Файл: Семінарскія Кр і этналог СПД 1 курс 2008.doc

Тэма 5. Помнікі гісторыі і культуры беларусі

1. Класіфікацыя помнікаў.

2. Пісьмовыя крыніцы па гісторыі краю.

3. Археалагічныя помнікі Беларусі і іх значэнне ў вывучэнні краю.

4. Помнікі архітэктуры Беларусі

5. Помнікі архітэктуры Віцебшчыны

6. Помнікі і памятныя месцы гістарычнага мінулага.

7. Гісторыка-культурныя каштоўнасці Віцебска

8. Гісторыка-культурныя каштоўнасці раёна пражывання

9. Гісторыка-дакументальная хроніка “Памяць”.

Літаратура

1. Историческое краеведение Белоруссии: учебное пособие для исторических факультетов вузов республики; под ред. Э.М. Загорульского. – Минск: Изд. БГУ им. В.И. Ленина, 1980. – 263 с.

2. Галіч, А.Э. Школьныя музеі – захавальнікі і прапагандысты нацыянальнай спадчыны / А.Э. Галіч // Детский туризм и краеведение Беларуси – Минск.: РИФТУР, 2003. – 104 с. – С. 55–66.

3. Чарняўская, Т.І. Архітэктура Віцебска: з гісторыі планіроўкі і забудовы горада / Т.І. Чарняўская. – Мн.: Навука і тэхніка. – 102 с.

4. Чарняўскі, М.М. Археалагічныя помнікі Міншчыны / М.М. Чарняўскі. – Мн.: Полымя, 1988. – 24 с.

5. Данилюк, Ю.З. Общественные формы охраны памятников истории Украины на современном этапе / Ю.З. Данилюк // Историческое краеведение в СССР: Вопросы теории и практики / Ин-т ист. АН УССР; сост. Р.Т. Тронько. – Киев: Наукова думка, 1991. – 242–246.

6. Лихачев, Д.С. Памятники культуры – всенародное достояние / Д.С. Лихачев // История СССР. – 1961. – № 3. – С. 3–13.

7. Мараш, Н.Я. Помнікі працоўнай славы, іх улік і класіфікацыя / Н.Я. Мараш, А.М. Плешавеня // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. – 1977. – № 4. – С. 22–24.

8. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. Інфармацыйны навукова-метадычны бюлютэнь Беларускага добраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры (1969–1988). “Спадчына” (1989–1991).

9. Устав Белорусского добровольного общества охраны памятников истории и культуры. Минск: Беларусь, 1972. – 24 с.

10. Шмидт, С.О. Краеведение и документальные памятники: учеб. пособие / С.О. Шмидт. – Тверь: Книжное издательство, 1992. – 86 с.

Літаратура пра гісторыка-культурныя помнікі Віцебска і Віцебшчыны

1. Збор помнiкаў гiсторыi i культуры Беларусi. Вiцебская воблаць. – Мн., 1985. – 496 с.

2. Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Віцебск: у 2-х кн. – Мн.: БелЭн, 2002. + кнігі “Памяць” па раёнах і гарадах.

3. Витебск: Энциклопедический справочник. Мн.: БелСЭ, 1988. – 408 с.

4. Чарняўская, Т.І. Архітэктура Віцебска: з гісторыі планіроўкі і забудовы горада / Т.І. Чарняўская. – Мінск: Навука і тэхніка. – 102 с.

5. Левко О.Н. Экскурсия по древнему Витебску. Мн.: Полымя, 1984. – 32 с.

6. Памятные места Витебска: Фотоальбом. – Витебск, 1987.

7. Кішчык Ю.Н. Панарама старога Віцебска. Мн., 1995. – 139 с.

8. Якімовіч, Ю.А. Помнікі мураванага грамадзянскага дойлідства Віцебска ХІХ – пачатку ХХ ст. – Мінск: Полымя, 1990. – 46 с.

9. Подлипский А., Рогач В. Доски, берегущие память. – Витебск: ВАД, 2006. – 95 с.

10. Путеводитель

Асобныя выданні

1. Подлипский А., Чернявская Т. Городская ратуша Витебска. – Витебск: Обл. типогр. им. Коминтерна, 1986. – 4 с.

