Файл: Фоб012016 . А. Ясауи атындаы Халыаралы азатрік университеті Медицина факультеті Зертханалы пндер кафедрасы.docx

Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетіМедицина факультетіЗертханалық пәндер кафедрасыТәжірибелік сабаққа арналған әдістемелік өңдеупән: «Биохимия-2»мамандық: 5В130100 «Жалпы медицина»

Түркістан-2016

Кафедра мәжілісінде талқыланды,хаттама № ___ «___ »_____ 2016жКафедра меңгерушісі, х.ғ.к., доцент А.К.Мамырбекова№1.Тақырыбы: Көмірсулар алмасуы. Қорытылуы, сіңірілуі. Глюкозаның тіндердегі тағдыры. 2. Мақсаты: Студенттер көмірсулардың қорытылуы және сіңірілуі жөнінде, бауырда гликогеннің синтезделуінің және жұмсалуының физиологиялық маңызын, сонымен қатар қандағы глюкозаның деңгейін реттеуші негізгі процесстердің бірі екендігі жөнінде, гликолиз кезінде жүретін реакциялардың мәнімен ретілігін түсіне білуі қажет.3. Оқыту мақсаты: Адам организмінде тағам көмірсулары қорек ретінде маңызды орын алады. Сол себепті келешек дәрігерге тағам арқылы қандай моносахаридтер, дисахаридтер, полисахаридтер организмге түсіп тұрады және ас қорыту жолдарында олар қалай ыдырайды,сіңіріледі, қандай метаболизмге ұшырайтынын білу өте маңызды. Патологиялық жағдайда, яғни жүректің ишемиялық ауруларында, инфаркттарда, гипоксиялық жағдайда организмде анаэробты гликолиз күшейеді. Қатерлі аурулар кезінде организмде анаэробты гликолиз-негізгі энергия көзі болып табылады.Бұл аурулардың этиологиясын және патогенезін анықтау үшін, көмірсу алмасуының метаболизмін білу үшін қажет.4. Тақырыптың негізгі сұрақтары: 1. Тағамдағы көмірсулар, классификациясы, маңызы. 2. Көмірсулардың қорытылуы, көмірсуларды қорытуға қатысатын ферменттер. 3. Көмірсулардың сіңірілу механизмдері, сіңірілгеннен кейінгі тағдыры.4. Гликогеногенез, гликогенолиз, глюконеогенез процесстерінің маңызы. 5. Гликогенолиз, гликогенолиздің жолдары маңызы, оларды жүргізетін ферменттер, (фосфорилаза, ц АМФ, протеинкиназа). 6. Бауырдағы фосфоролиздің ерекшеліктері. 7. Глюкозаның анаэробты ыдырауы, реакциялар реті, маңызы. 8. ПЖҚ-ң тотығудан декарбоксилденуі, пируватдегидрогеназды комплекстің құрылысы.

---

9. Сүт қышқылының тағдыры. Кори циклі, маңызы. 10. Пастер эффектісі, маңызы.11. Қандағы глюкозаның қалыпты мөлшері. Бауырдың көмірсу алмасуындағы ролі. 5. Білім берудің және оқытудың әдістері: құзіреттіліктерді меңгеру бойынша тиімді кері байланыс, шағын топтарда оқыту SGL, мәселелерге/есептелген негізделген оқыту TaskBL 6. Әдебиет:Орыс тілінде:Негізгі: 1.Тапбергенов С.О. Медицинская биохимия.- Астана, 2001.2.Березов Т.Т., Коровкин Б.Ф. Биологическая химия.- М.,2005, 2007.3.Биохимия, под ред. Чл.-корр. РАН, проф. Е.С. Северина.- М.,2005, 2007.4. Шарманов Т.Ш., Плешкова С.М. Метаболические основы питания с курсом общей биохимии – Алматы, 1998, 2008Қосымша:1.Тапбергенов С.О, Тапбергенов Т.С. Медицинская и клиническая биохимия.-Павлодар,2004.2.Марри Р., Греннер Д., Мейес П., Родуэлл В. Биохимия человека. 20033.Кольман Я., Рем К-Г. Наглядная биохимия.- М.: Мир, 2004.4.Биохимия. Тесты и задачи: Учебное пособие для студентов медвузов , под ред. Чл.-корр. РАН, проф. Е.С. Северина.- М.,2005.5.Биохимия в вопросах и ответах. Под. Ред. чл.-корр. НАН РК, д.х.н.,проф. С.М. Адекенова. -Астана, 2003.Қазақ тілінде:Негізгі:1.Сейтембетов Т.С., Төлеуов Б.И., Сейтембетова А.Ж.. Биологиялық химия.-Қарағанды.-2007.2. Тапбергенов С.О. Медициналық биохимия.-Павлодар.-2008.2.Сеитов З.С., Биологиялык химия, 20073.Сейтембетова А.Ж.., Лиходий С.С., Биологиялық химия, 1994.Қосымша:1.Биохимия сұрақтары мен жауаптары. ҚР ҰҒА корр., проф. С.М. Адекеновтің ред. басшылығымен.-Астана,2003.Ағылшын тілінде:1. Lehninger « Principles of biochemistry», Fourth Edition, David L.Nelson, Michael M. Cox, 2005.2. Murray R.K., Granner D.K., Mayes P.A., Rodwell V.W., Harpers Biochemistry.1988.3. Saini A.S., Kaur J., Textbook of biochemistry.- New Delhi,1995.

