Файл: Praktykum_pa_gistar_gramatytsy_VMK_Dzyadovay_A.doc

1) жалезны;

2) дарожны;

3) бяжы;

4) даражу;

5) нож.

А-13. Адзначце словы, у якіх ёсць умовы для другой палаталізацыі.

1) *бhги;

2) *бергькъ;

3) *(на) лугh;

4) *легти;

5) *бhгъ.

А-14. Адзначце словы, у якіх гук [ц] з’яўляецца вынікам трэцяй палаталізацыі.

1) брусніцы;

2) цэп;

3) маладзіца;

4) на траўцы;

5) жнец.

А-15. Адзначце правільную праславянскую форму слова мяшок.

1) мьшькъ;

2) мhхькъ;

3) мешькъ;

4) мhшhкь;

5) мьхекъ.

А-16. Адзначце выпадкі гістарычных чаргаванняў, якія ўзніклі марфалагічным шляхам.

1) блыха – блысе;

2) сухі – сушыць;

3) этыка – этычны;

4) марфеміка – у марфеміцы;

5) графіць – графлю.

А-17. Адзначце словы, у якіх гук [ч] узнік у выніку ўзаемадзеяння j (ёта) з зычнымі.

1) пячы;

2) плачу;

3) плачу;

4) чалавек;

5) рачны.

А-18. Адзначце словы агульнаўсходнеславянскай мовы, у якіх рэдукаваны ъ знаходзіцца ў моцнай пазіцыі.

1) кънига;

2) бобръ;

3) сълньце;

4) гърбъ;

5) блъха.

А-19. Адзначце словы агульнаўсходнеславянскай мовы, у якіх рэдукаваны ь знаходзіцца ў слабай пазіцыі.

1) съвьрху;

2) дьрнъ;

3) съчасть~;

4) огнь;

5) рьдети.

А-20. Адзначце словы, у якіх галосны о паходзіць з рэдукаванага ъ.

1) золата;

2) жучок;

3) пясок;

4) сон;

5) віхор.

А-21. Адзначце словы, якія па нормах агульнаўсходнеславянскай мовы ХІ ст. запісаны няправільна.

1) борона;

2) ногька;

3) ходици;

4) кладла;

5) имен.

А- 22. Адзначце словы з прыстаўнымі галоснымі.

1) азеляненне;

2) Орша;

3) асушыць;

4) ільгота;

5) іржавы.

А-23. Адзначце словы з устаўнымі галоснымі.

1) канец;

2) сябар;

3) аўторак;

4) шавец;

5) зямель.

А-24. Адзначце словы, у якіх ёсць умовы для ўзнікнення другога поўнагалосся.

1) бльскъ;

2) зълвъка;

3) гърнъ;

4) борда;

5) гърло.

А-25. Адзначце словы, у якіх спалучэнне ры паходзіць з былога ръ.

1) крычаць;

2) Рычард;

3) грымнуць;

4) рытмічны;

5) прысыпаць.

А-26. Адзначце дзеясловы, у якіх спалучэнне лы паходзіць з былога лъ.

1) глытаць;

2) лыпаць;

3) клыпаць;

4) блытаць;

5) слыць.

А-27. Адзначце словы, у якіх спрашчэнне груп зычных адбылося ў выніку страты рэдукаваных.

1) хрэснік;

2) вянуць;

3) баразна;

4) ганчар;

5) кінуць.

А-28. Адзначце словы, у якіх пераход л у ў адбыўся фанетычным шляхам.

1) жаўток;

2) пытаў;

3) рабіў;

4) воўк;

5) шоўк.

А-29. Адзначце словы з фанетычным падаўжэннем зычных

1) мяккі;

2) наваколле;

3) збожжа;

4) галлё;

5) асіннік.

А-30. Адзначце словы, у якіх галосны о ўтварыўся шляхам пераходу э ў о.

1) дом;

2) дровы;

3) смяшок;

4) мёў;

5) клёнік.

А-31. Адзначце словы, у якіх галосны э паходзіць з h.

1) дзень;

2) на стале;

3) сабе;

4) лета;

5) смех.

А-32. Адзначце словы, якія ў старажытнасці мелі іншую марфемную структуру, чым у сучаснай беларускай мове.

