№9 ДәрісКөкөніс дақылдарын өсірудегі зиянды организмдерден интегралды қорғаудың жүйесіДәрістің мақсаты: Көкөніс дақылдарының зиянды организмдеріне қарсы қолданылатынкешендіәдістерментаныстыруДәрістеқаралатынсұрақтар:1 Қырыққабатты қорғауда көшетханалар мен егіс топырағын сауықтырудың маңызы2Қиярдызияндыорганизмдерденалдыналушаралары3 Қызанақты аурулардан қорғаудың санитарлық және профилактикалық шаралары4ЖылыжайлардаөсірілетінкөкөнісдақылдарынзияндыорганизмдерденқорғаудабиологиялықәдістіңрөліӘдебиеттер:1. А.К. Тулеева, М.А. Габдулов, Г.М. Юсупова, К.С. Байбусенов, Д.Жақып, Б.Жексенбай. Өсімдік қорғаудың химиялық құралдары: Ауыл шаруашылығы жоғары оқу орындарына арналған . – Астана: ҚазАТУ баспасы, 2016. - 280 б. Онлайн сілтеме: http://extension.kazatu.kz/file_recom/Osimdik_korgaudyn_himiyalyk_kuraldary_up0kyU4s.pdf2. Сағитов А. О. және т.б. Аса қауіпті және зиянды организмдердің (зиянкестер, аурулар, арамшөптер) фитосанитарлық мониторингі (оқу құралы). Алматы: Қазақ өсімдік қорғау және карантин ҒЗИ, 2015. – 354 б.3. Ә.Қ.Тулеева, Б. Жексенбай, Ш.Б. Сейтжанова. Өсімдіктерді қорғау әдістері /ПОӘК. - Астана, 2015. – 142 б.4. А.О. Сағитов, Г.Ж.Исенова, Г.О.Рвайдарова, Ө.С.Нуржанов, Т.Ж. Қалмақбаев.Өсімдікті химиялық қорғау.-Алматы, 2013.Қырыққабатты әртүрлі зиянкестер мен ауралардан қорғаудың негізі – көшетханаларменегістопырағынсауықтыру,саукөшеттерөсіру,жоғарыагротехниканысақтау,қоймадағы аурулардың дамуын тежеу сияқты алдын-алу шараларынан тұрады. Ол үшінкөшетханадағы топырақты ауыстыру немесе оны 40% формалин ерітіндісімен нұсқауғасәйкес төмендегідейзарарсыздандыружұмыстарынжүргізуқажет:Кондициялы тұқым себу. Тұқымды сау өсімдіктерден жинап, қоймаға салу алдында30⁰Стемпературадажелдетіп,кептіру.Қойматемпературасын2-8⁰С,ауаылғалдылығын65%деңгейіндеұстау.Тұқымды себер алдында температурасы 48-50⁰С суда 20 минут зарарсыздандырып

---

, бірден 2-3 минут суық суда салқындату немесе 80% ТМТД, с.ұ. – 5-6 г/кг есебінен ылғалдап (1 кг тұқымға 10 л су) өңдеу.

Көшетханаларда өсімдіктің дамуына қолайлы жағдайлар – температураны 12-15⁰С, ал топырақ ылғалдылығын 75% деңгейінде ұстау; ауаны желдетіп, тазарту; топырақты үнемі қопсыту; тыңайтқыштарды нұсқауға сәйкес толық мөлшерде енгізу.

Қара сирақ кеселіне шалдыққан өсімдіктерді жойып, олардың орнын және ауру ошағына жақын көшеттерді 50% фундазол, с.ұ.- 0,15% ерітіндісімен (л/м²) өңдеп, қосымша тамырлар түзілуі үшін, түптер айналасына 2 см қалыңдықта құм үю;

Көшеттерді басқа жерге көшіру және егістікке отырғызу алдында ауруға шалдыққандарын мұқият іріктеп жою.

Пероноспороздың алғашқы белгілері біліне бастағанда, көшеттерді 1% бордос сұйығы немесе Қазақстан Республикасында 2022 жылға дейін қолдануға рұқсат берілген басқа да фунгицидтердің ерітінділерімен нұсқауға сәйкес бүрку.

