Файл: Семінарскія Кр і этналог СПД 1 курс 2008.doc

Семінарскія заняткі па курсу

“Краязнаўства і этналогія Беларусі”

(І курс, 1 семестр) Тэма 1. Уводзіны ў краязнаўства беларусі.

1. Паняцце “краязнаўства”. Сутнасць і значэнне гістарычнага краязнаўства.

2. Формы арганізацыі гістарычнага краязнаўства.

3. Крыніцы краязнаўчай інфармацыі.

4. Сувязь гістарычнага краязнаўства з музейнай справай. Краязнаўства і турызм. Праблемы краязнаўства.

Літаратура

1. Ашурков, В.Н. Историческое краеведение: учебное пособие для исторических факультетов педагогических институтов / В.Н. Ашурков, Б.В. Кацюба, Г.Н. Матюшин; под ред. Г. Н. Матюшина. – М.: Просвещение, 1980. – 192 с.

2. Загарульскі Э. Краязнаўства ўчора і сёння // Спадчына. – 1989. – № 2. – С. 11–13.

3. Историческое краеведение Белоруссии: учебное пособие для исторических факультетов вузов республики; под ред. Э.М. Загорульского. – Мн: Изд. БГУ им. В.И. Ленина, 1980. – 263 с.

4. Каспяровіч, М. Краязнаўства / М. Каспяровіч. – Мн: Белдзяржвыдат, 1929. – 159 с.

5. Каханоўскі, Г.А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. / Г.А. Каханоўскі. – Мн.: Навука і тэхніка, 1984. – 120 с.

6. Каханоўскі, Г.А. Ніва нашага патрыятызму / Г.А. Каханоўскi // ЛіМ. – 1990. 19 кастр. – С. 4, 5, 7.

7. Краеведение и туризм. Сборник статей / Под ред. А.В. Даринского. – Л., 1972.

8. Краязнаўства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 4. – Мн., 1998. – С. 452.

9. Півавар М. Месца краязнаўства ў гістарычнай навуцы і дзяржаўнай ідэалогіі Беларусі, Расіі, Украіны ў другой палове ХХ ст. // Краязнаўчая газета. – 2004. – № 25.

10. Півавар, М.В. Пошукавы рух як сфера краязнаўчай дзейнасці / М.В. Півавар // Гісторыя: праблемы выкладання. – 2005. – № 1. – С. 36–39.

11. Півавар, М.В. Гістарычнае краязнаўства ў Беларусі ў другой палове ХХ стагоддзя / М.В. Півавар // Беларускі гістарычны часопіс. – 2005. № 3. – С. 46–52.

12. Півавар, М.В. Развіццë дзяржаўнага накірунку гістарычнага краязнаўства Беларусі ў 1961–1991 гг. / М.В. Півавар // Веснік Віцебскага дзяржаўнага універсітэта. – 2007. – № 1. – С. 21–26.

13. Півавар, М.В. Месца краязнаўства ў гістарычнай навуцы і ідэалогіі Беларусі, Расіі, Украіны ў другой палове ХХ ст. / М.В. Півавар // Славянскі свет: мінулае і сучаснае: матэрыялы Рэспубліканскай навуковай канферэнцыі, Мінск, 26 сакавіка 2004 г. у 3 ч. / Мінск. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал.: А.П. Жытко [і інш.]. – Мн., 2004. Ч. 3. – С. 138–143.

14. Смаляніч А. Гістарычнае краязнаўства: праблемы і перспектывы // Беларуская мінуўшчына. – 1995. – № 1. – С. 61.

15. Цітовіч І.У. Краязнаўства як фактар умацавання патрыятычных пачуццяў беларускай моладзі // Проблемы управления. – 2005. – № 1. – С. 128 – 132.

16. Цітовіч І.У. Паняцце “krajoznawstwo” у кантэксце сучаснай праблемы заходнебеларускага рэгіяналізма //

17. Lipniacki, Wojciech. Elementy teorii krajoznawstwa / W. Lipniacki. – T. 1, Krajoznawstwo jako dziaіalność poznawcza – Szczecin: Polskie Tow. Turystyczno-Krajoznawcze: Zarząd Wojewуdzki, 1985. – 300 s.

18. Lipniacki, Wojciech. Elementy teorii krajoznawstwa / W. Lipniacki. – T. 2, Metodyka dziaіalności poznawczej. – Szczecin: Polskie Tow. Turystyczno-Krajoznawcze: Zarząd Wojewуdzki, 1986. – 342 s.

