Файл: С. Д. Асфендияров атындаЫ аза лтты медицина университеті.pptx

Орындаған: Сүйдінбаев Е.Тексерген: Тасилова А.А.Алматы 2020жылИӨЖТақырыбы: Терапиялық стоматология кабинетінде жедел көмек көрсету

С.Д.АСФЕНДИЯРОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ

КАЗАХСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ МЕДИЦИНСКИЙ УНИВЕРСИТЕТ ИМЕНИ С.Д.АСФЕНДИЯРОВА

ТЕРАПИЯЛЫҚ СТОМАТОЛОГИЯ КАФЕДРАСЫ

Жоспары:

Кіріспе Негізгі бөлім

Естен тану (клиникасы, жедел медициналық көмек)
Коллапс
Гипертензиялық криз
Анафилаксиялық шок
Бронхиальды демікпе

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер

Стоматолог-дәрігердің күнделікті тәжірибесінде алғашқы көмекті қажет ететін жедел жағдайлар жиі кездеседі. Себебі стоматология медициналық көмектің ең массивті түрі болып табылады. Сонымен қатар стоматологиялық араласулар алдындағы қорқыныш та жедел жағдайлардың орын алуына әсер етеді. Сондықтан стоматолог үшін декомпенсирленген жүрек-қан тамырлық, эндокриндідк, иммунологиялық, респираторлы, психоневрологиялық патология кезіндегі жедел көмек тактикасы маңызды орын алады. КіріспеЕстен тану (синкоп)-аз уақытқа кенеттен ес-түссіз қалу. Жедел тамырлық жетіспеушіліктің ең жиі көрінісі. Бұл жүрек қызметінің әлсіреуімен және тамыр тонусының жедел бұзылуына байланысты. Естен танудың милық, жүректік, рефлекторлы, истериялылқ түрлері бар. Естен тану клиникасы Науқас есінен танады; бұлшықеттерінің тонусы төмендеп, терісі бозарады; Тынысы беткейлі болады; Есін бірнеше секундтан бірнеше минутқа жоғалтады; Кейде ми қанайналымының тоқтауына байланысты тонико-клоникалық тырысулар болып, еріксіз зәр шығаруы мүмкін; Көз қарашықтары тарылады (кейде кеңейеді); Жарыққа реакциясы болмайды, рефлекстеріде жоғалады; Науқастың пульсі әлсіз; АҚҚ қалыпты немесе төмендейді; Жүрек тондары тұйықталған; Тынысы беткейлі, сирек; Кейде есі 10-20 минутқа дейін жоғалады. Естен тануларда көрсетілетін жедел жәрдем Естен тану немесе естен танғаннан кейінгі уақыт ұзаққа созылып жатса: аурудың аяқ жағын көтеріңкі, бас жағын төменірек етіп жатқызамыз. Сонан соң киімінің түймесін ағытып, таза ауа енгізу керек. Беті мен кеудесіне суық су шашу және жағына шапалақпен ұру сияқты әдістер қолданылады.