Егістік жағдайында қырыққабатты өсіру технологиясын сақтау – топырақты дайындау; ғылыми негізделген ауыспалы егістікті сақтау; дақылды танапқа 5-6 жылдан кейін қайтару; азықтық пен тұқымдық танаптардың ара қашықтығын сақтап, әртүрлі мезгілде (ерте, орташа, кеш) пісетін қырыққабаттарды бір-бірінен алшақ (кемінде 1000м) орналстыру сияқты талаптармен қатар, қорғау шараларына да аса көңіл бөлу керек:

Өсімдікті қырыққабат шыбынынан, кеміргіш, сорғыш зиянкестерден және инфекция қорын жинақтаушы арам шөптерден қорғау. Зиянкестер комплексіне қарсы актелликтің 500 к. э. (3-5 л/га) төрт рет бүрку.

Өнімді жинап алғаннан кейін өсімдіктерді және жылыжайдың ағаштан жасалған

---

бөліктерін 40% формалин (2,5 л/га) мен инсекто-акарицидтердің біреуінің қоспасыменбүрку. Сонан соң жылыжайды өсімдік қалдықтарынан ұқыпты түрде тазалап, екінші ретбүрку.Дезинфекцияланғанжердіміндеттітүрде5-7күнпленкаменбүркепқоюкерек.Өсімдік тамырын механикалық зақымданудан сақтау.Өнімді мезгілінде жинап, ауруөсімдіктерді іріктеп, егістіктен шығарып, жою.Тұқымдыққа тамыр жүйесі жақсы дамыған,сауөсімдіктердііріктеу.Тереңсүдігержырту.Өнімдісақтаудақойманымұқиятдайындаудыңмаңызызор.Олүшінтөмендегіталаптарорындалуытиіс:Қоймалардыөсімдікқалдықтарынантазартып,алдын-ала30-40күнбұрын40%формалиннің судағы ерітіндісімен (1:40) дезинфекциялап, бір тәулік бойы жабық ұстап,соңыражелдетіп,ауанытазарту.Қырыққабатқаудандарысақталатынқойманыңтемпературасын0-2⁰С,ылғалдылығын 90-95%деңгейінде ұстап, үнемі тексеріп, ауруға шалдыққандарын іріктепжою.Қиярды зиянды қоздырғыш тобынан қорғау аурудың дамуын тежейтін және алдыналусияқтышараларғанегізделген.Жылыжайлардааурудыңдамуынажәнеинфекцияқорыныңжиналуынақолайлыжағдайларды ескереотырып,төмендегісанитарлық-гигиеналықшаралардысақтауқажет:Соңғыөнімдіжинауданкейін,өсімдіктізарарсыздандырып,онымұқиятжинап,жылыжайданарнайыорындарғашығарыпжағу.Жылыжайқұрылыстарын,қолданылғанқұралдарды,топырақтыжәнежасандысубстраттарды40%формалиннің(125мл/л–5-10л/м²)ерітіндісіменөңдеп,5-7күнполиэтиленменжауып,бұқтыру.Герметикалық жылыжайларда арнайы күкірттүйірлерін (50 г/м²)немесе күкіртті(100г/м²)жағып,газбензарарсыздандыру.Жылыжайларайналасындағыарамшөптер

