ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 23.10.2020
Просмотров: 2329
Скачиваний: 21
Кәмелетке толмағандарға қатысты күш көрсетушілік қол сұғушылықтың ерекше тобына жыныстық күш көрсету жатады. Қазіргі кезде кәмелетке толмағандарды өлтірумен, өлтіремін деп қорқытумен, аса ауыр дене жарақаттарымен, қорлаумен, балаларды ұрлаумен және басқа да жыныстық сипаттағы әрекеттер мен зорлау жиі кездесуде. Ең қауіптісі, әрине, өлтіру және аса ауыр дене жарақатын келтіру болып табылады.Қылмыстық заңдарда балаларды қосқанда барлық азаматтарға қатысты жасалға н ұрып-соғу, қорлау сияқты физикалық күш көрсету балағаттау тұлғаның жыныстық қол сұқпаушылығына қарсы қылмыстар үшін тиісті жаза қарастырылған Алайда атап көрсетілген заң жағжайлары өте нашар қолданылады. Сондай-ақ кәмелетке толмағандарды жүйелі түрде ішімідікті, есірткі заттарын қолдануға, сонымен қатар жезөкшелікпен, қайыршылықпен айналысуға тартмен байланысты қылмымтардың қауіптілік дәрежесі өте жоғары. Кәмелетке толмағандарғы қатысты қылмыс жасайтын тұлғалардың сипаттамасы кәмелетке толмағандарға қатысты қылмыс жасацтын тұлғалардың психологиялыө, интеллекетуалды, физикалық, психикалық, тәжіріибиелік дамуында көпреген ауытқулар болады. Оларға жалпы алғанда келесі белгілер тән: а) жалпы қабалданған тәртіп нормаларына бағынбауды жария түрде көрсету; б) ішімдікке, есірткіге құмарлылығы; в) қайыршылық, еңбек етуден қашу; в) жыныстық тізгінделмегендік, жыныстық ауытқулар; г) ашулық, кекшілдік, аусыздық, күш көрсетудің жүйелі түрде көрінуі; д) себепсіз ұрысу; е) таныстары мен туыстарына қатысты кекшілдікті дәріптеу.
10 – шы дәріс.
10-шы тақырып. Әйел қылмыстылығы.
Дәріс жоспары:
1. Әйел қылмыстылығының түсінігі.
2. Әйел адамдардың қылмыстылығының себептері.
3. Әйел қылмыстылығының алдын алу.
Негізгі ұғымдар: әйел адамдардың қылмыстылығы.
1. Әйел қылмыстылығының түсінігі. Әйел қылмыстылығы ер адамдардың қылмыстылығынан қарағанда қылмыстың салдарымен, сипаттамасымен, сапалық көрсеткіштерімен, қылмысты істеу құралдары және тәсілдерімен, жәбірленушіні таңдауымен, қылмыстағы рөлімен ерекшеленеді. 1990–2000 ж аралығында әйел қылмыстылығының үлесі 10-15 % - ды құрайды. әйел қылмыстарының таған түрлеріне: ұрлық – 12%, бөтеннің мүлкін иемдену немесе ысырап ету – 18-20 %, тұтынушыларды алдау - 14 % қылмытары жатады. Әйелдермен жасалатын ұрлық қылмыстары қалада жиі орын алады. Олардың арасындағылар көбінесе осы қылмыстары үшін сотталғандар, сондай-ақ бұл үлкен жастағы көп жыл бойы үй-баспанасыз өмір сүрушілер. Құрылымы бойынша әйел адамдармен жасалатын ұрлық қылмыстары 17-20% дейін өскен. Сонымен қатар, әйел адамдар ұрлықты темір жол көліктерінде және пәтерлерде сенімге кіру арқылы жасайды. әйел қылмыскерлерінің арасында 1%-ын кісі өлтіруге оқталғандық және кісі өлімі үшін сотталғандар құраса, тағы шамамен 1% денсаулыққа ауыр түрде зиян келтіргені үшін сотталғандар, 3 жоғары %-ды тонау және қарақшылық үшін сотталғандар құрайды. Егерде, соңғы жылдағы қылмыскерлердің барлық көрсеткіштерін алатын болсақ, онда кісі өлімі бойынша сотталған әйел адамдардың үлесі 10-12% -ға дейін өскен, ал денсаулыққа ауыр түрде зиян келтіру 5-7% дейін, тонау мен қарақшылық қылмыстары 16-18% дейін өскен. Соңғы жылдары зорлау қылмыстарына қатысқаны үшін сотталған әйел адамдардың саны едәуір өскен. Түзеу коллонияларында жазасын өтеп жатқан әрбір 4-5 әйел зорлау қылмыстары үшін айыпталған. Себебі, әйел адамдарда негізінен қауіпті қылмыстар үшін ғана бас бостандығынан айырады. Сонымен қатар әйел адамдардың әсіресе ауылды жерлерде тараған қылмыстарының бір түрі - жаңа туған нәрестесін өлтіруі. Бұл қылмыстар көбінесе материалда қамтамасыз етуі нашар, отбасын құрмаған, баспанасыз жас әйелдермен жүзеге асырылады. Кейбір жағдайларда бұл қылмыстарда ер адамдар да қатысады. Олар азаматтық некеде тұрушы немесе көңілдесі де болуы мүмкін. Әйел адамдардың қылмыстылығын көбінесе 30–ға дейінгілер жүзеге асырады, ал 30-40-қа дейінгілер отбасынан айырылған немесе жалғызбастылармен жүзеге асырылуы мүкін. 90 жылдары экономикалық қызметте белсенділік танытқан мамандығы бар әйел адамдардың қылмыстылығының саны өсті, мысалға пара алу.
