Файл: 1билет Сауатсыздыты жою, ызыл отау тарихи терминдеріні анытамасын берііз.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.12.2023
Просмотров: 13191
Скачиваний: 392
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
1946 жылы Әлкей Марғұлан бастаған археологиялық экспедиция қола дәуірін жоспарлы зерттеуді бастады. Орталық Қазақстандағы Беғазы және Дәндібай мекендерінен көптеген қола ескерткіштері табылды. Кейінгі қола дәуіріне жататын бұл кезең Беғазы-Дәндібай мәдениеті деп аталды.Бұл мәдениетте үлкен патриархалды отбасыларға арналған, көп адам жерленетін зираттардың орнына бір адам ғана жерленген құрылыстар пайда болған.Қауым мүшелерінің арасынан малы көп байлар, басқыншылық соғыспен байыған қолбасылар шыға бастады. Малды туысқандар арасында бөлісу жеке меншіктің тууына әкелді. Жеке меншік – малға, ал жерге – қауымдық, рулық меншік болды.Алтыннан жасалған бұйымдардан бір жарым орамды алтын сырғалар кездеседі. Оны әйелдер самай шашына қыстыратындықтан, самай сырға деп аталады.Сонымен бірге, андрондықтар әр түрлі жыртқыш аңдардың тісінен мойындарына тұмарша таққан.Беғазы-Дәндібай мәдениетіне жататын қыш құмыралардың ернеуі тік, бүйірі шығыңқы, түбі тегіс болып келген. Құмыраларда тарақ жүзді және үзік сызықты үшбұрышты өрнектер көп кездеседі.Мал басының артуына байланысты жайылым жиі ауыстырылды. Жайылым қажеттілігі малшыларды бір жерден екінші жерге көшіп отыруға мәжбүр етті. Осыдан жартылай көшпелі мал шаруашылығы шықты. Қоныстар малшылардың қыстауына, егіншілік шаруашылықтың көмекші түріне айналды.Тебіндеп жайылуға байланысты қой мен жылқы саны артып, ірі қара азайды. Қой, жылқы түліктерінің көбеюі үй маңындағы бақташылықтан алысқа көшіп бағу әдісіне әкелді. Мал шаруашылығының дамуында жылқыны мініске үйретудің, күш-көлік ретінде пайдаланудың орны ерекше болды.Қола дәуірінде діни наным-сенім қалыптасып, жоғары дінбасылары – абыздар пайда болды. 3. «Зар заман кезеңі қазақ мемлекеттілігі үшін күрес болды» деген пікірмен келісесің бе? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз. «Зар заман» ақындары шығармаларындағы негізгі ортақ идия-ел бірлігі мен мемлекет тұтастығы: «Біз бірлік-берекеден айырылып барымыз «бүйте берсен құримыз», -деп қайғы-мұңға берілу сарына да байқалды. Олар отыршылдықты айыптап, қазақтарды ұлттық санасынан, халықтың болмыс бітімнен ажырамауға, салт дәстүрді бұзылмаған қалпында сақтауға үнднді.№11-билет
1. «Жатақтар», «Дың ескерткіштері» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Жатақ — дәстүрлі қазақ қоғамындағы көшіп-қонатын күш көлігі болмағандықтан, үнемі қыстауда немесе қала маңында тұрып күн көрген кедейлердің ерекше әлеуметтік тобы. Бұл сөз алғаш рет Махмұт Қашқаридың (11 ғасыр) “Диуани лұғат ат-түрк” еңбегінде “ятуқ” түрінде кездеседі. Қашқари бұл сөзге “ғұндардың қалада тұратын, басқа жерге көшпейтін бір бөлігі” деп түсінік берген. Ал дәстүрлі қазақ қоғамындағы Жатақтар егіншілік, балық аулау, қолөнер, т.б. ұсақ кәсіппен айналысқан. Олар байларға, шекараға жақын маңдағы казак-орыстарға жалданып күнелткен. 19 ғасырдың 2-жартысынан бастап олардың арасынан оқыған, дәулетті адамдар да шыға бастады. Жатақтар кейін басқа әлеуметтік топтарға сіңіп, жұмысшы, қызметші, кенші, мұнайшы тәрізді түрлі кәсіп иелеріне айналған.Дың– қола дәуірінің сәулет өнеріне тән, өңделмеген тақтатастан қаланған, шеңберлі құрылыстар атауы. Тастарды әріп қалау үшін балшық пайдаланған. Есік ойығы, әдетте, шығысқа бағытталып, маңдайшадан жоғары бүрмелеп қаланған. Дыңның жақсы сақталып, бүгінгі күнге жеткен бір үлгісі - Қостанай облысы Амангелді ауданы Екідың ауылы маңында орналасқан Екідың ғимараттары 2. Не себепті археология ғылымы Қазақстанның ежелгі тарихын зерттеуде ерекше маңызға ие? Қазақстанның шексіз территориясында ежелгі заманда мекендеген тайпалар мен халықтардың палеолит дәуірінен бергі тарихын көрсететін бай археологиялық ескерткіштер көп.