---

7. Бақылау: (сұрақтар, тесттер, есептер және т.б.)

Өзіндік жұмысқа арналған жаттығулар1. Лактаза, сахараза, мальтаза ферменттерінің катализдейтін реакцияларын жазыңыз. Бұл ферменттер қандай ас қорыту сөлдерінде кездеседі? Оларға сипаттама.2. Неге аш ішекте моносахаридтер әр түрлі жылдамдықпен сіңіріледі?3. Қандай ас қорыту сөлдерінде амилаза ферменті кездеседі? Қай реакцияны катализдейді? Бұл ферментке жалпы сипаттама беріңіз.4. Бауырдағы гликогеннің фосфоролизі басқа органдармен ткандердегі гликогеннің ыдырау процесстерінен айырмашылығы5. Бауырда қандай процесстер жүреді?6. Анаэробты гликолиз кезінде түзілген НАДН₂-нің тағдыры.7. Анаэробты гликолиз кезінде түзілген сүт қышқылы қандай өзгерістерге ұшырайды?Ситуациялық есептер1. Ауыр жұмыстан соң, адамның бұлшық етінің қатты ауырғаны байқалды. Бұл неге байланысты? Бұл жағдайда сіз қандай кеңес бересіз?Лабораториялық жұмыстарСүйек қаңқасы бұлшық етіндегі гликолизді зерттеу.Топ студенттеріне ет салынған фарфорлы ыдыс беріледі. 1-тәжірибеге, 1-бақылауға арналған. Қатар отырған екі студенттің біреуі бірінші варианттан, ал екінші студент екінші варианттан алып етті езгілейді. Өте мұқият шикізатқа 0,5 %-тік глюкоза ертіндісінен 5 мл қосамыз. Ыдыстағы гомогенатты жақсылап араластырып үлкен пробиркаға саламыз. Сонан соң бақылау пробиркасына (ТХУ )үшхлорлы сірке қышқылы ерітіндісінен 2 мл құйып, екі пробиркаға 10 тамшыдан вазелин майын тамызамыз. 37^оС термостатта 45 минут бойы ұстаймыз. Осы уақыт аралығында Вольгемут методы бойынша альфа амилазаның активтілігін анықтаймыз.Сүт қышқылының түзілуімен аяқталатын глюкозаның анаэробты тоттығуы гликолиз деп аталады.С₆Н₁₂О₆ 2СН₃СНОНСООНГлю сүт қышқылыЖұмыс барысы: Бұлшық еттерді тез қайшымен майда бөліктерге бөліп, келіде шыны құммен қосып, біртектес масса түзілгенше араластырады. Екі бөлу воронкасына көрсетілген тәртіп бойынша мына реактивтер құйылады:

	РЕАКТИВТЕР БӨЛУ ВОРОНКАЛАРЫ	ТӘЖІРИБЕ	БАҚЫЛАУ
1. 2.	Бұлшық ет массасы 0,5 глюкоза	- 1 см (10 мл)	1 г 10 мл
	шайқаймыз	37С температуралы термостатта 1 сағат
3. 4. 5.	2 үшхлорлы сірке қышқылының ерітіндісі Вазелин май 2 ТХУ	- 1 см 4 мл	4 мл 1 см -