2. Әйел адамдардың қылмыстылығының себептері.
Әйел адамдардың қылмыстылығының себептері мына көріністермен байлансыты;
-
қоғамдық өндірісте белсенділік танытуы;
-
басты әлеуметтік институттардың осылдануы, яғни бірінші орында отбасының;
-
әйел адамдармен қатаң қабылданатын қоғамдағы келіспеушіліктермен жеккөрушіліктің өсуі;
-
әйел адамдардың арасында алкоголизм мен жезөкшеліктің, қаңғыбастықпен қайыршылықтың, нашақорлықтың өсуі.
Қазіргі таңда әйел адамдар қоғамдық өмірде көп жұмыс жасаушылар болып табылады. Шамамен өндірісте, құрылыста кіші квалификацияны қажет ететін және аур жұмыстар әйел адамдарға жүктелген, сонымен қатар саудамен айналысатын адамдар, қоймаларда, базаларда, сауда орындарында қолдарымен жүк тиейді немесе түсіреді, сондықтан әйел адамдар мұндай ауыр жұмысты тастап, құқық бұзушылық жолына түсуі әбден мүмкін. Бұл жағдайлардың криминалогиялық маңыздылыңы әйел адамдардың бұндай ауырлықты көтере алмауында. Зерттеу нәтижелері қаңғыбас әйелдерді бұрын ауыр және кіші квалификацияланған жұмыстарды істегендігін көрсетеді. Ауылды жерлерде әйел адамдардың қылмыстылығы күн көру мақсатында қалалы жерге барып жаңа ортаға ене алмаушылықтан әйел қылмыскерлер санын толтырады: жезөкшелік және ұрлықпен айналысуы, қайыр садақа сұрау т. с. с. Ал әлеуметтік себептерінің біріне сонымен қатар әйел адамдарының отбасындағы ауыр тауқыметімен байланысты, мысалы демалыссыз жұмыс, көптеген істерді жүргізіп кете алмаймын деген қорқушылық сезімі, үй жұмыстарына көңіл бөлу арқылы жолдасына немесе балаларына көңіл аудармау, үлгермеу, шаршау, жетіспеушілік және т. б. Бұл жан-ұяда үнемі ұрыс керістің болуына және ыдырауына алып келеді. Көбінесе мұндай жайттарда әйел адамдар психикалық тұрғыда көтере алмай ішімдікке салынады немесе өзге де құқық бұзушылыққа әкеп соқтырады.
3. Әйел қылмыстылығының алдын алу. Әйел қылмыстылығының алдын алу мәселесі қылмыстылықпен күресу аясында толық қамтылуы керек. Әйел адамдар қоғамдық өмірде белгілі бір орынға ие болуы және ер адамдардай ауыр жұмыстарға тартылмауы керек. Оның күші мен көңілі ұдайы отбасы мен балаларына арналуы керек. Әйел қылмыстылығының алдын алу бойынша жүргізілетін жұмыстар олар жиі қылмыс жасайтын және жеке басының негативті көріністері негізделетін аяны қамту керек. Мемлекет және қоғам тек қаржылай және материалды түрде көмек көрсетіп қан қоймай, отбасы ыдырағанда және де жалғыз басты әйелдерге де көмек көрсетулер керек. Сонымен қатар әйел адаидардың қылмыстылығының алдын алу мақсатында қыз балаларға қатысты профилактикалық жұмыстар жүргізілуі керек: 1) кәмелетке толмағандарға қатысты: ата-анасыз қалғандарға қорғаншыларды бекіту, балалар үйіне, арнаулы мектептрге, мектеп интернаттарға, жұмыстарға және т. б. қажетті жерлерге орналастыру, медициналық көмек көрсету. Медициналық көмек көбінесе қоғамға қарсы жат қылықтармен өмір сүретін қыз балаларға керек, себебі олардың арасында СОЗ және психикалық аурулармен ауыратындардың саны басым. Ондайларды емдеусіз қалыпты өмір сүру жағдайына енгізу мүмкін емес.