---

менвирусинфекциясынжинақтаушыөсімдіктерменүнемікүресу,ашықалаңдағықияржәнебасқадаасқабақтұқымдасдақылдардыалшақ егу.Жылыжайлардаөсірілетін дақылдарайналымындұрыссақтау.Тұқымдысебугемұқиятдаярлап,оныВовкатәсілімен(50-52⁰Стемпературадаүш,ал80⁰С –біртәулік)термостатта өңдеу.Жылыжайларда өсімдіктің дамуына қолайлы жағдай жасау. Қолайлы температурамен ауа ылғалдылығын сақтау, яғни топырақ ылғалдылығын вегетация бойы 85-90%, алтемпературасын 20-21⁰С деңгейде ұстау; өсімдікті жылы сумен суару; ауа температурасын17-18⁰Стөменжәне35⁰Сжоғарыасырмау;күнментүнтемпературасыныңайырмашылығын,алторфкерісінше тамыршірігінетөзімділігінарттырады.Жабық алаңдарға арналған нұсқау бойынша қиярды өсіру технологиясына сәйкесорганикалықжәнеминералдытыңайтқыштардытопыраққаенгізу,әсіресеазоттыңайтқышынмерзіміндемөлшерменберу,себебіоныңартықмөлшеріөсімдіктіңауруларды қабылдағыштығын,алторфкерісіншетамыршірігінетөзімділігінарттырады.Тамыр шірігінің әсерінен солу белгісі біліне бастағанда, өсімдікте қосымша тамырпайда болу үшін, оны байлауынан 2-3 буынаралығына төмендетіп, 2 см топырақ пен құмқоспасын үйіп, 50% фундазол, с.ұ. ерітіндісімен (2 г/л) әр тамырға 0,5 л есебімен немесе1%калийқышқылмарганецпенөңдеу.Вирус ауруларына қарсы сұйытылған сүт (1:10) ерітіндісімен немесе майы айрылғансүтпенөсімдіктердібүркужәнеинфекциянытаратушысорғышнасекомдарменұдайыкүресу.Қоңыр дақ ауру дами бастағанда, ауа ылғалдылығын төмендетіп, ауруға шалдыққанөсімдіктердіжылыжайларданшығарып,жою.Склеротиниоздың алғашқы белгісі біліне бастағанда, ауруға шалдыққан бөліктердісаңырауқұлақжіпжумағы

---

мен ауру ұлпалардан тазалап, оған әк немесе ағаш көмірі ұнтағын себу. Өсімдік айналасындағы топыраққа ағаш күлін немесе торф себу, залалданған сабақ бөлігіне бор немесе әктің 50% ровраль, с.ұ. қоспасын (2:1 немесе 1:1) жағу.

Пероноспороз, қоңыр дақ, ақ шірік (склеротиниоз), аскохитоз ауруларының алғашқы белгілері біліне бастағанда бордос сұйығымен (100 г мыс купоросы мен 100 г әктің 1 л судағы ерітіндісі), 34,5% купроксат қойыртпағымен – 5 кг/га немесе 90% мыс хлороксиді, с.ұ. – 2,4 кг/га ерітіндісімен әр 7-10 күн сайын өңдеу.

Ақ ұнтақ ауруының белгісі біліне бастағанда 25% байлетон, с.ұ. (0,2-0,6 кг/га); 10% топаз, э.к. (0,5-0,75 кг/га) фунгицидтерімен әр 7-15 күн сайын өңдеу. Ұсынылған фунгицидтер Қазақстан Республикасында рұқсат берілген пестицидтердің тізіміндегі мөлшеріне және мерзіміне сәйкес қолданылады.

Ашық алаңда қияр ауруларына қарсы қолданылатын агротехникалық және химиялық шаралар:

Ауруларға төзімді сорттарды шығарып, енгізу.

Ғылыми негізделген ауыспалы егістікті сақтап, дақылды танапқа 3-4 жылдан кейін егу, алғы дақылдарды іріктеу.

Жылыжайлардан және асқабақ тұқымдас өсімдіктерден қияр егістігін кемінде 1000 м қашықтықта орналастыру.

Тұқымды 80% ТМТД, с.ұ. (4 кг/т) препаратының сулы ерітіндісімен (10 мл/кг) ылғалдау әдісімен немесе 24 сағат 76-78⁰С температурада қыздырып, микроэлементтердің ^(MnSO4^{, ZnSO}4^{, CuSO}4^{) 0,05% ерітіндісімен өңдеу.}

Жоғары агротехниканы сақтау, яғни қолайлы мерзімде себу, ұсынылған мөлшерде тыңайтқыштар енгізу (фосфор, калий тыңайтқыштарын қажет болған жағдайда үстеме беру), өсімдікті күтіп-баптау – отау, қопсыту, түптеу, уақтылы суару.

Өнімді мерзімінде жинау.

Соңғы өнімді жинаудан кейін өсімдік

---

Смотрите также файлы

• В современных условиях расчетнокассовое обслуживание является одной из наиболее востребованных услуг, оказываемых кредитными организациями.docx

• Ооо газпром трансгаз чайковский.docx

• История развития зимних видов спорта.docx

• И. О. Фамилия.docx

• Оглавление введение Наука как специфический тип знания. Критерии научного знания Типы научного познания Понятие вненаучного познания Виды вненаучного знания Заключение Библиографический список введение.docx