Бұл ескерткіштердің маңызы өте зор, өйткені бізге жеткен жазба әдебиеттер көп нәрсенің бетін аша алмайды. Ерте замандағы Қазақстанда мекендеген тайпалардың сол кездегі Сібір,Орта Азия, Еділ бойы,Олармен карым-катнасы болған Қазакстанның археологиясын зерттемей оның тарихын, мәдениетін, этногенезін зерттеу МҮМКІН емес. Совет үкіметі кезіндегі археологиялық зерттеулер революцияға дейінгі археологиялық рттеулерге негізделген Археологиялық ескерткіштер жайыдағы алғашқы мәліметтер 1701 жылы Семен Ремезев шығарған "Сібірдің чертеж кітабы мен Чертежная книга Сибири 1937 жылы бұл материал кайта жарық көрген оған коса берілген атласта көрсетілген. Бұл Қазақстан археологиялық ескерткіштерін картаға түсірудің бастамасы еді. Бұдан кейінгі мәліметтер Ресей Ғылым Академиясы СОЛТҮСТІК экспедициясының есептерінде берілген. 3. «Шоқанның саяси көзқарастары Қазақ хандығы дәуіріндегі қоғамдық-саяси ойдың жалғасы». Сіз бұл тұжырыммен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз.
1862 жылы өз халқына пайдасын тигізуді ойлап, Атбасар округі бойынша аға сұлтан болып сайлануға кандидатурасын ұсынды. Патша үкіметінің жергілікті өкілдері оның аға сұлтан болуына кедергі жасап, түрлі сылтаумен бекітпей қояды. Осы туралы Шоқан Уәлиханов 1862 жылы қазанда досы, белгілі орыс жазушысы Ф.М. Достоевскийге хат жазады: «Халқыма пайдамды тигізу үщін аға сұлтан болғым келді. Оларды шенеуніктер мен қазақ байларынан қорғамақ болдым. Сондағы ең алдымен көздегенім- өз басымның мысалы арқылы жерлестеріме оқыған аға сұлтанның пайдалы екенін көрсету еді. Болысты төңіректеген ұлықсымақ мырзалар мен приказнойлар маған түгелімен қарсы болды. Неге өйткенін білесің бе? Мен аға сұлтан болсам, болыс әкімдері аға сұлтандардан алатын мыңдаған ақшасынан айырылар еді, приказнойлар аяғын аңдап басып, ел аралап тентіреп кеткен болар еді. Байқайсың ба, бұл шенеуніктер үшін «болу не болмау» сияқты нәрсе. Шенеуніктер байлар мен баққұмар қырғыздарды (қазақтарды) маған өшіктіріп, «Уәлиханов аға сұлтан болса, сендерге сор болады, ол теңдік деген ұғымды ұстаған адам... Құддайға сенбейді. Мұхаммед пайғамбарға өш», - деп өсек таратты».№12-билет1.«Мұртты обалар», «патша қорғандары», «шошақ бөрік киетін» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Мұртты обалар – ерте темір дәуірінен сақталған ескерткіштер (б.з.б. 7–4 ғасырлар). Толық емес мәліметтер бойынша Қазақстанда 300-ден астам мұртты обалаға жататын ескерткіш тіркелген. Оларды Ә.Х.Марғұлан, К.Ақышев, М.П.Грязнов, Ә.Оразбаев, М.Қадырбаев, С.М.Ақынжанов, Ф.Арсланова, С.С.Сорокин, А.Бейсенов, А.Таиров, С.Г.Боталов, т.б. зерттеді. Оның негізгі бөлігі (80%-дан астамы) Орталық және Солтүстік Қазақстан өлкелерінің жәдігерлері. Қалғандары Шығыс Қазақстан жерінде шоғырланған. Мұртты обалар Сарыарқаның ерте темір дәуіріндегі тасмола мәдениетінің ғұрыптық ескерткіштері болып саналады2. Мерзімді басылымдардың қоғамдық-саяси ойды жаңғыртудағы рөлін түсіндіріңіз.1910 жылы қазақ зиялы қауымының көзқарастарын білдірген алғашқы журналдар мен газеттер пайда болды. 1911-15 жылдары М.Сералин шығарып тұрған "Айқап" журналы қазақ прозасының орнығуында үлкен рөл атқарды. Журнал қазақ кедейлерінің мүдделерін қорғады, халықты оқу-ағартуға прогресске шақырды. Ұлттық сананың қалыптасуында 1913-18 жж Бөкейхан мен Байтұрсынұлы, Дулатовтар шығарып тұрған "Қазақ" газетінің маңызы орасан зор болды.
