Файл: Паліталогія.pdf

Термин «анархия» происходит от греческого слова anarchia – безвластие. Анархизм – социально-политическое учение, отрицающее государство и любую политическую деятельность, и пропагандирующее освобождение личности от всех форм политической, экономической и духовной власти.

Идеология анархизма зародилась в 40-х годах XIX века в Западной Европе. Основоположниками этого учения являются М. Штирнер (1806-

1856), П. Прудон (1809-1865) и М.А. Бакунин (1814-1876), Ткачѐв П.Н.

(1844-1885).

Согласно анархизму, единственной реальностью социального мира выступает индивид-эгоист. Всѐ остальное – его собственность в том смысле, что состоит в полной зависимости от индивида. Понятия морали, права, социальных норм объявляются «призраками» и «стеснительной шелухой» свободного индивидуального духа. Идеальным состоянием общества для анархистов является «союз эгоистов», граждане которого являются равными по правам и возможностям без государства как орудия подавления одних классов другими. В борьбе против насилия со стороны государства анархисты вполне допускали насилие ради установления равенства.

Специфика довольно влиятельного российского анархизма заключалась в идеализации крестьянской общины, которой, между прочим, очень интересовался как возможной основой русского варианта пути к коммунизму и сам Карл Маркс.

Вопреки распространѐнному мнению, анархисты не были противниками власти как таковой. Они выступали против государственной власти в пользу власти ассоциации свободных людей. Анархисты не были противниками и федерализма, т.е. центральной власти. Они были уверены в том, что возможен федерализм, построенный «снизу», на основе естественного объединения ассоциаций свободных людей. В этом-то и заключается смысл звучного лозунга анархизма: «Анархия – мать порядка!». Они были за порядок, но не навязанный «сверху» государственными чиновниками, а принятый на основе взаимного согласия свободных сограждан.

Для того чтобы построить федерацию свободных ассоциаций, нужно было уничтожить всю существовавшую доселе государственную машину. Эта идея анархизма вошла в строки знаменитой песни советских коммунистов «Интернационал»: «Весь мир насилья мы разрушим до основанья, а затем мы новый мир построим: кто был ничем, тот станет всем». Однако справедливости ради следует сказать, что анархисты выступали ярыми противниками не только капитализма, но и марксизма, поскольку считали его идеологией государственного социализма, закабаляющего человека в не меньшей степени, чем буржуазное государство.

Эти идеалы анархизма роднят его с либерализмом. А вот экономическая программа анархистов, по сути, была социалистической.

Анархисты выступали фактически за коллективную собственность на средства производства. Вот что писал по этому поводу М.А.Бакунин: «Земля принадлежит только тем, кто еѐ обрабатывает своими руками

– земледельческим общинам. Капиталы и все орудия работы - работникам – рабочим ассоциациям».

Анархизм силѐн своим разрушительным началом, обращѐнным против существующей государственной машины подавления свободы человека. Однако позитивный потенциал анархистской идеологии очень незначителен. В этом состоит главная и роковая слабость анархизма, которая и отвела еѐ место на обочине столбовой идеологической дороги современной цивилизации.

Помимо описанных нами идеологических систем существуют и другие, менее интересные и авторитетные, но имеющие своих сторонников в современном многообразном мире. Дадим лишь краткий их перечень.

Технократизм

Глобализм (и его антипод – антиглобализм)

Экологическая идеология движения «зелѐных»

Этнополитические идеологии (от фашизма до сионизма)

Религиозно-политические идеологии

Идеология терроризма и экстремизма.

Идеологическая ситуация в Беларуси характеризуется тем, что в общественном сознании белорусского народа, как, впрочем, и в любом современном обществе сосуществуют самые разнообразные идеологические течения, однако безраздельно доминирует идеология белорусского государства. С истоками, основополагающими принципами и ценностями идеологии белорусского государства студенты смогут детально познакомиться в соответствующем учебном курсе.

ЛЕКЦЫЯ 16. СІСТЭМА СУЧАСНЫХ МІЖНАРОДНЫХ АДНОСІН

Сутнасць і паняцце міжнародных адносін. Узроўні і віды міжнародных адносін.

Інстытуалізацыя міжнародных палітычных адносін Асноўныя тэндэнцыі ў развіцці міжнародных адносін сучаснасці.

1. Сутнасць і паняцце міжнародных адносін

Кожная дзяржава як суб'ект міжнародных адносін мае ўласную знешнюю палітыку, якая вызначаецца шматлікімі фактарамі: узроўнем сацыяльна-эканамічнага і палітычнага развіцця; геаграфічным становішчам; нацыянальна-гістарычнымі традыцыямі; мэтамі і патрабаваннямі забеспячэння суверэнітэта; бяспекі дзяржавы і інш. Усѐ згаданае знаходзіць адлюстраванне ў канцэпцыі нацыянальных інтарэсаў, змест якой складаюць: суверэнітэт, тэрытарыяльная цэласнасць, дастойны узровень жыцця, ідэалогія правячай эліты. Гэта

з'яўляецца асновай знешнепалітычнай дзейнасці дзяржавы і міжнародных палітычных адносін.

