Файл: Психотроп дори воситаларнинг клиник фармакологияси.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 23.11.2023
Просмотров: 115
Скачиваний: 3
Масалан, тимонейролептик сульпиридитимотранквилиза- торлар- алпразолам ва транквилоноотроплар мексидол* бунга мисол булади.ПСИХОЛЕПТИК ДОРИ ВОСИТАЛАРПсихолептик воситалар тинчлантирувчи, одам психикасига сундирувчи таьсирлар курсатади ва куйидаги гурух препаратларини узига мужассамлаштиради: Антипсихотиклар (нейролептиклар) - психик симптоматика ва психомотор тавсирчанликни кайтарувчи ДВ.Анксиолитиклар (транквилизаторлар) - невротик синдромли беморлар хамда соглом одамларга тинчлантирувчи, хаяжонга карши ва антифобик таьсирлар курсатувчи ДВ.Гипнотиклар - уйку чакирувчи ёки уни келишини осонлаштирувчи ДВ.Нормотимиклар (тимоизолептиклар) - аффектив холат (кайфиятни §згарибтурувчанлиги) бузилишларини енгиллаштирувчи, профилактика максадида кулланганда эса, депрессив ва маниакал симптоматика ривожланишини олдини олувчи ДВ.АНТИПСИХОТИК ДОРИ ВОСИТАЛАР (НЕЙРОЛЕПТИКЛАР, КАТТА ТРАНКВИЛИЗАТОРЛАР)Нейролептикларга сульпирид, галоперидол (Галоперидол Рихтер табл. 5 мг; иньекция эритма 5 мг/1 мл;Галоперидол Деканоат м/о юбориш учун 50 мг/мл), флупентиксол, флуфеназин, перфеназин, хлопротиксен, тиоридазин, левоме-промазин, рисперидон (Ридонекс, табл.1,2,4 мг; Седарекс), клозапин, оланзапин каби препаратлар киради. Бу препаратлар психотик соматика ва психомотор таьсирчанликни оркага кайтариш (редуция) хусусиятига эга.Таъсир механизми ва фармакодииамикаси Нейролептикларнинг фармакодинамик таьсирларини махсус таьсирлар ривожланиши учун маьсул, умумий фрагментга эга булган кимёвий тузилиши белгилайди. Молекула ва ён занжирининг тузилишини хусусиятларига болик булган нейролептикларнинг куйидаги турли гурухчалари - фенотиазинлар,тиоксантлар, бутирофенонлар, пиперазин унумлари, бензамидлар хамда индол, пиримидин ва раувольфий унумлари фаркланади. Фенотиазинлар уз-урнидаалифатик, пиперазин ва пиперидин унумларига булинади.Фенотиазиннинг алифатик унумлари кучли адрено- ва холиноблокловчи фаолликка эга булгани учун кучли седатив таьсир ва экстрапирамидал тизимга эса, камрок, намоён буладиган тавсирларни курсатади. Фенотиазиннинг пиперазин унумлари кучсиз адрено- вахолиноблокловчи таъсирларни курсатади
, аммо кучли дофаминблокловчи таьсирга эга булгани сабабли, экстрапирамидал бузилишлар жуда яккол намоён булиб кечадиган кучли антипсихотик таъсирлар ривожланади. Фенотиазиннинг пиперидин унумлари ва бензамидлар
Уртада жойлашган булиб, дофаминблокловчи таьсири кам намоён булгани учун антипсихотик таьсири уртача намоён булади.
Антипсихотик воситалар допаминнинг нейромедиаторлари таьсирига нисбатан ривожланадиган антагонистик таъсири бош мияда аникланган бир нечта турдаги постсинаптик рецепторлар сатида амалга ошади.
Хакикий нейролептиклар ёки биринчи авлод нейролептиклари (аминазин ва галоперидол) допаминни D2-осцептор ва камрок даражада, D1-рецепторларга мансуб булган постсинаптик допамин рецепторларига курсатадиган таъсирларини ингибирлайди. Турли «классик» антипсихотик воситалар кенг доирали фармакологик таьсир (масалан, а-адренорецепторлар, гистамин ва холинорецепторлар блокадаси ва кобикларга нисбатан тугридан-тугри
тавсир) курсатса хам, уларнинг умумий хусусияти дофамин рецепторларини блоклашидан иборатдир. Клиник белгилари паркинсонизмга ухшаш ривожланган экстрапирамидал ножя таъсирларнинг асосида айнан ана шу механизм ётади.
Нотипик нейролептиклар ёки иккинчи авлод нейролептиклари (клозапин, рисперидон, зипразидин ва ×,30) D1, - рецепторларнинг антагонисти хисобланади. Уларнинг антипсихотик фаоллиги биринчи авлод нейролептикларининг кучи билан ухшаш, аммо улар D2-рецепторларга камрок, даражада таьсир килиб, D4- репепторларга хам маълум даражада
тавсир курсатиш хусусиятига эга. Бу препаратлар экстрапирамидал ножуя таъсирлари кам намоён буладиган, самарали антипсихотик воситалар хисобланади.
Нейролептиклар яна серотонинли С1-, C2- ва С3-рецепторларга хам таьсир курсатади. Улар С1а-рецепторга разбатлантирувчи таьсир курсатади, натижада антипсихотик таьсир кучаяди, когнитив бузилишларнинг намоён булиш даражаси пасаяди, негатив симптоматика, тимоаналептик таьсирлар камаяди ва экстрапирамидал ножя таьсирларнинг ривожланиш даражаси
пасаяди. Иккинчи аштод нейролептиклари С2- рецепторларни блоклаб, негатив симптоматикани кайтаради, когнитив фаолиятни яхшилайди, уйкуни бошкаради, атрессиатикни камайтиради, депрессив симптоматика ва мигренли огрикларни сусайтиради. С,-рецепторлар асосан
лимбик сохада жойлашган булиб, уларнинг блокадаси кусишга карши тавсирни белгилайди хамда антипсихотик ва анксиолитик тасирларни кучайишига олиб келади.