3.«Отырықшылар менкөшпелілер өзара қарым-қатынас жасауға мүдделі болды». Сіз бұл пікірмен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз. Мен бұл тұжырыммен келісемін. Көшпелілер мен қала халқы шаруашылық-экономикалық байланыстар арқылы бір-бірінің мәдениетін байытты.Көшпелілер отырықшы қала тұрғындарына мал,ет, жүн,киіз,май, тері, әшекейлер мен қару-жарақтарды ұсынып отырған.Оларды отырықшы халық Жібек жолы тармақтары арқылы көрші елдерге тасымалдыған. Көшпелілер мен отырықшылар арасында сауда айырбасы қала төңірегіндегі жәрмеңкелерде өткізілді. Қалалар арқылы да дала тұрғындарына тіл, дін, жазу, салт-дәстүрлер,өнер мен қолөнер үлгілері таралды. Дала көшпелілеріне ислам,неостриандық,христиан, буддизм діндері тарады.№13-билет1. «Алаш», «петиция», «Алаш қозғалысы» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Алаш (ежелгі түркі сөзі – бауырластар, қандастар, туыстар) – көне заманда, түркі халықтары бөліне қоймаған қауым кезінде дүниеге келген ұғым. «Атамыз – Алаш, керегеміз – ағаш» деген қазақ халқы тәуелсіздік жолындағы күресінде ежелгі Алаш ұғымын бостандық пен бірліктің ұраны етіп алған.Петиция (лат. petitio – сұрау) – ұжымдық үндеу (талап, тілектер, өтініштер). Мемлекет басшысына немесе жоғары өкімет органына көпшілік атынан тапсырылатын жазбаша өтініш.Алаш қозғалысы – ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде Ресей империясының отарлық билік жүйесіне қарсы бағытталған ұлт-азаттық күрес. 2.Әскери коммунизм мен жаңа экономикалық саясаттың ерекшеліктерін анықтаңыз. 1919 жылы Кеңес өкiметi әскери коммунизм саясатын кабылдады . Онын негiзгi мақсаты азык - түлiк салғыртын » енгiзу еді . Мемлекет пайдасына және соғыс кажеттiлiгiне ауылшаруашылығының « артық » өнімдері алынатын болып белгіленді . Кеңес үкіметі бұл саясатты төтенше жағдайда өткір тұрган азық - түлiк мәселесін шешу керектігінен деп түсіндіріп келді . Артык азық - түлікті тартып алу , әрине , шаруалар наразылығын тудырып , еңбек нәтижесіне деген ынтасын түсірді.Әскери коммунизм саясатынан жана экономикалык саясатка кешу бағдарламасы бойынша өндiрiс орындарын мемлекеттік меншікпен қатар , жекеменшік иелігіне беру мүмкіндіктері ашылды . Меншіктің түрлерiне , жекеменшікке де рұксат берiлгенiмен , іс жузiнде Кеңес үкіметі экономикаға өзiнiн бақылауын жүргiзудi токтатпады . жана экономикалық саясат азық - түлік салғыртын азық тулiк салығымен алмастырды . Оның басты айырмашылығы мемлекетке тапсыратын азык - түлiк салык мөлшерi нақты белгiленiп , өнімнің артығын өз еркімен пайдалануға , сатуға рұқсат етiлдi . Осыған байланысты ендi шаруалар енбек өнімділігін арттыруға ынталы болды .