---

Инкубация біткеннен кейін таза колбаға ерітінділерді сүземіз де сүт қышқылын анықтауға арналған Уффельман ракциясын жасаймыз. Тәжірибелік және бақылау пробиркаларының түсінік ерекшеліктерін бақылау арқылы тканьдегі гликолиз жылдамдығын анықьауға болады. Уффельман реакциясы:Пробиркаға Уффельман реактивінен 10-15 тамшы және сондай мөлшерде дистилденген су құйылады да алдыңғы жұмыс барысында дайындалған белоксыз сүзіндіден 3-5 тамшы қосамыз. Егер ерітіндіде сүт қышқылы бар болса Уффельман реактивінің күлгін түсі жасыл сары түске ауысады. Тест сұрақтары 1. Крахмал мен гликогенді ыдырататын ферментті атаңыз: а) мальтаза г) липазаб) -амилаза д) сахаразав) пепсин2. Көмірсулардың қорытылуы жүреді: а) трансферазалардың әсерінен г) пептидгидролазалардың әсеріненб) метилтрансферазалардың әсерінен д) оксидоредуктазалардың әсеріненв) гликозидазалардың әсерінен3. Лактозаның құрамына кіретін моносахаридтерді атаңдар:а) фруктоза, галактоза г) манноза, глюкозаб) галактоза, фруктоза д) глюкоза, пентозав) глюкоза, галактоза4. Дисахарид мальтозаның құрамында: а) пентоза, фруктоза г) галактоза, пентозаб) галактоза, фруктоза д) глюкоза, глюкозав) глюкоза, галактоза5. Сахароза гидролизденеді: а) сахаразаның әсерінен г) липазаның әсеріненб) аргиназаның әсерінен д) эстеразаның әсеріненв) мальтазаның әсерінен6. Дисахарид сахарозаның құрамы: а) глюкоза, фруктоза г) галактоза, пентозаб) галактоза, фруктоза д) глюкоза, глюкозав) глюкоза, галактоза7. Анаэробты гликолиздің соңғы өнімі:а) 2 молекула лактат г) 2 молекула АСҚб) 2 молекула ПЖҚ д) 2 молекула ҚЯҚв) 2 молекула ҚСҚ8. Анаэробты гликолиз кезінде түзілген ПЖҚ тотығады:а) лактат түзілуге қатысадыб) организмнен сыртқа шығарыладыв) митохондрияға тасымалданады және тотығудан декарбоксилденедіг) митохондрияға тасымалданады және лактатқа айналадыд) этил спиртіне айналады9. Глюкозаның анаэробты тотығуы жүреді:а) митохондриядаб) цитоплазмадав) митохондрияда және цитоплазмадаг) эндоплазматикалық ретикуладад) цитоплазмада және рибосомада10. Гликогеногенез:а) глюкозадан гликогеннің түзілуі г) белоктардан глюкозаның түзілуіб) гликогеннің ыдырауы д) глюкозаның ыдырауыв) липидтерден глюкозаның түзілуі11. Глюконеогенез:а) көмірсу емес заттардан глюкозаның түзілуіб) гликогеннің синтезі

---

в) крахмалдың синтезіг) белоктың синтезід) мочевинаның синтезі12. Гликогенолиз:а) глюкозаның ыдырауы г) сахарозаның ыдырауыб) гликогеннің ыдырауы д) белоктың ыдырауыв) сүт қышқылының ыдырауы13. Организмде глюкостатикалық қызметті атқарады:а) бүйрек г) қанб) бауыр д) көкбауырв) ішек қабырғасы 14. АТФ синтезіне жұмсалатын төменде көрсетілетін заттарды атаңыз, гликолиз кезінде (субстраттан фосфорлану реакциясын):а) ФГА және ДОАФб) фрутоза-6-фосфат және фруктоза-1,6-дифосфатв) глюкоза және глюкоза-6-фосфатг) 1,3 дифосфоглицерат және 3 фосфоглицератд) дифосфоглицерат және фосфенолпируват15. Глюкоза-6-фосфатқа глюкоза тотығады:а) киназаның әсерінен г) мальтазаның әсеріненб) аргиназаның әсерінен д) лактазаның әсеріненв) сахаразаның әсерінен16. Тканьдегі глюкозаның негізгі тотығатын жолдары:а) гликолитикалық және пентозофосфаттыб) пентозофосфатты жәнн гликогенозв) гликолитикалық және гликогенолиздікг) гликогенолиз және гликолизд) гликолиз және гликогенез17. Химиялық табиғаты жағынан глюкоза:а) липид г) пептидб) көмірсу д) ферментв) белок18. Галактоза мен глюкозаның сіңірілу жолы:а) градиенттердің концентрациясына байланысты диффузиялық б) диффузиялық градиенттердің концентрациясына қарсыв) активті транспорт жолы арқылы фосфорлану АТФ-ке байланысты, градиенттердің концентрациясына қарсыг) активті сіңірілу фосфорланусыз градиенттердің концентрациясына қарсыд) диффузды фосфорлану19. Фруктоза мен пентозаның сіңірілу жолы:а) пассивті жол диффузия арқылы градиенттердің концентрациясына байланыстыб) активті транспорт фосфорлану жолы градиенттердің концентрациясына байланыстыв) пиноцитоз жолы арқылыг) фосфорлану жолы градиенттердің концентрациясына қарсыд) фосфорлану жолы арқылы жай диффузиялық20. Қалыпты жағдайда глюкозаның мөлшері:а) 5,4-6,7 ммоль/л г) 3,3-8,0 ммоль/лб) 4,0-7,5 ммоль/л д) 4,3-6,8 ммоль/л в) 3,3-5,6 ммоль/л 5. Әдебиет:Қазақ тіліндеНегізгі:1.Сейтембетов Т.С., Төлеуов Б.И., Сейтембетова А.Ж.. Биологиялық химия.-Қарағанды.-2007.2. Тапбергенов С.О. Медициналық биохимия.-Павлодар.-2008.2.Сеитов З.С., Биологиялык химия, 20073.Сейтембетова А.Ж.., Лиходий С.С., Биологиялық химия, 1994.Қосымша

---