2) күнделікті тәрбие жұмыстарын жүргізу және тәртіптерін қадағалау.
3) тәртібі нашар қыз балаларға қатысты мәжбурлеу шараларын қолдану.
Әйел адамдарына қатысты қылмыстылығының алдын алу мақсатында жүргізілетін профилактикалық жұмыстардың келесі объектісіне олардың еңбек қызметінің аясы жатады. Түнгі смені бойынша әйел адамдарды жұмысқа тартпау. Әйел адамдардың өндірістегі қызметі балалардың тәрбиесіне және жанұясына кедергі келтірмеуі керек.
11 – ші дәріс.
11-ші тақырып. Абайсызда жасалған қылмыстардың қылмыстылығы.
Дәріс жоспары:
1. Абайсызда жасалатын қылмыстар түсінігі.
2. Абайсызда жасалатын қылмыстардың қылмыстылығының себептері, алдын алу жолдары.
Негізгі ұғымдар: абайсыздық.
1. Абайсызда жасалатын қылмыстар түсінігі. Абайсызда жасалатын қылмыстар жалпы қылмыстылықтың бөлігін құрайды. әлеуметтік құқықтық қөбылыс сияқты абайсыздағы қылмыстылықтың едәуір кең тараған және қауіпті болып табылады. Абайсызда жасалған қылмыстық қызмет аясына байланысты 4 негізгі топқа бөлінеді: 1) тұрмыста (техникалық құралдарды қолданып); 2) адамның техникамен қарым-қатынас аясында; 3) басқару функцияларымен немсе техникалық құралдармен байланысты емес кәсіптік қызметаясында; 4) лауазымдық (басқарушылық) қызметті жүзеге асыру аясында.
2. Абайсызда жасалатын қылмыстардың қылмыстылығының себептері, алдын алу жолдары.
Абайсыздықпен істелетін қылмыс негізінен жауапсыздықтан, байқаусыздықтан, өзінің кәсіптік немесе басқада міндеттеріне немкеттіоікпен, еңжарлықпен қараудан, адамның өмірі мен денсаулыңғын қорғауға жете көңіл бөлмегендікен, сондай-ақөзіне жүктелген кінәлі адамның кәсіби шеберлігінің, тәжірибесінің, білімінің жетіспеуінен немесе басқадай себептерге байланысты болады. Адамның техникамен қарым-қатынасындағы абайсыздық қылмыстар өзінің келтірген зардабы бойынша аса қауіпті болып табылады. Алайда автомобиль көліктерімен жасалған абайсыздық қылмыстар 75% құрайды, ал 10-15% меншікті қорғау ережесін бұзатын қылмыстар құрайды, 4-6% техника қауіпсіздігі, еңбекті қорғау туралы ережесін бұзу қылмыстарды құрайды, 3-5%жеке адамға қарсы абайсыздағы қылмыстар (адам өлтіру, дене жарақатын) құрайды. Абайсызда қылмыстардың себебіне кең мағынада субъектілердің арасындағы қарама-қайшылықпен шартталған (тұлға, оның мақсаттары, мінез құлқы) жіне объективтік жағдайларымен байланысты (жағдай, қару немесе зат). Жол жүру қауіпсіздігі - үлкен мәселе. Көлік құру аясындағы техникалық өркендеудің салдарынан сондай-ақ автокөлік паркінің көбеюі, автокөлік апаттарының санының күрт өсуіне алып келді. Жол көлік жүру қауіпсіздік ережелерін қылмыстық бұзу, сапасыз техникалық қарау, техниканы жөндеудібелгіленген ережеге сәйкес міндетті түрде жасамаудың салдарынан туындайды. Жүргізушінің қауіпсіздік ережесін бұзудың анағұрлым көп тараған түріне: жылдамдықты көбейту, жолдың сол жағына шығып кету, қиылысу жолындағы ережені бұзу, қоғамдық көліктер аялдамасының жанынан абайсыз өтеді, дистанцияны саөтамайды, адамдарды тасу ережесін бұзу, фар жарығымен көрсетпеу, темір жол пепеездынан өту ережесін бұзу, бұзылған көлікпен жұру. Жол көлік оқиғаның салдарна көлік құралдарының меншігінің жойылуымен байланысты материалдық зиян. Ең қауіпті салдары – адамдардың өлуі, психикалық травмалармен ден жарақаттарының болуымен сипатталады. Құқық бұзушылар ішінде ер адамдар көбірек, ал әйел адамдар2%-ті ғана құрайды. Ол ең біріншіден ер адамдардың көлікпен көп жүруіне байланысты. Бірақ соттың және әкімшілік практика көрсеткендей, әйел жүргізушілерге тәртіптік, мас күйінде көлік жүргізу жағдайлары өте сирек кездеседі. Құқық бұзушылар арасында 18-24 жастағылар көп кездеседі, ал 40 жастағылар мен олардан үлкендердің арасындағы құқық бұзушылардың саны азаюда. Көптеген құқық бұзушылардың саны тәжірибелі немесе екі жыл ғана бар тұлғалар ғана құрайды (32%). Көптеген құқық бұзушылықтарды толық емес орта білімді балалар құрайды.