1) атрад;

2) вугаль;

3) галлё;

4) трыццаць;

5) разруха.

А-33. Адзначце словы, у якіх адбылося апрошчанне.

1) сукупнасць;

2) пакаленне;

3) агарод;

4) паверх;

5) трынаццаць.

А-34. Адзначце назоўнікі, у якіх адбылася змена катэгорыі роду ў працэсе моўнай эвалюцыі.

1) пень;

2) цень;

3) жаль;

4) соль;

5) ногаць.

А-35. Адзначце выпадкі няправільнага ўжывання канчаткаў назоўнікаў.

1) дъва коня;

2) дъва вола;

3) дъва словеси;

4) три земли;

5) четыри поли.

А-36. Адзначце назоўники, якія ў агульнаўсходнеславянскай мове маглі ўжывацца ў форме клічнага склону.

1) гаспадыня;

2) сястра;

3) госць;

4) свякроў;

5) сын.

А-37. Сярод назоўнікаў былога першага тыпу скланення адзначце тыя, якія ў старажытнасці мелі аснову на –jā.

1) страха́;

2) душа;

3) зямля;

4) багіня;

5) трава.

А-38. Адзначце назоўнікі, якія ў старажытнасці адносіліся да другога тыпу скланення.

1) конь;

2) цесць;

3) мудрасць;

4) голуб;

5) локаць.

А-39. Адзначце назоўнікі, якія ў старажытнасці адносіліся да пятага тыпу скланення.

1) скала;

2) зала;

3) кола;

4) шыла;

5) мыла.

А-40. Адзначце займеннікі мяккай разнавіднасці.

1) мои;

2) чьи;

3) инъ;

4) вьсякъ;

5) вашь.

А-41. Адзначце няправільна запісаныя старажытныя формы займеннікаў мужчынскага роду ў месным склоне адзіночнага ліку.

1) (о) наш~мь;

2) (о) ваш~мь;

3) (о) мо~мь;

4) (о) тhмь;

5) (о) вьсhмь.

А-42. Адзначце словы, у якіх падкрэсленыя прыметнікі выконваюць атрыбутыўную функцыю.

1) володимеръ же възвратис# въ кы~въ с побhдою и съ славою великою (ЛЛ);

2) быс метеж великъ в Литовьскои земли (ПСРЛ);

3) потомъ немного минувшы король поехал в ловы з доброю дружиною (АТ);

4) память человеческая есть коротка, если бы письмомъ подпирана не была(АВК);

5) дам ти одно зhлье бhло якъ снhгъ (АБ).

А-43. Адзначце выпадкі няправільнага ўжывання лічэбнікаў.

1) одни поля;

2) одны стhны;

3) дъвh окънh;

4) дъвh сестрh;

5) четыре стози.

А-44. Адзначце гістарычна складаныя словы.

1) хітрая;

2) баюся;

3) Маруся;

4) адзінаццаць;

5) абоз.

А-45. Адзначце словы, якія з’яўляюцца прыслоўямі.

1) въкоупh;

2) овъ;

3) тако;

3) добръ;

5) явлено.

А-46. Адзначце дзеясловы, якія адносяцца да тэматычнага спражэння.

1) имати;

2) писати;

3) робити;

4) дати;

5) косити.

А-47. Адзначце сказы, у якіх ужыта дзеяслоўная форма супіна.

1) лепей заправды нагле навальностью згинуть, нижли псованье нашего люду видеть (Ал.);

2) оныи мужобойцы казал постинать (Ал.);

3) hхаша за Кыевъ воеватъ (СЛ);

4) въсхотhла своима сочима видhти его (Сівіла);

5) я быхъ ждала до его часу, и волhла бых его ждати нижли быти королевою (АТ).

А-48. Адзначце сказы, у якіх ужыта дзеяслоўная форма перфекта.

1) смока виделъ, коли есмь свои неприятели поражал (Ал.);

2) а мы только сами перед всеми видячими будем воевать (Ал.);

3) а писан бысть си# грамота въ Полоцку (Гр. 1409);

4) изъ своеа земли идут на войну (Вісл);

5) во мнозhхь же врем#нhх. сhли суть словhни по дунаеви гдh есть ныне оугорьска земл#. и болгарьска (ПВЛ).