---

Науқасқа нашатыр спирті, сірке қышқылы, эфир сияқты заттарды иіскету керек. Аяқтарына жылы басуға болады. Егер науқас есіне келмесе тері астына немесе бұлшықетке 1-2 мл кордиамин немесе 10% 1-2 мл кофеин ерітінділері енгізіледі. Қан қысымы төмен болса, 5 % эфидрин немесе 1% 1 мл мезатон ерітіндісі б/е енгізіледі. Науқастың пульсі мен АҚҚ қалпына келіп, есін жиған соң, тыныштық күйді сақтауды талап етіп, бақылауға алу керек.Коллапс (лат. collapsus – әлсіреген, құлаған) артерия және вена қан тамырларында қан қысымының күрт төмендеуінен болатын тамыр ауруы. Коллапс мида орналасқан қан тамырларының қызметін бақылап, реттейтін орталық жүйке жүйесі жұмысының әлсіреуінен пайда болады. Соның нәтижесінде адам организміндегі көптеген қан тамырларындағы қан көлемінің тұрақтылығы бұзылады, яғни адамның ішкі құрылысында орналасқан қан тамырлары қанға толып, көлемі ұлғайса, керісінше, ми, бұлшық ет, тері қан тамырларындағы қан мөлшері кенет төмендеп кетеді. Коллапстың клиникалық белгілері ауру адамның тері қабатының бозаруымен, көгеруімен, тамыр соғуының (пульс) әлсіреуімен, қан қысымының төмендеуімен сипатталады. Сондай-ақ, бұл кезде науқас адамның басы айналады, естен танып, денесін суық тер басады, бет пішіні өзгеріп, қол-аяғы мұздайды. Коллапстың ең ауыр түрі – артериялық қан қысымының күрт төмен түсіп кетуі. 1. Перевести больного в горизонтальное положение - на спине, голова на бок.  2. Обеспечить приток свежего воздуха и кислорода.  3. Полиглюкин 400 мл. в/в, капельно.  4. Мезатон 1 % - 1,0 мл. в/в, капельно в 5 % глюкозе - 200,0 мл. 40-60 капель в минуту.  5. Преднизолон 90-120 мг. /2-3 мг. на 1 кг. веса/, или Гидрокортизон 600-800 мг. в/в, или Дексаметазон 16-32 мг. в/в.  6. Коргликон 0,06 % - 0,5-1,0 мл. в/в  7. Кальция хлорид 10 % - 10,0 мл. в/в, медленно в разведении на 0,89 % растворе натрия хлорида - 10,0 мл.  8. Рекомендуется госпитализация в стационар для продления специализированного лечения.Медициналық жəрдем көрсету тактикасыГипертониялық криз деп АҚ дереу көтерілуімен, өмірлік маңызды ағзалардың қызметі бұзылуымен және нейровегетативті өзгерістермен көрінетін жағдайды атайды. Криз ауырлығы АҚ көтерілу жылдамдығы және күтпеген жерден пайда болуымен сипатталады - диастоликалық артериалды қысымның 110-120 ммсынбағ-нан жоғары көтерілуі;

---

- қатты бас ауыру, әдетте желке тұсында; - самайдағы тамыр бүлкілдеуі; - ентігу (жүректің сол қарыншасына түсер жүк күшейгендіктен); - жүрек айнуы немесе құсу; - көру бұзылыстары (көз алдындағы “кіреукелену”, көру өрісінің ішінара жоғалуы мүмкін); - тері жамылғыларының қызаруы; - төс астында қыспалы аурудың пайда болуы ықтимал; - қозу, ызалану. Мақсаты: Тіршілік үшін маңызды ағзаның функцияларын тұрақтандыру. 1. Науқастың қалпы – басын жоғарылау етіп жатқызу. 2. Əр 15 минут сайын ЖЖЖ,АҚҚ бақылау. 3. Соңынан біртіндеп АҚҚ 15-25% немесе 12-24 сағат ішінде ≤160\110 мм с.б.б. төмендеуі. 4. Ішкізу арқылы берілетін гипотензивті дəрілерді заттар қолданады (бір препараттан бастайды): нифедипин, каптоприл, пропранолол, бисопролол, метопролол). 5. Мидың шеткі қантамырлар өрімінің кедергісін азайту жəне тұрақтандыру үшін-винкамин 30 мг. Жоғары систолалық артериялық қысым мен тахикардия қосарланған кезде: - Пропранолол (селективті емес ß адреноблокатор ) - ішкізуге10-40 мг; - Клонидин (препарат орталыққа əсер етеді) – тіл астына 0,075-0,150 мг. Диастолалық артериялық қысым басым жоғарылағанда немесе систолалық артериялық қысым мен диастолалық артериялық қысым бірдей жоғарылаған кезде: - Каптоприл ( АПФ ингибиторы) – тіл астына 25 мг; - Нифедипин (кальций каналының II типінің блокаторы, дигидропиридиндер) – тіл астына 10-20 мг.

