Бастауыш сыныптарына арналған диктанттар жинағы(3-4 сыныптар)16.Жіктелген зат есімдерді табыңдар.Лақ көмекшімін тапсырма сөре17.Жіктелген тәуелдеулі сөзді табыңдар.Дәрігерімсің көмекші шалғы шөптің18.Сын есімді табыңдар.Киім түймедей бұл сексен19. «Жұқа»деген сөздің мағанасы қарсы сыңарын тауып жазыңдар.Биік өткір қалың тар20.Бірыңғай мүшелері бар сөйлемдерді табыңдар.Күн батып бара жатқан кез.Маржан мен Гүлжан далаға шықты.Бұларға Асан,Марат,Сара қосылды. Қолданған әдебиеттер:1.Бастауыш мектеп 1995-1996жж2.Қазақ тілі 3-4 сыныптар 1997ж3.Балдырған журналы 1996-1997жж4.Айгөлек журналы 1998ж413-4 сыныптарға арналған диктанттар жинағыКІРІСПЕСауатты жазу, әдетте, бастауыш кластардан басталатыны белгілі. Ұсынылып отырған бұл жинақ – сауаттылыққа апарар жол басы әрі оның өлшемі болып табылады. Жинақ бағдарлама мен «Қазақ тілі» оқулықтары негізінде түзіліп, қазақ тілін білуге қойылатын тиісті талаптарды орыс мектебінің оқушылары қандай дәрежеде меңгергендерін айқындауды және білгендерін пысықтап, тиянақтауды мақсат етеді. «Диктант» оқушының естігенін ойша түсініп, іштей қайталай отырып өздігінен жазуы деген ұғымды білдіреді. Ол – мұғалім мен оқушы арасындағы еңбек жемісінің көрсеткіші. Диктанттан мұғалім әр шәкірттің білімімен қоса оның жауапкершілігін, ұқыптылығын, адалдығы мен өздігінен жұмыс істей білуі тәрізді басқа да көптеген сапаларын анықтап, оларды жүйелі түрде қалыптастыру мен орнықтыруға мүмкіндік алады. Диктанттың түрі көп. Оның ең күрделісі – бақылау диктанты. Бұл арнаулы дәптерге жазылып, бағасы журналға қойылады. Оған арнайы сағат бөлінеді. Ал қалған түрлері жалпылама үйрету диктанттары делінеді. Үйрету диктанттары сабақ жоспарында белгіленіп, кейде бір сабақ үстінде олардың екі түрін де жүргізуге болады.1.Оқушылардың білімін анықтауғ арналған тест.1.Негізгі түбір сөзді табыңдар.Балықшы мал құстар атасы2.Туынды түбір сөзді табыңдар.Сырға түнгі шырша өзені3.Жалқы есімді табыңдарКөл Қаракемер күзгі жазушы4.Қосымшалы сөзді табыңдарСыртқы терек орманшы көңіл5.Ұяң дауыссыз дыбысты табыңдарА у з р в ф с6.Қатаң дауыссыз дыбысты табыңдар.

---

Г о ф д ц м ч н щ7.Біріккен сөзді табыңдар.Халық Алатау теңіз балық8.Қос сөзді табыңдар.Жолда бесалты әкңем өсіп9.Қысқарған сөздер.Көлік мм Дәурен мыс10.Зат есімді табыңдар.Жайылды жасыл астық қозғалды.11.Ілік септікте тұрған сөздерді табыңдар.Тауда түйелер қасқырдың дүрбімен12.Барыс септікте тұрған сөздерді табыңдар. Кесе етігін құстарға досы.13.Шығыс септіктегі тұрған сөздерді табыңдар.Бақша ауылдан шанаға жүн14.Тәуелдеулі сөзді табыңдар.Ағасы аспазшы қырағы шынтақ15.Тәуелдеулі зат есімдерді табыңдар.Септік жалғауларының астын сызыңдар.Інісінің түйме жағасы кезекші 40Диктантты өткізуге қойылатын жалпы талаптар

1. 
   Диктанттың өткізілетін түрі екі-үш күн бұрын оқушыларға айтылып, оған оқушылардың қалай дайындалуы керек екені (қайталау, жаттау, т.б.) ескертіледі.
   
