Файл: Конкурс "халы шаиры" Лучшая методическая разработка " шиЫРарым, Е бит йРК аным, Е иманым мине, К Йшем".docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 04.02.2024
Просмотров: 116
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
РЕСПУБЛИКАНСКИЙ ЛИТЕРАТУРНО-ТВОРЧЕСКИЙ КОНКУРС “ХАЛЫҠ ШАҒИРЫ” Лучшая методическая разработка“ШИҒЫРҘАРЫМ, ҺЕҘ БИТ ЙӨРӘК ҠАНЫМ,ҺЕҘ ИМАНЫМ МИНЕҢ, КҮҘ ЙӘШЕМ”(“Аҡ шишмә” китабы буйынса интеллектуаль алыш)Ниғәмәтова Альбина Альфред ҡыҙы,М.Аҡмулла исемендәге БДПУ аспиранты,Салауат районы Мәсетле төп дөйөм белем биреү мәктәбенең башҡорт телеһәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.Кластан тыш сара.Назар Нәжмиҙең “Аҡ шишмә” китабы буйынса юғары кластар өсөн интеллектуаль алыш. Маҡсат: уҡыусыларҙы шәхес булараҡ шағир тормошо менән ҡыҙыҡһындырыу, Назар Нәжмиҙең йыр-шиғри ижадына иғтибарҙы йәлеп итеү; шиғриәтенең тәрән лирикаһына, тыуған илгә, тәбиғәткә һөйөү; әхлаҡи-эстетик тәрбиә биреү.Йыһазлау: плакаттар, интеркатив таҡта, Назар Нәжми ижадына арналған күргәҙмә, әҙиптең шиғырҙарына яҙылған йырҙар теҙмәһе, уйын өсөн ике Сара барышы. (талғын ғына көй уйнай)Уҡытыусы: Ваҡыт нисек барыуы билдәһеҙ. Бер быуын икенсеһен алмаштыра. Шиғриәт донъяһы үҙ закондары буйынса хәрәкәт итә, ә шиғриәт-ул кешелек йыһаны. Был мөғжизәле донъяла “шиғри йондоҙҙар” туҡтауһыҙ тыуа һәм ҡабына. Берәүҙәр янып-көйә һәм “хужалары” иҫән саҡта уҡ бөтөнләйгә юҡҡа сыға, икенселәрҙән күңел яҡтыһы тиҫтә йылдар дауамында беҙгә килеп етә. Һәм аҙҙар ғына, бик аҙҙар ғына ваҡыт үткән һайын сағыуыраҡ һәм сағыуыраҡ төҫтәрҙә халыҡтың “тере йәнен” быуаттарҙан-быуаттарға йылыта. Башҡортостаныбыҙ йондоҙлоғонда шундай йондоҙҙарҙың береһе – Назар Нәжми исеме. Ул - мәңгелек...
Уҡытыусы: Шулай итеп, алышты башлайыҡ! Иң беренсе Назар Нәжми менән бәйле булған исемдәрҙе иҫкә төшөрәйек. Һеҙҙең алда “Һүҙҙәр болото”. 1 минут ваҡыт эсендә булған һүҙҙәрҙе барлап, бәйләнешле текст төҙөгөҙ. Кем әҙер – төймәгә баҫа. Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Афариндар! Алышты дауам итәбеҙ. Икенсе эшебеҙ – “Ребустар”. Дөрөҫ сисһәгеҙе, йыйынтыҡҡа ингән шиғыр исемдәрен табырһығыҙ. Кем беренсе-төймәгә баҫырға онотмайбыҙ! А) “Яҙмыш”, + Б) “Арғымаҡ”, + В) “Аҙаштар” + + ҡаҙ + таш+ҡоштарГ) “Көҙән” ,, +Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Был эште лә еңел башҡарҙығыҙ! Афарин! Киләһе эшебеҙ – “Йырҙы таны” тип атала. Белеүегеҙсә, Назар Нәжми шиғырҙарына бик күп көйҙәр яҙылған. Бөгөн улар барыбыҙ ҙа яратып тыңлаған, башҡарған йырҙарға әүерелгән. Кем йырҙы таный-төймәгә баҫа. А) “Батырҙар йыры” Б) “Юҡҡа түгел”В) “Өфө йүкәләре”Г) “Ҡышҡы романс”Д) “Атай йорто”Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Назар Нәжми үҙенең шиғырҙарында Тыуған илгә, тәбиғәткә булған һөйөүен күрһәтә. Арҙаҡлы шәхестәргә лә үҙенең күңел түрендә йөрөткән уйҙарын шиғыр юлдарына һала. Киләһе алышта беҙ һеҙҙең менән шағирҙың ниндәй әҙиптәргә бағышлап яҙғанын асыҡлайбыҙ. “Кемгә бағышланы?” Кем беренсе яуап таба-төймәгә баҫырға онотмай.
