Файл: Саба масаттары.ppt

энергия Тыныс алу процесі. Практикалық жұмыс «Тыныс алу химизмін зерттеу»Сабақ мақсаттары Тыныс алу мен фотосинтез процестерін, қайда орын алатынын таныстыру; Тыныс алу мен фотосинтез процестерінің маңызын түсіндіру, химиялық реакция арқылы көрсету; Тыныс алу мен фотосинтез процестері арасындағы айырмашылықты көрсету 2Тыныс алу барлық тірі ағзалар үшін Негізгі процестердің бірі Барлық тірі жасушалар химиялық заттардан тұрады Тірі ағзалардағы процестер осы реагенттердің арасында жүреді Реагенттер өзгеріп нәтижесінде өнімдер береді Мысалы, көміртек пен оттек арасындаға реакцияда (көмірдің ауада жануы) көмірқышқыл газы бөлінеді 3 Реакция теңдеуі: C + O2 CO2 carbon oxygen carbon dioxide Көміртекпен оттек арасындағы реакцияда сондай-ақ энергия (жылу және жарық) бөлінеді Тірі ағзалар осы реакциядан энергия алады. 5 Энергия бөлінеді көмір Көміртектің көзі оттек CO2 6 7 Энергия бөлетін реакцияның бірі- тыныс алу (Тыныс алу демалу емес) Тыныс алу кезіндегі реакция тірі ағзаның барлық жерінде орын алады Реакция көміртегісі бар затпен пен оттек арасында жүреді. Реакцияда көміртек диоксиді мен су, энергия бөлінеді Көміртегісі бар зат- тағамдарОттек ауадан немесе судан алынады Энергия жасушадағы басқа да реакцияларды жүргізу үшін қолданылады Мысалы, бұлшық ет жасушаларынан бөлінетін энергия жиырылу және қозғалу үшін қолданылады. 8 9 Жасушада жүретін реакцияның бір мысалы C6H12O6 + 6O2 6CO2 + 6H2O +energy sugar (glucose) oxygen carbon dioxide waterтыныс алу мыналар үшін энергия көзі бұлшық ет жиырылуы өсу Жасушаның бөлінуі Жасушадағы химиялық өзгерістер Энергияның қолданылуының бірнеше мысалдары 10 Глюкоза мен оттек реакцияласып, бұлшық ет жиырылуына энергия бөледі4 _________

---

5. _______________ қаннан өкпе арқылы шығарылады 15 Адам ағзасындағы тыныс алу мысалдары1. Ауа жұту1.________2. Өкпе ауадан ________ сіңіреді2. Асқазанның тамақты қорытуы. Өнімнің бірі _______3. Қанның ағысы глюкоза мен оттекті ________апарады Глюкоза мен оттек реакцияласып, бұлшық ет жиырылуына энергия бөледі4 Тыныс алу5көміртек диоксиді қан нан өкпе арқылы шығарылады 15 Біздегі тыныс алудың мысалдары1. Ауа жұту1.Тағам ішу2. Өкпе ауадан оттекті сіңіреді2. Асқазанның тамақты қорытуы. Өнімнің бірі глюкоза3. Қанның ағысы глюкоза мен оттекті бұлшық етке апарады

1-сұрақ

Тыныс алудың маңызы неде? (a) Оттек қолданады (b) Энергия бөледі (c) Көміртек диоксидін бөледі (d) Оған тағам мен ауа қажет 16

2-сұрақ

Тыныс алу адам ағзасының қай бөлігінде көбінесе жүреді? (a) өкпе (b) жүрек (c) бұлшық ет (d) барлығында 17

3-сұрақ

Берілгендердің қайсысы тыныс алудың қалдық өніміне жатады? (a) көміртек диоксиді (b) су (c) оттек (d) азот 18

4-сұрақ

Келесілердің қайсысы тірі ағзадағы тыныс алудың сенімді көрсеткіштері болар еді? (a) Су буының шығуы(H2O) (b) Көмірқышқыл газының шығуы(CO2) (c) Оттекті сіңіру(O2) (d) Энергия бөлу 19

5-сұрақ

Берілген мәлімдемелердің қайсысы дұрыс? (a) Біз ауаны жұтамыз (b) Біз оттекті жұтамыз (c) Біз демалғанда ауаны шығарамыз (d) Біз демалғанда көмірқышқыл газын шығарамыз 20

Жауабы

Дұрыс 21

Жауабы

Дұрыс емес 22

---