаторлары /амринон, милринон, эпоксимон/.

5. Перифериялық вазодилататор /нитроглицерин/ натрий изосорбиді, гидралазин, моноксидил, натрий нитропруссиді, празозин/.

6. Глюкагон.

Жүрек гликозидтері өсімдіктерден алынған заттар. Олар кардиотоникалық әсер етеді. Жүрек гликозидтерін 18-19 ғ. ғалымдар тапты. Жүрек гликозидтерінің тарихы глиозды өсімдік қызыл оймақ гүлмен байланысты. Қызыл оймақ гүл медициналық тәжірибеде 1875 ж. ағылшын дәрігері және ботаник Витерлинг қолданған. Ол қызыл оймақ гүлді зәр айдағыш дәрі ретінде пайдаланған. Эксперименталді фармакологиянын дамуы кезінде қызыл оймақ гүл жүрек гликозиді деп дәлелденді. Алғаш рет клиникалық дәрісте С.П.Боткин қызыл оймақ гүл қолданған. 1865 ж. профессор медико-хирургиялық академик Е.Я.Пеликан 1-ши рет жүрек гликозидтерінен строфантин дәрісін зерттеген. Басқа орыс фармакологтары мен клиницистер бір неше жүрек гликозидтерін зерттеген. Меруерт гүлді – Л.Н.Бубнов, ландышты – Ф.И.Иноземцев және Н.П.Богоявленский, обвойникті – Е.А.Леман – зертеп тапкан.

Жүрек гликозидтерінің құрылысы мен құрамы

Жүрек гликозидтері азотты емес органикалық қосылыс. Ол 2 бөліктен тұрады:

1. Кантты емес – агликон немесе генин

2. Кантты компонент - гликон

Агликон – стероидты емес қосылыс. Циклопентан пергидрофенатрен туындысы және С ₁₇ –де лактонды сакина кұ(райды. Негізгі жүрек гликозидтерінің кардиотоникалық әсері агликонмен байланысты. Соңдықтан кардитоникалық белсенділігі лактонды сакинамен көрсетіледі. Агликоннын белсенділігі гидрогенде жоғалады.

Жүрек гликозидтері жүрек бұлшыкеттерінің негізгі қызметіне әсер етеді. Жүрек бұлшыкеттерінің негізгі кызметтері. жиырылу, өткізгіштік, қозғыштық, автоматизм. Негізгі оң инотропты әсерге жүрек гликозидтерінің мембранасының транспорты АТФ-аза белсенділігін ингиберлеу әсері жатады. Ол лактонды сакиналы сульфгидрильді фермент топтарымен байланысты. Соңымен К, натрий насосынын интенсивтілігі төмендетеді. Онда миокардиалдіжасушалардың натрий ионы тұрып калады және жасуша аралық сүйыктыкта К иондары болады. Бұлар тек қана жасуша мембранасынын деполяризация реполяризациясы жылдамдығы өзгере коймай, Са иондарының өткізгіштігі өзгерейді. Жасуша ішілік Са иондарының құрамының жоғарылуы саркоплазмалық ретикулумының шығу жолымен жүреді және жасуша сыртылық сүйықтықтардан Са ионының жоғарылуымен де байланысты. Жүрек гликозидтері липаза белсенділігін жоғарылатады. Макроэргтардың синтезін жоғарылатады, сүт қышқылының утилизациянын және гликоген ресинтезін жоғарылатады. Бұл кезде тотығу қалпына келу үдерісі анаэробтыдан аэробтыға жылжиды және миокард О₂ утилизациясы жақсарады. Бұлар глобулярлы актин фибриллярлы актинге айналу жылдамдығын жоғарылатады және соңғы миозиннің байланысуына әсер етеді. Соңғы қорытындысы уақытты қысқартады және жүрек жиырлуының күшін ұлғайтады. Соңымен қоса жүрек бұлшыкетінің жұмысқа деген кабилеті жоғарылатады. Жүрек гликозидтерінің он инотропты әсері катехоламиннің тіндерге депосынан шығуын жоғарылатуда үлкен ролі бар екенін көрсетеді. Корытынды:

1. К ионы кардиотоникалық әсерлі гликозидтердің антагонисті болып табылады. К ионың төмендеуі /гипокалиемия/ гликозидтердің токсикалық әсерінен дамуын тездетеді.