2. 
   Диктант үшін ұсынылатын текстер орфографиялық тұрғыдан таныс, яғни өткен сабақ материалдары негізінде алынады. Егер текст құрамында өтілмеген емле, тыныс белгілері немесе айтылуы мен жазылуы қиын сөздер кездессе, олар түсіндіріліп, тақтаға жазылады.
   
3. 
   Диктанттың қай түрі болсын текст орфоэпиялық заңға сүйеніп, кідіріс (пауза) жасап, негізінен үш рет оқылады.
   
4. 
   Тексті жазбас бұрын оқушыларға оны бар ынта-зейінімен тындап, мазмұны бойынша жазу, ауыр тиетін сөздерді қадағалап отыру тапсырылады.
   
5. 
   Оқылған дыбыс, буын, сөз және сөйлемнің мән-мағынасын түсініп, іштей қайталап, қалай жазылатынын еске түсірген соң барып жазуға кіріскен жөн. Шала естіп, мағына, мазмұнын түсінбей қалған оқушы мұғалімнің екінші рет оқуын күтеді.
   
6. 
   Мұғалім тексті ең баяу жазатын оқушының үлгеріп жазу жылдамдығын сақтап оқиды.
   
7. 
   Диктант жазылып болған соң мұғалім тексті тағы бір рет түгел оқып шығады. Оқушылар жазғандарын
   

мұғалімнің оқығанына ілесе тексеріп, қалып қойған сөз, әріп болса, қол көтеріп сұрап, мұғалімнің қайталауымен толықтырады.

8. 
   Ең соңында оқушылар жазған текстерін өз беттерімен тексеріп шыққан соң, диктант дәптерлері жинап алынады.
   

3Астана қаласының елтаңбасыҮлке қалалардың өз елтаңбасы болады.Елтаңбаны суретшілер,сәулетшілер жасайды. Астана қаласы елтаңбасының авторы-сәулетші Салауат Дембай. Елтаңбаның өзіндік мазмұны болады. Мысалы, Астана елтаңбасында бейнеленген қалқан-бейбітшілік пен тәуелсіздікті білдіреді. Елтаңбаның түсі-көгілдір. Жаңа астана Есіл өзенінің жағасында орналасқандықтан, елтаңбада су толқындары бар.Оның жоғары жағында қала қорғаны бар. Қорғанның қақпасында шаңырақтың суреті бар. Ол береке, ынтымақты білдіреді. Елтаңбадағы екі барыс пен алтын киімді жауынгер-тарихи рәміздер. Ал 14 жұлдыз-Қазақстанның 14 облысын білдіреді. (73 сөз)

---

Жазылуы қиын сөздер:тәуелсіздікті,авторы.

1. 
   «Елтаңба»деген сөзді жіктеп жазыңдар.
   

Әміре-әншіліктің ақыны.Табиғатынан Әміре әнші еді.Ол өзінің осы қасиетін ерте сезінді.Оның балалық шағы Дегелең тауының етегіндегі Тоқырауын өзенінің жағасында өтті. Бұл ән мен күйге бай өңір еді.Әміренің үлкен атасы Жанай әнші болған. Ел қариялары Әміреге ән салдырады.Оны сүйсіне тыңдап, жас әншіге баталарын береді.Әміренің үздік әншілік өнері қазақ халқының бай өнерін дүние жүзіне паш етті. Халқымыздың әндері Әміредей асыл жүректі әншілер арқылы бізге жетіп отыр.(68сөз )Жазылуы қиын сөздер.табиғатыныа,етегіндегі.1.Мәтіннен құрмалас сөйлемді табыңдар.Оны жай сөйлемге айналдырып жазыңдар.38МазмұндамаКүрішті ылғалы мол жерге егеді.Көгі жиырма сантиметр болған кезде,егістікке су көлдетеді.Күріш суда қалай өседі,өйткені оның тамыры үшін ауа қажет. Қой деген сұрақ туады.Мұны байқап көрсек,күріш өсімдігінің тамырында ауа арнайы саңылаулар болады екен.Кейде арнаулы жерлерге көшет өсіреді.Оны егістікке көшіріп отырғызады..Бір ғана алқаптан екі немесе үш өнім алуға болады.Күріш дәні жабысқан қатты қауызбен қапталған.Оны осы қауыздан тазартып ақтау қажет.Сонда тамаша ақ күріш алынады.(75сөз)МазмұндамаӨлеңді нақышына келтіріп оқыңдар.Мазмұнын қара сөзбен жазыңдар.Әжетайым.Шашымды өріп тараған,Қабағыма қараған.Үлкен,кіші демейді,Сыйлайды оны бар адам.Құрт пен майын жинаған.Балаларға сыйлаған,Бұл әжемнің өмірі-Таусылмайтын жыр маған.39Үйрету диктанттарының маңызыҮйрету диктанттарының аты, мазмұны, көлемі әр түрлі болғанымен, олардың алдына қойған мақсаттары бірдей: таныту, үйрету, жаттықтыру, дағдыландыру, меңгерту. Сондықтан үйрету диктанттарында қолданылатын әдіс-тәсілдер көбіне ыңғайлас, ұқсас болады. Үйрету диктанттары негізінен жаңа ғана өтілген немесе екі-үш күн бұрын өткен материалдарға тән ерекшеліктерді жете меңгертуге ыңғайлы әрі тиімді болып келеді. Мұнда мұғалім қай оқушыға қандай сұрақтар қоятынын алдын – ала ойланып, әдіс-тәсілдер мен көрнекіліктерді соған орай пайдаланғанда ғана еңбек нәтижелі болмақ, яғни кластағы оқушылардың білім олқылықтарын дәл танып жұмыс жүргізу мұғалімнің ізденгіштігі мен байқампаздығын көрсетеді.