А) “..Көҙән – ул ауылИстанбул – ҡала.Көҙәндә тыуа,Тыуа бер бала.”(“Көҙән” шиғыры, Зәки Вәлиди иҫтәлегенә)Б) “ Диңгеҙ яры...Ҡая ташҡа баҫып,......... тик бер йыр йырлаған.”(“Шаляпин ҡаяһы”)В) “Беләм, бер саҡ һәйкәл ҡуйыласаҡКомпозитор ....... ........ ” ()Г) “Һәләк булдың...китте алыпҺине яуҙың яралары.” (“Шәриф Бикҡол иҫтәлегенә”)Д) “Исемдәрен белеп бөткөһө күпШағирәле булды еребеҙ.Ваҡытында һеҙ бит Кәти менәнИке генә бөртөк инегеҙ.” (“Үҙең әсә, үҙең һаман бала” шиғыры, Фәүзиә Рәхимғолова иҫтәлегенә)Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы:Бик яҡшы! Иғтибарлы булыу уҡыусының эшен күпкә еңеләйтә. Назар Нәжми шиғырҙары төрлө төҫтәргә буялған. Кәрәкле һүҙ таба алмағанда, шағирҙар хис-тойғолар буяуына бөтөнләй икенсе, халыҡҡа таныш булмаған донъя, яҙыусының эске донъяһы килеп сыға. Әҙип үҙенең ижадында ниндәй төҫтәр ҡуллана икән? Киләһе эшебеҙҙә шуны асыҡларбыҙ. Кем яуапты беренсе таба-төймәгә баҫа.1) “Үрсоҡорҙан сыҡҡан ..... шишмәнеңАҡҡан ғүмере күпме йылдыр ул.”а) һары б) аҡ в) зәңгәр2) “Май аҙағы - яҙҙың һуҫғы юлы,Ер йөҙөндә йәп-йәш ...... төҫ.”а) күк б) аҡ в) йәшел3) ... ҡар яуа... Әйтерһең дә, ер йөҙөндә..... ҡар бар, ...... ҡар бар, ..... ҡар бар.”а) ҡара, ҡыҙыл, йәшел, кук б) аҡ, һары, йәшел, ҡара4) “Ҡандаулы тау аҫты болонАғиҙел алҡын аға........ киңлектәр үҙенәЙәнеңде тартып ала.”а) күк б) йәшел в) зәңгәр5) “Матур була ..... йәйҙәрХуш еҫтәр менән.Матур була кеше йәнеСаф хистәр менән.”а) зәңгәр б) ҡыҙыл в) йәшел Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Һәр халыҡтың ғорурланырлыҡ кешеһе бар. Шундай кешеләрҙең береһе - Назар Нәжми. Үҙенең ижады менән ул халҡына ҙур файҙа килтергән. Киләсәктә һеҙ ҙә тыуған илебеҙҙең кәрәкле кешеләре булып, яҡындарығыҙ ғорурланырлыҡ итеп балҡып йәшәгеҙ. Интеллектуаль алыштың һуңғы эше – “Синквейн”. Шағир ижады һеҙҙең күңелдәрҙә ниндәй хистәр уятты икән? Кем беренсе, һәм әлбиттә йөкмәткеле синквейн төҙөй – шуны һынап ҡарайыҡ. Төймәгә лә баҫырға онотмайбыҙ. НАЗАР НӘЖМИАҡыллы, талантлыТоя, һынландыра, йәшәй.Лайыҡлы өлгө күптәргә.Шағир.Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Назар Нәжми тормошо йондоҙ балҡышына тиң. Ә уның шиғриәт факелы, йәне һаман балҡып тора һәм мәңге яҡтыртыртыр, тип уйлайым. Бөгөнгө сарала берегеҙ ҙә һынатманы, афариндар! Әҙиптең ошо йыйынтығында туҡталып ҡалмай, башҡа шиғыр-поэмаларын да яратып уҡырһығыҙ, тип ышанам. Уңыштар һеҙгә!