2. Са ионны кардиотоникалық әсерге синергист болып табылады.

3. Кардиотоникалық жүрек гликозидтері бос сульфгидрилді тобы бар препараттар әлсізденеді. Теріс хронтропты әсері кезбе нервтің стимуляциясымен байланысты. Қолқа доғасының барорецепторына және синокаротидті аймаққа вагус әсер етіп, тітіркендіреді. Соңын нәтижесінде қан көлемі ұлғаяды. Кезбе нервтің жүрекке әсер етуінің күшеюі:

а/ Пульстық қысымының күшеюі систолалық инотропты әсерінің нәтижесінде қолқаның барорецепторлық дағасын белсендіруге әкеледі, осы рецепторларды тітіркендіру кезбе нервтің орталықты белсенділін жоғарылатады. Жүректегі вагустык әсерді күшейтеді - жүректің ритмі төмендейді.

б/ Карыншадағы систоланы өте қатты жиырылуы инотропты әсері жүрек гликозидтеріне оң нәтиже береді, миокардтың прессорецепторлық белсенділігіне алып келеді. Бұл рецепторлардың тітіркендірудің жоғарылатады, кезбе нервтің орталығын белсендіреді - жүректегі вагустык әсерді күшейді, жүректің ритмін баяулатады, /кардио-кардиалді рефлекс, рефлекс Бецальды-Яриша/.

в/ Минуттық қөлемінің үлкеюінің нәтижесінде систоланың жоғарылуына, қуысты венаның қысымының төмендеуіне алып келеді. Соңдықтан мүндағы афференттік импульсация төмендейді, жүрекке нервтік әсер ету жоғарылайды, ритмі баяулайды.

Теріс дромотропты әсер - 2 механизнен тұрады:

1. Кезбе нервтің тонусын жоғарылатады.

2. Миокардтка тікелей әсер ету арқылы АТФ- траспортының төмендеу кабілетімен байланысты. Осы ферменттің белсенділігінін төмендеу К-дің жасушаға енуінің төмендеуіне алып келеді және соңымен катар реполяризация кейінгі рефрактерлі кезенді ұзартады. Осы уақытта импультер потенциалдіқ таралуын шакыра алмайды. Оң батмотропты әсер – козудың ұлкею АТФ—аза транспортының белсенділігін төмендетеді. Соңын нәтижесінде К-дің жасушаға қайта енуін прогрессивті төмендетеді, теріс калдықтык заряды азаяды, және деполяризацияның дамуына кішігірім ғана натрий ионның жауабы жеткілікті болады. Автоматизмнің өсуі 1 уақытты жасушағаның козуын жоғарылатады және импульстің генерализациясына кабілетті болады. Бұл құбылыстар эктопиялық ошықтың түзілуне , экстрасистоланың пайда болуына, бегемия шеткері сатыдағы қарыншаның фибрилляциясы болып табылады. Жүрек гликозидтері гемодинамиканы жақсартады. Қалыпты жағдайда жүрек толығымен артерия, вена жүйесінін қаның айдайды. Соңдықтан жүрек бұлшықеті жүрек жұмысының күш түсуіне әсер етеді.

Гемодинамиканың өзгерістері

1. Миокардтың жиырылуының жылдамдығы және күшінің ұлғаюының нәтижесінде минуттық көлем күшееді.

2. Жүрек гликозидтері кардиотоникалық әсерінен ВК төмендетеді..