3.«Қазақстан – Ұлы Дала елі». Сіз бұл пікірмен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз. Қазақстан – Ұлы дала елі. Ұлы далада біздің ата-бабаларымыз өмір сүрген. Біз – көк аспан мен шексіз жасыл даланы мекендеген Ұлы даланың балаларымыз. Ұлы даланың табиғаты қоңыржай. Мұнда қазба байлықтар да, бидай да барЕлімізде төрт климаттық аймақ бар: дала, орманды-дала, шөлейт жәнешөл аймақтар. Қазақстан – далалы ел. Дала бүкіл жер көлемінің 26%-ын алады. Жазы ыстық, қысы өте суық. Мұнда негізінен суарылмайтын бидай өсіріледі. Қара топырақты орманды-далалы аймақ жер көлемінің 0,4%-ын алады.Егіншілік жақсы дамыған. Мұнда суарылмайтын жаздық бидай өсіріледі.Шөлейт жер көлемінің 10%-ын алады. Шөлейттің климаты құрғақ, тым континентті. Жауын өте аз, көктемнің аяғы мен жаздың басында жауады. Жазы ыстық, қысы суық, ашық аязды күндер көп болады. Жазда өзендердің көбінің суы құрғайды. Шөл дала жер көлемінің 44%-ын алып жатыр. Шөлдің ең үлкені – Қызылқұм. Жердің бедері мен құмның түсі қызғылт сарғыш. Климаты құрғақ.Онда жазда аптап ыстық, ауызсу жоқ. Ылғал мөлшері өте аз. Сондықтан өзен бойына суармалы күріш, тез пісетін арпа егіледі.№14-билет
1. «Жатақтар», «Дың ескерткіштері» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Жатақ — дәстүрлі қазақ қоғамындағы көшіп-қонатын күш көлігі болмағандықтан, үнемі қыстауда немесе қала маңында тұрып күн көрген кедейлердің ерекше әлеуметтік тобы. Бұл сөз алғаш рет Махмұт Қашқаридың (11 ғасыр) “Диуани лұғат ат-түрк” еңбегінде “ятуқ” түрінде кездеседі. Қашқари бұл сөзге “ғұндардың қалада тұратын, басқа жерге көшпейтін бір бөлігі” деп түсінік берген. Ал дәстүрлі қазақ қоғамындағы Жатақтар егіншілік, балық аулау, қолөнер, т.б. ұсақ кәсіппен айналысқан. Олар байларға, шекараға жақын маңдағы казак-орыстарға жалданып күнелткен. 19 ғасырдың 2-жартысынан бастап олардың арасынан оқыған, дәулетті адамдар да шыға бастады. Жатақтар кейін басқа әлеуметтік топтарға сіңіп, жұмысшы, қызметші, кенші, мұнайшы тәрізді түрлі кәсіп иелеріне айналған.Дың– қола дәуірінің сәулет өнеріне тән, өңделмеген тақтатастан қаланған, шеңберлі құрылыстар атауы. Тастарды әріп қалау үшін балшық пайдаланған. Есік ойығы, әдетте, шығысқа бағытталып, маңдайшадан жоғары бүрмелеп қаланған. Дыңның жақсы сақталып, бүгінгі күнге жеткен бір үлгісі - Қостанай облысы Амангелді ауданы Екідың ауылы маңында орналасқан Екідың ғимараттары 2. Не себепті археология ғылымы Қазақстанның ежелгі тарихын зерттеуде ерекше маңызға ие? Қазақстанның шексіз территориясында ежелгі заманда мекендеген тайпалар мен халықтардың палеолит дәуірінен бергі тарихын көрсететін бай археологиялық ескерткіштер көп.Бұл ескерткіштердің маңызы өте зор, өйткені бізге жеткен жазба әдебиеттер көп нәрсенің бетін аша алмайды. Ерте замандағы Қазақстанда мекендеген тайпалардың сол кездегі Сібір,Орта Азия, Еділ бойы,Олармен карым-катнасы болған Қазакстанның археологиясын зерттемей оның тарихын, мәдениетін, этногенезін зерттеу МҮМКІН емес. Совет үкіметі кезіндегі археологиялық зерттеулер революцияға дейінгі археологиялық рттеулерге негізделген Археологиялық ескерткіштер жайыдағы алғашқы мәліметтер 1701 жылы Семен Ремезев шығарған "Сібірдің чертеж кітабы мен Чертежная книга Сибири 1937 жылы бұл материал кайта жарық көрген оған коса берілген атласта көрсетілген. Бұл Қазақстан археологиялық ескерткіштерін картаға түсірудің бастамасы еді. Бұдан кейінгі мәліметтер Ресей Ғылым Академиясы СОЛТҮСТІК экспедициясының есептерінде берілген. 3. «Шоқанның саяси көзқарастары Қазақ хандығы дәуіріндегі қоғамдық-саяси ойдың жалғасы». Сіз бұл тұжырыммен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз.