---

Үйрету диктанттарының тағы бір ерекшелігі – оқушыларды ойлануға, ізденуге, өз ойларын салыстыру әдісі бойынша дәлелдеп айта білуге және өз беттерімен жұмыс істей білуге төселдіреді. Бұл оқушыларды құлшындырып, өз ісіне деген сенімділігін арттырады.Қысқасы, үйрету диктанттары оқушыларды сауатты жазуға ғана баулып қоймайды, алған білімін сыннанөткізіп, тұрақтандыруға, мәнерлеп оқу машығын қалыптастыруға көп септігін тигізеді.2МазмұндамаКөктемМамыр айының бас кезі. Жердің беті әдемі кілемдей.Таң атты. Күн шығып келе жатыр.Таңертеңгі шық күмістей жылтырайды. Қалың тоғайдың арасынан ирелеңдеп өзен ағады. Жел жоқ. Табиғат күліп тұрған сияқты.Тоғай іші-қаптаған ұя.Бос қалған ағаш жоқ. Әрбір құс өзіне лайықты жерге ұя жасаған. Көкектің шақырған дауысы естіледі. Бозторғайлар шырылдайды. Осының бәрі адамға көктемнің келгенін білдіреді.КезекшіБүгін Жанар мен Айнұр сыныпта кезекші.Олар мектепке басқа балалардан бұрын келді.Алдымен парталарды реттеп қойды.Жанар терезелерді ашты.Айнұр партаның үстін,тақтаны дымқыл шүберекпен сүртті.Бірінші сабақ қазақ тілі.Кезекшілер әр партаға сөздіктерді дайындайды.Сөздіктер сөреде тұрған.Қыздар өз міндеттерін ұқыпты орындады.(43сөз)Төртінші тоқсан.Қорытынды сын жұмыстары.Әсет Найманбайұлы-қазақ халқының талантты ақыны және әншісі.Ақынның өнердегі ең үлкен ұстазы қазақтың бай ауыз әдебиеті болды.Есейген шағында Әсет Абайдың ақындық мектебінен тәлім алды.Өнер мен білімді нағыз байлық деп түсінеді.Әсет ешкімге қара сөзден дес бермейді.Әйгілі ақын қыз Ырысжанмен айтысады.Әсет он сегіз жаста ғана еді.Қыздың айтқан қиын жұмбақтарын қиналмай шешіп береді.Сол айтыстан Әсеттің білімді және зерделі екендігіайқын аңғарылады.(66сөз)Жазылуы қиын сөздер:Ырысжанмен,аңғарылады.1.Үшінші сөйлемдегі тұрлаусыз мүшілердің астын иректеп сызыңдар.37Сөйлем диктантын жаздыру мақсаты мен оған қойылатын талаптар Диктанттың бұл түрі алғашқылардың бәрінен де күрделі. Өйткені бұл бір, екі, үш, төрт, бес, одан да көп сөздерден құралып, аяқталған ойды білдіреді. Мысалы: Қыс. Таң атты. Мен төсектен тұрдым. Күндегі әдетімше төсегімді жинадым. Асықпай ертеңгі тамағымды ішуге отырдым. Сөйлем диктантын жаздыруға мақсат – оқушыларға сөйлемнің сыртқы құрылымын таныту және оны құрай білуге машықтандыру. Мұғалім сөйлем диктантын өткізуге кірісер алдында басқаларға түсіндіретін оқушы сөйлемнің бірінші сөзі бас әріппен басталып, сөздер бір-бірінен бөлек жазылатынын, мағынасына қарай сөйлем соңына нүкте, леп немесе сұрау белгілерінің бірі қойылатынын, сондай-ақ қазақ тіліне тән дыбыстардың (әріптердің) бар-жоғын айтады.