3. Жүрек гликозидтері артериалық қысымға айтарлықтай әсер етпейді. Жүрек гликозидтері гипертониялық ауруға қолданғанда артериалық қысымды жоғарламайды.

4. Диурез жоғарлайды. Бүйректік қан ағасы жақсарады. Натрий иондараның және судың өзекшеге қайта сорылуы төмендейді.

Жүрек гликозидтерінің фармакокинетикасы

Жүрек гликозидтері физико-химиялық кассиеті бойынша 2 топка бөлінеді:

1. Полярлы 2. Полярсыз.

1. Жылдам әсер ететін полярлы гликозидтер, яғни строфантин, коргликон, олиторизид суда жақсы, липидте жаман ериді. Қанда альбуминдермен кешен түзбейді. Көк тамырға оларды жібергеннен кейін жүрек бұлшыкеттіне жиналып, ағзаға әсер көрсетеді.

2. Ұзақ әсер ететін полярсыз липофилді гликолиз түрлері: дигитоксин, дигоксин, целанид. Целанид суда нашар, липидте жақсы ериді. Канда альбуминдермен берік кешен түзейді. Ағадан өте жай шығады. Липидте жақсы еруінің арқасында ішектің эпителиндегі жасушаға тез енеді. Жүрек гликозидтері полярлы, полярлы емес белсенділігімен айырмашылығы бар. Жүрек гликозидтері белсенділігінін фармакологиялық экспериментті бакаға, мысық, көгершін арқылы аңықтайды. Және біріктік әсермен сәйкес келеді. 1 ЕД минималді сандық препарат қолданылады, аңықталынатын стандарттық жағдайда жануарларда жүректегі систолылык фазасының тоқтауын шақырады. Полярсыз жүрек гликозидтері биологиялық белсенділігіне дигитоксин мен дигоскиннің орташа 1 г.

Жүрек гликозидтерімен таралуы оң және теріс хронотропты

Әсерлері

Жүрек гликозидтерінің ішінде кеңінен таралаған түрі мыналар: дигитоксин, дигоксин, изоланид, строфантин, коргликон. Соңғы 2-уі жедел жүрек жеткелігінде қолданалыды, жүрек ритминін бұзылуымен байланысты. Созылмалы жүрек жетіспеушілік кезде колданылатын негізгі дәрілер оймақ гүл құрылысы жағынан дигоксинге ұксас, дигитоксин, дигоксин 2 препарат ішекте сініріледі, соңдыктан олардың ауыз арқылы және көктамырға дозасы бірдей. Соңымен қоса параметр рейтигінің арасында әртурлі өзгешелік бар. Дигоксин қан сарысуындағы ақуыздармен 30-35 % дигитоксин – 90-95% байланысады. Дигоксиннің элиминациясы 95 % құрайды; дигитоксин 10 % олардын көпшілігі 1 ші бүйрек, 2 бауыр арқылы шығарылады, гликозидті интоксикация көбінісе дигоксинмен емдегенде дигитоксинге қарағанда байланысты. Осынын нәтижесінде дигитоксин бүйрек жетіспеушілігінде қолдануға болмайды. Осы медикаментозді 1 уақытты қолдану бүйрек эксрециясынын жағдайын нашарлатады.

Көрсеткіштері:

1. Созылмалы жүрек жетіспеушілігі, әртурлі жағдайда.

2. Жедел жүрек жетіспеушілік, өкпе ісігі.

3. Тахиаритмия.

Кері әсерлері:

1. Кардиалді экстрасистолия, бигемения, қарыңшалық фибрилляциясы.

2. Гипокалиемия, миокардтық жоғалуы.

3. Анорексия, құсу, диарея.

4. Нейротоксикалық – бас айналу, көрудің бұзылуы, ауру сезімталдығының неврологиялық сипатты, құлақ шуы, парестезия.

АРИТМИЯҒА ҚАРСЫ ЗАТТАР.