Тэма 2. Гісторыя краязнаўства Віцебшчыны

Семінар 1

Гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI – кан. Хіх ст.

1. Станаўленне гістарычнага краязнаўства: мясцовыя хронікі, працы па гісторыі краю М. Стрыйкоўскага, А. Гваніні, Я. Ласіцкага, С. Рысінскага, І. Кульчынскага.

2. Развіццё гістарычнага краязнаўства ў першай палове ХІХ ст. Румянцаўскі гурток і праца яго сяброў на Беларусі.

3. Краязнаўчая дзейнасць губернскіх статыстычных камітэтаў на беларускіх землях.і іх “Памятные книжки”.

4. Краязнаўчая дзейнасць Т. Нарбута, З. Даленга-Хадакоўскага, Я. І К. Тышкевічаў, М. Без-Карніловіча.

5. Краязнаўчая дзейнасць А. Кіркора, А.К. Сержпутоўскага, П.М. Шпілеўскага, Р.С. Зянькевіча, А.М. Семянтоўскага, Е.Р. Раманава, П.В. Шэйна, І. Насовіча.

Рэфераты:

1. Адлюстраванне мясцовай гісторыі ў беларуска-літоўскіх летапісах, “Баркулабаўскім летапісе”, “Хроніцы Сурты”, “Віцебскім летапісе”.

2. Значэнне летапісаў XVII–XVIII ст. для развіцця гістарычнага краязнаўства на беларускіх землях

3. М.П. Румяцаў і дзейнасць румянцаўскага гуртка на беларускіх землях

4. Краязнаўчая дзейнасць студэнтаў Віленскага універсітэта.

5. Віцебшчына ў працы М.В. Без-Карніловіча “Исторические сведения о примечательнейших местах в Белоруссии...”.

6. Беларускае вольнае эканамічнае таварыства і яго роля ў даследаванні краю.

7. Цэнтральны архіў старажытных актавых кніг Віцебскай і Магілëўскай губерній – цэнтр архіўных даследаванняў Віцебшчыны

8. Роля Віцебскага губернскага статыстычнага камітэта ў арганізацыі даследаванняў і іх публікацыі іх вынікаў на тэрыторыі Віцебскай губерні.

9. “Памятные книжки Витебской губернии” як гістарычная крыніца.

10. Гісторыя Віцебшыны ў краязнаўчых публікацыях Губернскіх статыстычных камітэтаў (“Памятныя кніжкі”, “Адрас-календары”) і “Губернскіх ведамасцяў”.

Літаратура

1. Архіўная спадчына Віцебшчыны як крыніца вывучэння гісторыі краю: Матэрыялы архіўных чытанняў, прысвечаныя 150-годдзю з дня нараджэння А.П. Сапунова. 6-7 чэрвеня 2001 г. – Віцебск. – Мн.: БелНДІДАС, 2002. – 232 с.

2. Историческое краеведение Белоруссии: Учеб. пособие / Под ред. Э.М. Загорульского. – Мн., 1980.

3. Алексеев, Л. В. Археология и краеведение Беларуси XVI веке – 30-е годы XX века. / Л. В. Алексеев. – Минск: Беларуская навука, 1996. – 206 с.

4. Каханоўскі, Г.А. Археалогія і гістарычнае краязнаўства Беларусі ў XVI—XIX стст. / Г.А. Каханоўскі. – Мн.: Навука і тэхніка, 1984. – 120 с.

5. Бондарчик В.К., Чигринов И.Г. Николай Яковлевич Никифоровский (1845–1910): Очерк жизни и деятельности. – Мн., 1960.

6. Каханоўскі Г.А., Каханоўскі А.Г. Руплівец нашай старасветчыны: Яўстах Тышкевіч. – Мн., 1991.

7. Падліпскі А. Летапісец Віцебчышыны. Мн.: “Полымя”, 1993. – 92 с.

8. Хмяльніцкая Л. Гісторык з Віцебска (жыццяпіс Аляксея Сапунова). – Мн.: Энцыклапедыкс, 2001. – 256 с.

9. Беларускія музеі: Гісторыя. Хроніка. Сучаснасць. – Мн., 1998.

10. Детский туризм и краеведение в Беларуси. / авт.-сост. С.М. Митрахович. – Минск.: РИФТУР, 2003. – 104 с.