Темір жол көлігінде: а) бригаданың реиск дайындалу ережесін ұдайы бұзуы, спирттік ішімдіктерді қолдану, ұйықтап кетуі, светофордың сигналына қарамай жүріп кетуі, жүргізуде басқа жаққа қарап алаңдау және т. с. с.; б) диспечердің немесе станциялардаңы кезекшілердің поездардыі жүрісіне немқұрайлықпен қарауы; в) жол қызметінің қызметкерлері сапасыз жөндеу жүргізгендіктен немесе қарау кезінде дефектілерді тауып алғандаоларды қалпына келтіру үшін шаралар қолданбайды.
Әуе көлігінде: а) экипаждарда әдейі жүктерді мөлшерінен көп алады; б) диспетчердің алаңдауы міндетті операцияларды орындауға үлгермеуі; в) қауіпсіздік ережелерін бұзып, экипаждың өз еркімен ұшуы, дайындықсыз ауа райын есепке алмау және т.с.с.; г) жағымсыз ауа райында экипаждың қауіпті метео жағдайда ұшуы.
Су көлігінде: а) жүзу ережелерін бұзу; б) әкімшілік суднадаңы жөндеу жұмыстарын бақыламауы, тексермеуі; в) капитанның шторма ескертуіне қарамастан теңізге шыңғып кетуі.
Көлік апатын ескерту – экономикалық техниканың, құқықтық мәдениеттің, тәртіптік психологияның және өзге шараларды талап ететін әуеге қыйын құбылыстар.
12 - ші дәріс.
12-ші тақырып. Зорлау және бұзақылық қылмыстылығы және олардың криминологиялық сипаттамасы.
Дәріс жоспары:
1. Зорлау және бұзақылық қылмыстылығың түсінігі.
2. Зорлау және бұзақылық қылмыстылығың сипаттамасы.
3. Зорлау және бұзақылық қылмыстылығың себептері.
Негізгі ұғымдар: дәрменсіздік.
Күш қолдану қылмыстылығы – қылмыстық заңмен тыйым салынған көпшілікпен жиі және салыстырмалы жүзеге асырылатын тұлғаға физикалық жіне психикалық күш қолдануда білдірілетін жоғары қоғамдық қауіптілік деңгейден ілеуметтік потологияның нысаны. Күш қолдану қылмыстарының ішінде ең тұрақты жіне маңызды бөлігін адам өлтіру, қасақана түрде денсаулыққа зиян келтіру, зорлау, қорлау, қарақшылық, күш қолдану арқылы тонау және бұзақылық құрады.