1862 жылы өз халқына пайдасын тигізуді ойлап, Атбасар округі бойынша аға сұлтан болып сайлануға кандидатурасын ұсынды. Патша үкіметінің жергілікті өкілдері оның аға сұлтан болуына кедергі жасап, түрлі сылтаумен бекітпей қояды. Осы туралы Шоқан Уәлиханов 1862 жылы қазанда досы, белгілі орыс жазушысы Ф.М. Достоевскийге хат жазады: «Халқыма пайдамды тигізу үщін аға сұлтан болғым келді. Оларды шенеуніктер мен қазақ байларынан қорғамақ болдым. Сондағы ең алдымен көздегенім- өз басымның мысалы арқылы жерлестеріме оқыған аға сұлтанның пайдалы екенін көрсету еді. Болысты төңіректеген ұлықсымақ мырзалар мен приказнойлар маған түгелімен қарсы болды. Неге өйткенін білесің бе? Мен аға сұлтан болсам, болыс әкімдері аға сұлтандардан алатын мыңдаған ақшасынан айырылар еді, приказнойлар аяғын аңдап басып, ел аралап тентіреп кеткен болар еді. Байқайсың ба, бұл шенеуніктер үшін «болу не болмау» сияқты нәрсе. Шенеуніктер байлар мен баққұмар қырғыздарды (қазақтарды) маған өшіктіріп, «Уәлиханов аға сұлтан болса, сендерге сор болады, ол теңдік деген ұғымды ұстаған адам... Құддайға сенбейді. Мұхаммед пайғамбарға өш», - деп өсек таратты».№12-билет1.«Мұртты обалар», «патша қорғандары», «шошақ бөрік киетін» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Мұртты обалар – ерте темір дәуірінен сақталған ескерткіштер (б.з.б. 7–4 ғасырлар). Толық емес мәліметтер бойынша Қазақстанда 300-ден астам мұртты обалаға жататын ескерткіш тіркелген. Оларды Ә.Х.Марғұлан, К.Ақышев, М.П.Грязнов, Ә.Оразбаев, М.Қадырбаев, С.М.Ақынжанов, Ф.Арсланова, С.С.Сорокин, А.Бейсенов, А.Таиров, С.Г.Боталов, т.б. зерттеді. Оның негізгі бөлігі (80%-дан астамы) Орталық және Солтүстік Қазақстан өлкелерінің жәдігерлері. Қалғандары Шығыс Қазақстан жерінде шоғырланған. Мұртты обалар Сарыарқаның ерте темір дәуіріндегі тасмола мәдениетінің ғұрыптық ескерткіштері болып саналады2. Мерзімді басылымдардың қоғамдық-саяси ойды жаңғыртудағы рөлін түсіндіріңіз.1910 жылы қазақ зиялы қауымының көзқарастарын білдірген алғашқы журналдар мен газеттер пайда болды. 1911-15 жылдары М.Сералин шығарып тұрған "Айқап" журналы қазақ прозасының орнығуында үлкен рөл атқарды. Журнал қазақ кедейлерінің мүдделерін қорғады, халықты оқу-ағартуға прогресске шақырды. Ұлттық сананың қалыптасуында 1913-18 жж Бөкейхан мен Байтұрсынұлы, Дулатовтар шығарып тұрған "Қазақ" газетінің маңызы орасан зор болды.