Негізгі дəрі-дəрмектер тізімі:

Негізгі дəрі-дəрмектер тізімі: 1. *Нифедипин 10 мг, табл. 2. *Эналаприл 1,25 мг 1 мл, амп. 3. *Варфарин 2,5 мг, табл. 4. *Натрий хлориді 0,9% - 400,0 мл, фл. 5. *Морфин 1% - 1,0 мл, амп. 6. Каптоприл 12,5 мг, табл. 7. *Пропранол 0,1% - 10 мл, амп. 8. *Нитроглицерин 0,0005 г, табл. 9. *Нитроглицерин 0,1% 10 мл, амп. 10. *Фуросемид 40 мг, амп. 11. *Верапамил гидрохлориді 80 мг – 2,0 мл, амп. 12. *Диазепам 10 мг 2,0 мл, амп. 13. *Магний сульфаты 25% 5,0 мл, амп. 14. *Винкамин 30 мг, капс.Қосымша дəрі-дəрмектер тізімі:1. *Эналаприл 10 мг, табл.2. Ацетилсалицил қышқылы 500 мг, табл.3. *Натрий хлориді 0,9% - 5,0 мл, амп.4. Бисопролол фуморат 5 мг, табл.Анафилаксиялық шок (АШ) – өмірге қауіп төндіретін және айқын гемодинамикалық бұзылыстарға, сондай-ақ басқа ағзалар мен жүйелер қызметінің бұзылуына ұласатын, аллергенмен қайта жанасуға қарсы туындаған жіті жүйелік аллергиялық реакция. АНАФИЛАКСИЯЛЫҚ ШОК

---

ШОК СИМПТОМДАРЫНЫҢ СИПАТТАМАСЫ (ТИПТІ ТҮРІ):

- тері жабындысының түсі өзгереді (тері қызаруы немесе бозғылдық, цианоз);

- əр түрлі экзантемалар;

- қабақ, бет, мұрын шырышының ісінуі;

- суық тер;

- түшкіру, жөтел, қышу сезімі;

- жас ағу;

- құсу;

- аяқ-қолдың клоникалық тырысулары ( кейде тырысулық құлау);

- қозғалыс бұзылыстары;

- «өлімнен қорқу»;

- еріксіз зəр, нəжіс, газ бөлінуі.

ОБЪЕКТИВТІ КЛИНИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДЕ АНЫҚТАЛАДЫ:

- жиі жіп тəрізді пульс ( перифериялық қан тамырларда);

- тахикардия (сирек брадикардия, аритмия);

- жүрек тондері тұйықталған;

- артериалдық қысым тез төмендейді ( ауыр жағдайда төмен қысым анықталмайды). - жеңіл жағдай кезінде салыстырмалы түрде АҚ төмендемейді, төменгі критикалық деңгей 90-80 мм.рт.ст. Алғашқы минуттарда кейде АҚ аздап төмендеуі мүмкін;

- тыныс бұзылысы (ентігу, қиындаған сырылды тыныс, ауыздан көбік ағу);

- қарашық кеңейген жəне жарыққа реакция жоқ.

Асфиксиялық вариантында басты орын ЖТЖ, ол көмей ісінумен, бронхтардың спазмымен, бронхтардың шырышты қабатының ісінуімен немесе өкпе ісінумен байланысты болып табылады. Ересектерде респираторлы дистресс – синдромы айқын гипоксияның дамуымен жүреді. АШ-тың церебральды варианты сирек оқшауланып анықталады, ОЖЖ жағынан бұзылыстармен сипатталады: қозғыштық, есінен тану, жедел ісіну жəне ми ісігі, эпилептикалық статус, тыныс жəне жүрек тоқтауы. АШ-тың абдоминальды вариантында бірінші орынға «жедел іш» симптомы: іштің барлық аймағында немесе құрсақ үсті аймақта ауыру сезімі, құсу, үлкен дəретке шақырулар, жиі диагностикалық қателіктермен өтеді. Осы вариантында жиі операция жасалынады.