11. Историческое краеведение Белоруссии: учебное пособие для исторических факультетов вузов республики; под ред. Э.М. Загорульского. – Минск: Изд. БГУ им. В.И. Ленина, 1980. – 263 с.

12. Каспяровіч, М. Краязнаўства / М. Каспяровіч. – Мн.: Белдзяржвыдат, 1929. – 159 с.

13. Краязнаўчая перыёдыка: альманахі “Полоцкий летописец” (№ 1, 2), “Віцебскі сшытак” (№ 1 – 4); “Краязнаўчая газета” (выдаецца з красавіка 2003 г.) і інш.

14. Лісаў А., Падліпскі А. Краязнавец Мікалай Каспяровіч. – Віцебск: УПП “Віцебская абласная друкарня”, 2000. – 46 с.

15. Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка (па гарадах і раёнах Беларусі).

16. Прадзеіна, А. Абуджаць гістарычную рамантыку / А. Прадзеіна // Беларуская мінуўшчына. 1998. – № 1. – С. 30–32.

17. Развитие исторического краеведения в вузах БССР в свете перестройки высшего образования: сб. науч. ст. / Гр. гос. ун-т. им. Я. Купалы; І.П. Крень (отв. ред.). – Гродно: Издательство ГрГУ, 1989. – 123 с.

18. Ткачоў, М. Паходня: кн. публіцыстыкі / рэд.-склад. С.П. Самуэль. – Мінск: БелЭн, 1994. – 288 с.

19. Улашчык, М. Выбранае / М. Улашчык. – Мн.: Беларускі кнігазбор, 2001. – 608 с.

Семінар 2

Гістарычнае краязнаўства Беларусі кан. Хіх – 1-й паловы хх ст

1. Даследаванні Віцебшчыны А.П. Сапуновым, М.Я. Нікіфароўскім, У.К. Стукалічам, Д.І. Даўгялам, М.Ф. Кусцінскім, В.П.Федаровічам, У.Г. Краснянскім.

2. Віцебская вучоная архіўная камісія, Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута.

3. “Залатое дзесяцігоддзе” савецкага краязнаўства

4. Краязнаўчыя даследаванні у Заходняй Беларусі (Ота Гедэман – выдатны даследчык Браслаўшчыны, Генерал Стаброўскі і развіццё краязнаўства на Слонімшчыне, Ян Булгак, праца музея ў г. Гродна)

Рэфераты:

11. ІХ Археалагічны з'езд у Вільні 1–2.08. 1893 г. і яго роля ў ажыўленні краязнаўчых даследаванняў беларускіх зямель

12. Гісторыка-статыстычны камітэт для апісання цэркваў і прыходаў епархіі пры Свята-Уладзіміраўскім брацтве

13. Мясцовая гісторыя на старонках “Губернскіх ведамасцяў” у ХІХ – пач. ХХ ст.

14. “Витебские губернские ведомости” і развіццё гістарычнага краязнаўства на Віцебшчыне

15. “Витебская старина” А.П. Сапунова.

16. “Странички из недавней старины города Витебска” М.Я. Нікіфароўскага.

17. Паўночна-Заходняе аддзяленне Рускага геаграфічнага таварыства

18. Віцебшчына на старонках навукова-папулярных выданняў мяжы ХІХ-ХХ стст.

    1. А) Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белорусское Полесье: Репринтное воспроизведение издания 1882 г. (под редакцией Семенова П.П. – Т.3, СПб., М., 1882. – 490 с.). – Мн.: БелЭн, 1994. – 550 с.

    2. Б) Характарыстыка выдання “Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В.П.Семенова. Т. 9. Верхнее Поднепровье и Белоруссия” (СПб., 1905).

    3. В) “Витебская губерния. Историко-географический и статистический отчет. Вып. 1. История. Природа. Население. Просвещение. Составлен по программе и редакцией кн. В.М. Долгоруково. Витебск: губ. Типография, 1890”

    4. Г) Віцебшчына на старонках энцыклапедыі: “Slownik geograficzny Królewstwa Polskiego i innych krajów slowjañskich”

19. Полацкі археалагічны гурток (пачатак ХХ ст.)

20. Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута

21. Гісторыка-краязнаўчыя выданні пачатку ХХ ст. (“Полоцко-Витебская старина”, “Трудов ВУАК”, працы В.С. Арсенцьева

22. Адлюстраванне побыту і светапогляду сялян Віцебшчыны ў працах М.Я. Нікіфароўскага.

23. Калекцыя В.П. Федаровіча