3.«Отырықшылар менкөшпелілер өзара қарым-қатынас жасауға мүдделі болды». Сіз бұл пікірмен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз. Мен бұл тұжырыммен келісемін. Көшпелілер мен қала халқы шаруашылық-экономикалық байланыстар арқылы бір-бірінің мәдениетін байытты.Көшпелілер отырықшы қала тұрғындарына мал,ет, жүн,киіз,май, тері, әшекейлер мен қару-жарақтарды ұсынып отырған.Оларды отырықшы халық Жібек жолы тармақтары арқылы көрші елдерге тасымалдыған. Көшпелілер мен отырықшылар арасында сауда айырбасы қала төңірегіндегі жәрмеңкелерде өткізілді. Қалалар арқылы да дала тұрғындарына тіл, дін, жазу, салт-дәстүрлер,өнер мен қолөнер үлгілері таралды. Дала көшпелілеріне ислам,неостриандық,христиан, буддизм діндері тарады.№13-билет1. «Алаш», «петиция», «Алаш қозғалысы» терминдерінің анықтамасын беріңіз.Алаш (ежелгі түркі сөзі – бауырластар, қандастар, туыстар) – көне заманда, түркі халықтары бөліне қоймаған қауым кезінде дүниеге келген ұғым. «Атамыз – Алаш, керегеміз – ағаш» деген қазақ халқы тәуелсіздік жолындағы күресінде ежелгі Алаш ұғымын бостандық пен бірліктің ұраны етіп алған.Петиция (лат. petitio – сұрау) – ұжымдық үндеу (талап, тілектер, өтініштер). Мемлекет басшысына немесе жоғары өкімет органына көпшілік атынан тапсырылатын жазбаша өтініш.Алаш қозғалысы – ХХ ғасырдың алғашқы ширегінде Ресей империясының отарлық билік жүйесіне қарсы бағытталған ұлт-азаттық күрес. 2.Әскери коммунизм мен жаңа экономикалық саясаттың ерекшеліктерін анықтаңыз. 1919 жылы Кеңес өкiметi әскери коммунизм саясатын кабылдады . Онын негiзгi мақсаты азык - түлiк салғыртын » енгiзу еді . Мемлекет пайдасына және соғыс кажеттiлiгiне ауылшаруашылығының « артық » өнімдері алынатын болып белгіленді . Кеңес үкіметі бұл саясатты төтенше жағдайда өткір тұрган азық - түлiк мәселесін шешу керектігінен деп түсіндіріп келді . Артык азық - түлікті тартып алу , әрине , шаруалар наразылығын тудырып , еңбек нәтижесіне деген ынтасын түсірді.Әскери коммунизм саясатынан жана экономикалык саясатка кешу бағдарламасы бойынша өндiрiс орындарын мемлекеттік меншікпен қатар , жекеменшік иелігіне беру мүмкіндіктері ашылды . Меншіктің түрлерiне , жекеменшікке де рұксат берiлгенiмен , іс жузiнде Кеңес үкіметі экономикаға өзiнiн бақылауын жүргiзудi токтатпады . жана экономикалық саясат азық - түлік салғыртын азық тулiк салығымен алмастырды . Оның басты айырмашылығы мемлекетке тапсыратын азык - түлiк салык мөлшерi нақты белгiленiп , өнімнің артығын өз еркімен пайдалануға , сатуға рұқсат етiлдi . Осыған байланысты ендi шаруалар енбек өнімділігін арттыруға ынталы болды .
3.«Қазақстан – Ұлы Дала елі». Сіз бұл пікірмен қаншалықты келісесіз? Өз жауабыңызды негіздеу үшін бірнеше дәлелдер мен дәйектерді келтіріңіз. Қазақстан – Ұлы дала елі. Ұлы далада біздің ата-бабаларымыз өмір сүрген. Біз – көк аспан мен шексіз жасыл даланы мекендеген Ұлы даланың балаларымыз. Ұлы даланың табиғаты қоңыржай. Мұнда қазба байлықтар да, бидай да барЕлімізде төрт климаттық аймақ бар: дала, орманды-дала, шөлейт жәнешөл аймақтар. Қазақстан – далалы ел. Дала бүкіл жер көлемінің 26%-ын алады. Жазы ыстық, қысы өте суық. Мұнда негізінен суарылмайтын бидай өсіріледі. Қара топырақты орманды-далалы аймақ жер көлемінің 0,4%-ын алады.Егіншілік жақсы дамыған. Мұнда суарылмайтын жаздық бидай өсіріледі.Шөлейт жер көлемінің 10%-ын алады. Шөлейттің климаты құрғақ, тым континентті. Жауын өте аз, көктемнің аяғы мен жаздың басында жауады. Жазы ыстық, қысы суық, ашық аязды күндер көп болады. Жазда өзендердің көбінің суы құрғайды. Шөл дала жер көлемінің 44%-ын алып жатыр. Шөлдің ең үлкені – Қызылқұм. Жердің бедері мен құмның түсі қызғылт сарғыш. Климаты құрғақ.Онда жазда аптап ыстық, ауызсу жоқ. Ылғал мөлшері өте аз. Сондықтан өзен бойына суармалы күріш, тез пісетін арпа егіледі.№14-билет