Міжнародныя адносіны – сукупнасць эканамічных, палітычных, ідэалагічных, прававых, дыпламатычных і іншых сувязей і узаемаадносін паміж дзяржавамі і сістэмамі дзяржаў, паміж асноўнымі класамі, сацыяльнымі, эканамічнымі, палітычнымі сіламі, арганізацыямі і грамадскімі рухамі, якія дзейнічаюць на сусветнай арэне, т.ч. паміж народамі у самым шырокім сэнсе гэтага слова.

Ім уласцівы спецыфічнай рысы:

1)стыхійны характар міжнароднага палітычнага працэса, для якога характэрна вялікая колькасць тэндэнцый і думак, што абумоўлена наяўнасцю мноства суб'ектаў міжнародных адносін;

2)узмацненне ролі субектыўнага фактара, узрастанне ролі палітычных лідараў;

3)ахоп усіх сфер жыццядзейнасці грамадства і далучэнне да іх розных субектаў палітыкі;

4)адсутнасць адзінага цэнтра і наяўнасць вялікай колькасці раўнапраўных і суверэнных цэнтраў прыняцця палітычных рашэнняў;

5)для рэгуліравання міжнародных адносін галоўнымі з'яўляюцца пагадненні і дамовы аб супрацоўніцтве.

2. Узроўні і віды міжнародных адносін

Міжнародныя адносіны разгортваюцца і існуюць на розных маштабных узроўнях (па вертыкалі) і праяўляюцца ў розных групавых узроўнях (па гарызанталі).

Па вертыкалі:

а) глабальныя міжнародныя адносіны – гэта адносіны паміж сістэмамі дзяржаў, буйнейшымі дзяржавамі і яны адлюстроўваюць сусветны палітычны працэс;

б) рэгіянальныя (субрэгіянальныя) адносіны – гэта адносіны паміж дзяржавамі пэўнага палітычнага рэгіѐна ва ўсіх сферах жыццядзейнасці грамадства, маючыя больш канкрэтныя праявы і шматбаковы характар;

в) адносіны канкрэтнай міжнародна-палітычнай сітуацыі бываюць рознабаковымі, але заўжды маюць канкрэтна-гістарычны характар; гэта розныя тыпы адносін, магчыма нават некалькіх дзяржаў, якія зацікаўлены ў тым ці іншым вырашэнні пэўнай сітуацыі. Як толькі вырашаецца праблема – будзе пераадолена сітуацыя, склаўшыяся адносіны распадаюцца.

Па гарызанталі:

а) групавыя (кааліцыйныя, міжкааліцыйныя) адносіны, якія рэалізкюцца праз узаемаадносіны груп дзяржаў, міжнародных арганізацый і г.д.;

б) двухбаковыя адносіны – найбольш распаўсюджаная форма міжнародных адносін паміж дзяржавамі і арганізацыямі.

Для разумення сутнасці сістэмы міжнародных адносін, як адзначае доктар палітычных навук, прафесар С.Рашэтнікаў, вялікую значнасць мае вызначэнне суб'ектаў міжнародных адносін, да якіх адносяцца: класы і іншыя сацыяльныя групы; дзяржавы і дзяржаўныя аб'яднанні; палітычныя партыі; недзяржаўныя міжнародныя арганізацыі.

Галоўную значнасць мае дзяржава, як фактар, які вызначае ўсе астатнія элементы сістэмы, г.зн. яна валодае палітычнай ўладай і матэрыяльнымі магчымасцямі, эканамічным і навукова-тэхнічным патэнцыялам, ваеннай моцай і іншымі сродкамі ўздзеяння. Іншыя суб'екты сістэмы міжнародных адносін маюць меншую значнасць для змен сутнасці гэтай сістэмы. Яны адыгрываюць хутчэй другасную (дапаможную) ролю. Аднак, пры пэўных умовах аказываюць і вырашальнае значэнне на ўсю сістэму.

На думку палітолага Я.Сапѐлкіна, міжнародныя адносіны магчыма класіфікаваць, зыходзячы з практычных дзеянняў суб'ектаў сусветнай палітыкі, якія закранаюць лѐсы чалавецтва.

І тып – класічны, які грунтуецца на раўнавазе сіл; ІІ тып – "халодная вайна", калі палітыка-дыпламатычная сфера

аносін звужаецца за кошт пашырэння ваеннай;

ІІІ тып – мірнае суіснаванне, якое характарызуецца глабальным падзелам свету на розны групавы грамадскі лад;

ІV тып – недалучэнне, калі захоўваецца свабода выбару рашэнняў і дзеянняў у міжнародных адносінах на грунце ўласнага інтарэсу;

V тып – партнѐрства, калі прыярытэтнымі з'яўляюцца агульначалавечыя інтарэсы, а барацьба за раззбраенне – усеагульнай.