А-49. Сярод старажытных дзеяслоўных формаў адзначце формы плюсквамперфекта.

1) иду косити;

2) бяхомъ робили;

3) написахъ;

4) ~си ходила;

5) ~смь былъ просилъ.

А-50. Адзначце сказы з дзеяслоўнымі формамі, якія з пазіцый гісторыі мовы ўяўляюць сабой дзеясловы будучага складанага І часу.

1. Заходзьце, госці дарагія, зараз карміцьмем вас.

2. Успомню цябе праз гады.

3. Што рабіцьмеце заўтра?

4. Сачыненне вечарам пісаць будзем?

5. Што маем рабіць?

Літаратура

АСНОЎНАЯ

1. Анічэнка У.В., Прыгодзіч М.Р. Гістарычная граматыка беларускай мовы: Зборнік практыкаванняў. – Мн., 1999.

2. Булыка А.М., Жураўскі А.І., Крамко І.І. Гістарычная марфалогія беларускай мовы. – Мн., 1979.

3. Памецька Н.К. Гістарычная марфалогія беларускай мовы. Практыкум: Вуч. дапам. – Гродна, 2002.

4. Экзамен па гістарычнай граматыцы беларускай мовы ў пытаннях і адказах: Практыкум/ Склад. В.Э.Зіманскі. – Віцебск, 2003.

5. Янкоўскі Ф.М. Гістарычная граматыка беларускай мовы. Выд. 3-е. – Мн., 1989.

ДАДАТКОВАЯ

1. Анічэнка У.В. Гістарычная фанетыка ўсходнеславянскіх моў.– Гомель, 1982.

2. Антонович А.К. Белорусские тексты, писанные арабским письмом. –Вильнюс, 1969.

3. Борковский В.И., Кузнецов П.С. Историческая грамматика русского языка. – М., 1963.

4. Булахаў М.Г. Прыметнік у беларускай мове. – Мн, 1964.

5. Булахаў М.Г. Гісторыя прыметнікаў у беларускай мове ХІУ – ХУІІ стст. Ч. 2.– Мн., 1971.

6. Булахаў М.Г. Гісторыя прыметнікаў у беларускай мове. Ч. 3. –Мн., 1973.

7. Булахаў М.Г. Практыкаванні і матэрыялы па курсу гісторыі беларускай мовы. 2-е выд. – Мн., 1969.

8. Булыка А.М. Развіццё арфаграфічнай сістэмы беларускай мовы. – Мн., 1970.

9. Вярхоў П.В. Лічэбнік у беларускай мове. – Мн., 1961.

10. Иванов В.В. Историческая грамматика русского языка. – М., 1983.

11. Карский Е.Ф. Белорусы: язык белорусского народа. Вып. 1. – М., 1955.; вып. 2-3. – М., 1956.

12. Крамко І.І. Сінтаксіс слонімскіх актаў (складаны сказ).– Мн., 1970.

13. Красней В.П. Шакун Л.М. Практыкум па гісторыі беларускай літаратурнай мовы. – Мн., 1986.

14. Мацкевіч Ю.Ф. Марфалогія дзеяслова ў беларускай мове.– Мн., 1959.

15. Мова беларускай пісьменнасці ХІУ – ХУІІІ стст.– Мн., 1988.

16. Несцяровіч В.І. Старажытныя рукапісы беларускіх татар. – Віцебск, 2003.

17. Стеценко А.Н. Исторический синтаксис русского языка.– М., 1972.

18. Супрун А.Е. Введение в славянскую филологию. – Мн., 1989.

19. Супрун А.Е. Славянские числительные. – Мн., 1969.

20. Сцяшковіч Т.Ф. Займеннік у беларускай мове. – Мн., 1977.

21. Филин Ф.П. Происхождение русского, украинского и белорусского языков.– Л., 1972.

22. Хрэстаматыя па гісторыі беларускай мовы. Ч.1.– Мн., 1961; ч.2. – Мн., 1962.

23. Шакун Л.М. Карані роднай мовы: Выбраныя працы па гісторыі беларускай мовы. – Мн., 2001.

24. Юргелевіч П.Я. Курс сучаснай беларускай мовы з гістарычнымі каментарыямі. – Мн., 1974.

25. Янович Е.И. Наречие в истории русского языка.– Мн., 1978.