НЕГІЗГІ ЖƏНЕ ҚОСЫМША ДИАГНОСТИКАЛЫҚ ШАРАЛАР ТІЗІМІ:

1. Ақыл-есін бағалау ( есін жоғалту). 2. Тері жабындысын қарау ( бозғыл кейде көгерген), көзге көрінетін шырышты қабаттарда эритемалар, бөртпелер, ісінулер, ринит симптомы, коньютивит белгілерін анықтау. 3. Тыныс алу жəне жұтынудың қиындауы анықталады. 4. Пульсті бағалау (жіп тəрізді) жүрек жиырылу жиілігі өзгереді (тахикардия), артериялық қысым 30-50 мм.с.б. дейін төмендеген.

---

5. Құсу еріксіз дефекация жəне зəр шығару, қынаптан қанды бөлінділер бөлінеді.

ЖЕДЕЛ ЖӘРДЕМ

Ағзаға аллергендердің ары қарай түсуін тоқтату; Тыныс жолдарының өткізгіштігін қалпына келтіру, таза ауаның келуін қамтамасыз ету; Науқасты аяғын көтерген күйде Тренделенбург қалпына келтіру, тілін артқа кетуінің алдын алу үшін басын бүйіріне қарату, асфикция, құсық массаларымен аспирация болдырмау үшін төменгі жақты алға тарту; Оттегімен емдеу; Аллерген парентеральды енген жағдайда 0,1% адреналин ертіндісімен 0,1мл/ жасына сәйкес мөлшерде 5,0 мл натрий хлориді изотониялық ертіндісіне араластырып аллерген енген жерді айналдіріп егіп шығады. Аллерген енген жердің жоғарғы бөлігіне артерияны қыспайтын етіп, 30 минутқа жгут салу ( әр 10 минут сайын жгутты бір-екі минутқа босатып отыру қажет); Көктамырды тауып 0,1% адреналин ертіндісін 0,1 мл/жасына (0,01-0,02 мл /кг) сәйкес мөлшерде бірақ, 1,0 мл-ден аспауы керек; Глюкокортиоидты гормондар енгізу преднизолон 5-10 мл /кг , әсері болмаса қайталау; Антигистаминды дәрілер енгізу: 2 % супрастин 0,1-0,15 мл / жасына немесе 1% димедрол ертіндісін 0,05 мл /кг көктамырға немесе бұлшық етке, бірақ бір жасқа дейінгі балаларға 0,5 мл- ден, бір жастан асқан балаларға 1,0 мл –ден. Инфузионды терапия 0,9 % натрий хлориді ертіндісі 1 л- ден аз болмау керек.Қан тамыр ішілік көлемді қайта қалпына келтіру үшін. Алғашқы 10 минут ішінде гемодинамика тұрақтылығы жойылғанда шоктың ауырлығына байланысты қайталап коллоидты ертінді (пентакрахмал) 1-4 мл/кг/мин енгіземіз. Инфузионды терапия жылдамдығы және көлемі АҚҚ жоғарылауымен, орталық венозды қысым жоғарарлауымен және науқастың жағдайының жақсаруымен анықталады.

СИМПТОМАТИКАЛЫҚ ЕМ

Артериалды гипотензияда циркуляциядағы қан көлемі қабынуынан кейін вазопрессорлы аминді, систолалық АҚҚ>90 мм.с.б. келгенше көктамырға титрлеп енгізеді. Допамин көктамырға тамшылатып 4-10 мкг/кг/мин, 15-20 мкг/кг/мин жылдамдықпен (200 мг допамина 400 мл 0,9% натрий хлориді ) аспау керек – инфузионды минутына 2-11 тамшы жылдамдықпен енгізеді. Брадикардия дамыса 0,1% атропин ертіндісі 0,5 мл тері астына; Бронхоспатикалық синдромда көктамырға 2,4 % аминофиллин ертіндісі 1,0 мл (10.0 мл -ден аспау керек ) 20 мл изотоникалық ертінді натрий хлоридіне еріту немесе ингаляциялық бета2 -адреномиметиктер – сальбутамол 2,5 – 5,0 мг небулайзер арқылы енгізу. Цианоз, диспноэ немесе аускультацияда құрғақ сырылдар анықталғанда оттегі емі жасау; тыныс алу тоқтаған жағдайда өкпені жасанды желдендіру, көмей ісінуінде –

---