-
Назар Нәжми тураһында иҫкә төшөрөү, презентация ҡарау: https://yandex.ru/video/preview/4654553721481136800 .
-
Интеллектуаль алыштың ҡағиҙәләре менән таншытырыу, командаларға бүленеү. (Ике команда, һәр ҡайһыһы үҙенә исем уйлай). Презентацияла эштәр күрһәтелә бара, ҡайһы команда беренсе булып төймәгә баҫа-шул яуап бирә. Таҡтала һәр команданың мәрәйҙәре ҡуйылып бара. Иң күп мәрәй йыйған команда –Еңеүсе.
Уҡытыусы: Шулай итеп, алышты башлайыҡ! Иң беренсе Назар Нәжми менән бәйле булған исемдәрҙе иҫкә төшөрәйек. Һеҙҙең алда “Һүҙҙәр болото”. 1 минут ваҡыт эсендә булған һүҙҙәрҙе барлап, бәйләнешле текст төҙөгөҙ. Кем әҙер – төймәгә баҫа. Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Афариндар! Алышты дауам итәбеҙ. Икенсе эшебеҙ – “Ребустар”. Дөрөҫ сисһәгеҙе, йыйынтыҡҡа ингән шиғыр исемдәрен табырһығыҙ. Кем беренсе-төймәгә баҫырға онотмайбыҙ! А) “Яҙмыш”, + Б) “Арғымаҡ”, + В) “Аҙаштар” + + ҡаҙ + таш+ҡоштарГ) “Көҙән” ,, +Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Был эште лә еңел башҡарҙығыҙ! Афарин! Киләһе эшебеҙ – “Йырҙы таны” тип атала. Белеүегеҙсә, Назар Нәжми шиғырҙарына бик күп көйҙәр яҙылған. Бөгөн улар барыбыҙ ҙа яратып тыңлаған, башҡарған йырҙарға әүерелгән. Кем йырҙы таный-төймәгә баҫа. А) “Батырҙар йыры” Б) “Юҡҡа түгел”В) “Өфө йүкәләре”Г) “Ҡышҡы романс”Д) “Атай йорто”Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Назар Нәжми үҙенең шиғырҙарында Тыуған илгә, тәбиғәткә булған һөйөүен күрһәтә. Арҙаҡлы шәхестәргә лә үҙенең күңел түрендә йөрөткән уйҙарын шиғыр юлдарына һала. Киләһе алышта беҙ һеҙҙең менән шағирҙың ниндәй әҙиптәргә бағышлап яҙғанын асыҡлайбыҙ. “Кемгә бағышланы?” Кем беренсе яуап таба-төймәгә баҫырға онотмай.