У гэтай класіфікацыі асноўным крытэрыем падыходу да праблемы міжнародных адносін зя'ўляецца катэгорыя інтарэсу, якая грунтуецца на агульначалавечых каштоўнасцях. Для асобна ўзятай краіны гэта барацьба за добрыя ўзаемакарысныя адносіны ў межах дэмакратычнага выбару гістарычнага шляху развіцця.

Віды міжнародных адносін. Міжнародныя адносіны носяць аб'ектыўны характар. У адпаведнасці з гэтым вылучаюць наступныя віды міжнародных адносін, кожны з якіх мае сваю структуру, функцыі і працэс развіцця:

Палітычныя – гарантуюць бяспеку і ствараюць ўмовы для развіцця іншых адносін, знаходзяць сваѐ адлюстраванне ў рэальнай палітычнай дзейнасці элементаў палітычнай сістэмы, перадусім дзяржавы.

Эканамічныя і навукова-тэхнічныя – накіраваны на абарону эканамічных інтарэсаў, якія ўплываюць на фарміраванне сусветнага рынку, міжнародны падзел працы. Стан эканамічных адносін шмат у чым вызначаецца ўзроўнем развіцця вытворчасці і вытворчых сіл дзяржаў, рознымі мадэлямі эканомікі, наяўнасцю прыродных рэсурсаў і інш.

Ідэалагічныя адносіны.

Міжнародна-прававыя адносіны рэгуліруюць узаемаадносіны ўдзельнікаў міжнароданага яднання прававымі нормамі і правіламі, аб

якіх гэтыя ўдзельнікі дамовіліся. Міжнародна-прававы механізм дазваляе ўдзельнікам абараняць свае інтарэсы, развіваць узаемаадносіны, папярэджваць канфлікты, вырашаць спрэчкі, падтрымліваць мір і бяспеку ў інтарэсах усіх народаў. Адносіны маюць універсальны характар, грунтуюцца на сістэме агульнапрызнанных прынцыпаў. Аднак, акрамя таго існуюць спецыяфічныя нормы, якія рэгуліруюць спецыяльныя накірункі: дыпламатычнае права, марское гандлѐвае права, міжнародны арбітраж, суд і інш.

Ваенна-стратэгічныя – гэта сфера спецыфічных грамадскіх, міжнародных адносін, якія звязаны так ці інакш з прамым ці апасродкавым стварэннем, назапашваннем, пераразмеркаваннем ваеннай сілы.

Культурныя адносіны, у іх аснове знаходзяцца працэсы інтэрнацыяналізацыі грамадскага жыцця, узаемапранікнення і абагачэння культур, сістэм адукацыі, развіцця сродкаў масавай інфармцыі. Асноўнае значэнне ў іх развіцці маюць няўрадавыя ўстановы.

Усе віды міжнародных адносін існуюць у розных формах, якія шматвобразныя:

-палітычныя: прававыя, дыпламатычныя, арганізацыйныя і г.д.;

-эканамічныя: фінансавыя, гандлѐвыя, кааператыўныя і г.д.;

-ідэалагічныя: пагадненні, дэкларацыі, дыверсіі, псіхалагічная вайна і г.д.;

-ваенна-стратэгічныя: блокі, саюзы і інш.;

-культурныя: гастролі артыстаў, абмен інфармацыяй, выставы і

г.д.;

Сістэма міжнародных адносін знаходзіцца ўвесь час у развіцці і ўдасканаленні, з'ўляюцца новыя віды, узроўні адносін, іх формы атрымліваюць новы змест.

Як падкрэслівае С.Рашэтнікаў, міжнародныя адносіны ахопліваюць вельмі шырокую, а таму цяжкую для разумення вобласць з'яў і працэсаў, грунтоўнае разуменне якіх, тэарэтычнае ўпарадкаванне і аналіз іх узаемасувязей, пры сѐнняшнім стане ведаў і недасканаласці навуковага апарата амаль немагчымае.

У міжнародным жыцці, у адрозненні ад іншых праяў грамадскага жыцця, няма аднаго цэнтра ўлады і кіравання, у наяўнасці – поліцэнтрызм і поліерархія, у межах якой вельмі вялікую ролю адыгрываюць стыхійныя працэсы і суб'ектыўныя фактары. Заканамернасці і паўторнасць амаль не заўважаюцца.

У даследчыка міжнародных адносін няма магчымасці цалкам атрымаць неабходную і аб'ектыўную інфармацыю, асабліва ў сферы палітычнай і стратэгічнай, у якіх вялікую ролю адыгрываюць меркаванні бяспекі і таямніцы дыпламатыі.

У сферы дзеянняў фактараў (дзейнікаў) міжнародных адносін вельмі вялікую ролю адыгрываюць адначасовасць вялікай колькасці ўзаемадзеянняў і выпадковыя падзеі. Гэта ўсѐ разам перашкаджае аналізу

іацэнцы мэтавых дзеянняў і прадбачанне іх наступстваў.