---

Әріп, буын, сөз және сөйлем диктанттарын жаздыру үшін төмендегідей диктанттық әдістер пайдаланылады.Көру диктантыБұл диктант оқушылардың көру, есту,есте сақтау, затты тану сияқты қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізіледі. Көру диканты үшін әріп, буын, жеке сөздер, сондай-ақ жазылуы қиын сөздер мен сөз тіркестері және шағын текстер, жұмбақтар, мақалдар, жаттауға берілген өлендерді де алуға болады. Диктант текстері үзіліс кезінде тақтаға немесе алдын-ала аумақты қағазға үлкен етіп жазылып, ілулі тұрғаны дұрыс. Оны оқушылардың 2-3рет асықпай оқып шығуына, естерінде сақтауына 1-2 минут уақыт беріледі. Содан кейін мұғалім оны жауып немесе жинап қояды. Оқушылар көрген, оқыған сөздерін немесе тексті естеріне түсіріп, өз беттерінше дәптерге жазады.4Өздік диктантыДиктанттың бұл түрінің де өткенді қайталап, тіл ұстартуда маңызы зор. Оқушылар өтілген материалдарға байланысты әріптер мен буындарды, сөздер мен сөз тіркестерін, сөйлемдер мен жатталған тақпақтарды, жұмбақтар мен жаңылтпаштарды естеріне түсіріп, өздігінен ойланып отырып жазады. Мұғалім өздік диктанты қай күні болатынын, нені қайталап келу керектігін оқушыларға алдын-ала ескертіп қояды. Сонда оқушылар үйден шала жаттаған өлең, жұмбақты, жаңылтпаштар мен ережелерді пысықтап келетін болады.Шығармашылық диктантДиктанттың бұл түрі – үйрету диктанттарының ішінде мазмұн, құрылым, стиль, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын, білім деңгейі мен өздігінен жұмыс істеудегі шеберліктерінің көрсеткіші. Сондықтан бұл диктант шолу, қорытындылау, қайталау сабақтарында жиі жүргізілсе, шәкірттер ескерту, бақылау диктанттарына сенімді даярлықпен келеді.Сөздік диктантыСөздік диктанты сабақтың кез келген уақытында жазылады. Оған оқушылар жыл бойы меңгеруге тиісті термин сөздер, омоним, антоним сөздер және жазылуы қиын байырғы сөздер алынады. Текстің көлемі 5-10 сөзден аспауы керек. Сөздік диктантын көру, өздік диктанттары ретінде де, мұғалімнің ауызша айтуы бойынша да жаздыруға болады. Ол мұғалімнің еркінде.5ШахтаШахтаны мен көргім келді.Оның қайда екенін білуші едім. Әкем сыйлаған фонарымды алдым. Өйткені шахта жер астында.Ақыры шыдамым жетпеді.Шахтаға қарай бет алдым.Тау етегінде үлкен үй тұр. Сол үйге кірдім.Іші толған кеншілер екен. Бір ағайдың соңынан ере бердім. Бір кезде үлкен залға келдім. Залдың ортасында теміртор тұр.Сол сәтте тор ішінен қоңырау шылдырлады. Ағай тордың есігін жапты. Тор кеншілерді төмен алып кетті.(65сөз)

---

Смотрите также файлы

• Дать характеристику особенностям стратегического финансового планирования.doc

• Жадан Карина, тмда, 1 курс Нормальная осанка и патологические типы осанки. Профилактика нарушений осанки.docx

• Реактивное движение. Ракеты. Вывод закона сохранения механической энергии.doc

• Литература используемая при проведении занятия Пожарная тактика Повзик Я. С., Москва, 2004 г.docx

• Исследование женщины выявило отсутствие зубца р во всех отведениях. Блокада какого участка проводящей системы сердца наиболее вероятна.doc