А) “..Көҙән – ул ауылИстанбул – ҡала.Көҙәндә тыуа,Тыуа бер бала.”(“Көҙән” шиғыры, Зәки Вәлиди иҫтәлегенә)Б) “ Диңгеҙ яры...Ҡая ташҡа баҫып,......... тик бер йыр йырлаған.”(“Шаляпин ҡаяһы”)В) “Беләм, бер саҡ һәйкәл ҡуйыласаҡКомпозитор ....... ........ ” ()Г) “Һәләк булдың...китте алыпҺине яуҙың яралары.” (“Шәриф Бикҡол иҫтәлегенә”)Д) “Исемдәрен белеп бөткөһө күпШағирәле булды еребеҙ.Ваҡытында һеҙ бит Кәти менәнИке генә бөртөк инегеҙ.” (“Үҙең әсә, үҙең һаман бала” шиғыры, Фәүзиә Рәхимғолова иҫтәлегенә)Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы:Бик яҡшы! Иғтибарлы булыу уҡыусының эшен күпкә еңеләйтә. Назар Нәжми шиғырҙары төрлө төҫтәргә буялған. Кәрәкле һүҙ таба алмағанда, шағирҙар хис-тойғолар буяуына бөтөнләй икенсе, халыҡҡа таныш булмаған донъя, яҙыусының эске донъяһы килеп сыға. Әҙип үҙенең ижадында ниндәй төҫтәр ҡуллана икән? Киләһе эшебеҙҙә шуны асыҡларбыҙ. Кем яуапты беренсе таба-төймәгә баҫа.1) “Үрсоҡорҙан сыҡҡан ..... шишмәнеңАҡҡан ғүмере күпме йылдыр ул.”а) һары б) аҡ в) зәңгәр2) “Май аҙағы - яҙҙың һуҫғы юлы,Ер йөҙөндә йәп-йәш ...... төҫ.”а) күк б) аҡ в) йәшел3) ... ҡар яуа... Әйтерһең дә, ер йөҙөндә..... ҡар бар, ...... ҡар бар, ..... ҡар бар.”а) ҡара, ҡыҙыл, йәшел, кук б) аҡ, һары, йәшел, ҡара4) “Ҡандаулы тау аҫты болонАғиҙел алҡын аға........ киңлектәр үҙенәЙәнеңде тартып ала.”а) күк б) йәшел в) зәңгәр5) “Матур була ..... йәйҙәрХуш еҫтәр менән.Матур була кеше йәнеСаф хистәр менән.”а) зәңгәр б) ҡыҙыл в) йәшел Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Һәр халыҡтың ғорурланырлыҡ кешеһе бар. Шундай кешеләрҙең береһе - Назар Нәжми. Үҙенең ижады менән ул халҡына ҙур файҙа килтергән. Киләсәктә һеҙ ҙә тыуған илебеҙҙең кәрәкле кешеләре булып, яҡындарығыҙ ғорурланырлыҡ итеп балҡып йәшәгеҙ. Интеллектуаль алыштың һуңғы эше – “Синквейн”. Шағир ижады һеҙҙең күңелдәрҙә ниндәй хистәр уятты икән? Кем беренсе, һәм әлбиттә йөкмәткеле синквейн төҙөй – шуны һынап ҡарайыҡ. Төймәгә лә баҫырға онотмайбыҙ. НАЗАР НӘЖМИАҡыллы, талантлыТоя, һынландыра, йәшәй.Лайыҡлы өлгө күптәргә.Шағир.Йомғаҡ яһау, мәрәйҙәр өҫтәү.Уҡытыусы: Назар Нәжми тормошо йондоҙ балҡышына тиң. Ә уның шиғриәт факелы, йәне һаман балҡып тора һәм мәңге яҡтыртыртыр, тип уйлайым. Бөгөнгө сарала берегеҙ ҙә һынатманы, афариндар! Әҙиптең ошо йыйынтығында туҡталып ҡалмай, башҡа шиғыр-поэмаларын да яратып уҡырһығыҙ, тип ышанам. Уңыштар һеҙгә!