Әдетте тонау мен қарақшылық мүлікке қарсы қылмыстардың тобына жатады. Бірақ қазіргі кезде тұлғаның қауіпсіздігі – құқықтық қорғаудың ең бірінші объектісі болғандықтан, оларда күш қолдану қылмыстарына біріктіріп, аталған топқа жатқызған жөн. Күш қолданумен байланысты тонау мен қарақшылық екі объектілі қылмыстардың қатарына жатады. Бірақ сонда да тұлғаның қауіпсіздігі маңыздырақ болады. Бұзақылықты күш қолдану қылмыстарының тобына қарастыру олардың жалпылығымен немесе себептерінің жақындығымен байланысты, осы әрекеттерді жасау тәсілдері нақты ситуациялар, қылмыскерлердің тұлғалық (белгілері) қасиеттері. Көптеге күш қолдану қылмыстары бұзақылық ниетпен жасалады. Адам өлтіру, қасақана денсаулыққа зиян келтіру, күш қолданумен байланысты бұзақылық және қорлау бір-бірімен криминалдық сипаттамасы тұрғысында жақын болып келеді. Ал, зорлауды олардан белгілі спецификалық ерекшеліктер арқылы анықтауға болады (тікелей объектісі бойынша, тәсілі, ниеті бойынша және т, б). Аталған қылмыстарды біріктіретін негізгі белгі болып тұлғаға физикалық немесе психикалық күш ұолдану арқылы әртүрлі криминалдық мақсатқа жетудің тәсілі болып табылады. Барлық жағдайда қылмыстық механизмнің мінездемесі тұлғаның өміріне, денсаулығына және қадір-қасиетіне олпрессиялық тұрпайы түрде қараумен байланысты болып табылады,
Күш қолдану қылмыстары басқа көптеген криминалдық құбылыстардың ішінде қоғамдық қауіптілік және келтірілетін салдардың ауырлылығымен айқындалады. Олар қоғамға үлкен, қалпына келтірілмейтін зиян келтіреді. Жыл сайын олардан мыңдаған адамдар жәбір көреді. Аталған топтағы қылмыстар барлық қылмыстылық жүйесіндегі криминалдық әрекеттердің 20%-ын құрайды, олардың ішінде ауыр күш қолдану қылмыстары (адам өлтіру, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру, зорлау, күш қолдану арқылы тонау, қарақшылық, бұзақылық және т. б) – 15 % -ін құрайды.
Өмірге және денсаулыққа қарсы күш қолдану қылмыстарына: адам өлтірудің әр түрлі түрлері, өзін қзі қлтіруге дейін жеткізу, денсаулыққа қасақана әртүрлі деігейдегі зиян келтіру жатады.
Адам өлтіру күш қолдану қылмысының ең ауыр категориясына жатады. Өміріне және денсаулығына қарсы күш қолдану қылмыстың сапалық (жүйелік) анализінің өзгеруі аталған қылмыстың қоғамдық қауіптілік деңгейігің ұлғайғанын көрсетеді. Олармен келтірілген салдардың ауырлылығы ұлғаюда. Тұрмыстық, ситуативтік тұрғыдағы күш қолдану қылмыстарының ішінде ұйымдасқан, алдын-ала дайындалған қылмыстар санының өсуі байқалады. Қарастырылып отырған қылмыстарды жасайтын тұлғаның арасында агрессиялық күш қолдануға бағытталған қылмыскерлердің саны көбеюде.
Маргиналдық әлеуметтік тұрақсыз ортада тұлғаға қарсы ауыр қылмыстың саны кұбеюде, Бұл жерде сөз алкоголиктер, нашақорлар, көше қаңғыратындар, қылмыстылыңы бар әлеуметтік адаптацияланбаған субъектілер, жезөкшелер, сутлинерлар (жеңгетайлық) және т.с.с. Ауыр күш қолдану қылмыстары олар кек алу мақсатында, есеп айырысу мақсатында, басақа қылмысты жасыру немесе жеңілдетіге ұмтылуға байланысты жасайды,
Күш қолдану қылмыстылықтың негізгі жүйелі элементін – (жастар тобы) агрессиялық көрсеткіштері бар, топтық нашақорлыққ, мастыққа, токсмкоманияға, қоғамдық тәртіпті бұзуға әуес жастар тобы құрайды. Осы топтармен қоғамдық жерлерде, көшелерде күш қолдану қылмыстарының санының өсуіне тікелей байланысты. әрбір төртінші денсаулыққа ауыр зиян келтіру, адам өлтірулер көшеде, алаңдардаң саябақтарда жасалады.
Бұзақылық әрекеттер қоғамдық тәртіпке қарсы бағытталуда көрінеді. Өзінің қара күші мен мастығын көрсету үшін, әділ айтылған ескертуге кек алу мақсатында жасалады. Бұзақылық ниетпен жасалған адам өлтіруқазіргі кезде 20% - ті құрайды, ал қасақана денсаулыққа ауыр зиян келтіру шамамен 30% - і жасалады.
Зорлаумен байланысты адам өлтірулердің саны көбеюде. Бұл қылмыстар аса қауіпті, олар кінәлінің аса қатыгездігін, моральдан жұрдай екендігін көрсетеді. Мұндай әрекеттер қылмыстар садистер арасында жиі кездеседі. Осы сексульды маньяктармен адам өлтірулер, зорлаулар жасалады. Ауыр күш қолдану қылмысын жасау кезінде қару-жарақтар, оқ ататын қарулар (писталеттер, автоматтар, гранаталар) жарылңыш заттар және жарылғыш құралдар кеңінен қолданлады.