2. Подлипский А. Соратники В.И. Ленина на Витебщине. М.И. Калинин в Витебске и Орше. – Витебск: ВОУТ им. Коминтерна, 1987. – 4 с.

3. Подлипский А. Губернаторский дворец в Витебске. – Витебск: тип. им. Коминтерна, 1990. – 4 с.

4. Подлипский А. Памятник героям Отечественной войны 1812 года в Витебске. – Витебск: тип. им. Коминтерна, 1990. – 4 с.

5. Хмяльніцкая Л. Ратуша. – Віцебск, 1997.

Тэма 6. Выкарыстанне спецыяльных гістарычных дысцыплін ў вывучэнні краю

1. Анамастыка (антрапаніміка і тапаніміка) як крыніца па гісторыі краю.

2. Роля палеаграфіі ў краязнаўчых даследаваннях. Эпіграфіка.

3. Нумізматыка.

4. Геральдыка і сфрагістыка ў краязнаўчых даследаваннях. Геральдыка Віцебшчыны

5. Генеалогія. Складанне радавода.

Творчыя заданні: 1) Скласці ўласны радавод; 2) высветліць этымалогію свайго імя і прозвішча; 3) высветліць гісторыю сімволікі роднага населенага пункта, раёна.

Літаратура

1. Историческое краеведение Белоруссии: Учеб. пособие / Под ред. Э.М. Загорульского. – Мн., 1980.

2. Жучкевич В.А. Топонимика Белоруссии. – Мн.: Наука и техника, 1968. – 184 с.

3. Жучкевіч В.А. Чаму так названа. – Мн.: Народная асвета, 1969. – 119 с.

4. Жучкевич В.А. Краткий топонимический словарь Белоруссии. – Мн., 1974. – 448 с.

5. Жучкевич В.А. Общая топонимика. Мн.: Высшая школа, 1980. – 287 с.

6. Рябцевич В.Н. Нумизматика Беларуси. – Мн., 1995.

7. Цітоў А.К. Сфрагістыка і геральдыка Беларусі: Ілюстраваны курс лекцый. – Мн., 1999.

8. Яшкін І.Я. Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія / пад рэд. М.В. Бірыла. Мн.: Навукаі і тэхніка, 1971. – 256 с.

9. Бектинеев Ш.И. Денежное обращение Великого княжества Литовского в XIII – XV вв. – Мн., 1994.

10. Бірыла М.В. Беларуская антрапанімія: Уласныя імёны, імёны-мянушкі, імёны па бацьку, прозвішчы. – Мн., 1966.

11. Карский Е.Ф. Славянская кирилловская палеография: Факсимильное изд. – М., 1979.

12. Лемцюгова В.П. Беларуская айканімія. – Мн., 1970.

13. Лыч Л.М. Назвы зямлі беларускай. – Мн., 1994.

14. Мезенка Г.М. Мужчынскія ўласныя імёны гараджан Віцебска ў сярэдзіне XVII ст. // Віцебскі сшытак. – Віцебск, 1996. – № 2. – С. 64 – 69.

15. Мезенка Г.М. Назвы вуліц расказваюць. – Віцебск, 1995.

16. Мезенко А.М. Урбанонимия Белоруссии. – Мн., 1991.

17. Рогалеў А.Ф. Назвы Бацькаўшчыны (тапанімія Беларусі). – Гомель: Барк, 2008. – 216 с.

18. Несцяровіч В.І. Старажытныя рукапісы беларускіх татар. – Віцебск, 2003.

19. Адамушко В.И., Елинская М.М. Гербы и флаги Беларуси. – Мн.: Беларусь, 2006. – 256 с.

20. Гербы городов, губерний, областей и посадов Российской империи внесенные в полное собрание законов с 1649 по 1900 го. Составил П.П. фон-Винклер. – С-Пб, 1899 [репринтное издание]. – М.: «Планета», 1990. – 224 с.

21. Цітоў А. Геральдыка Беларусі (ад пачаткаў – да канца ХХ стагоддзя). – Мн.: Мінская фабрыка каляровага друку, 2007. – 128 с.

Пытанні да экзамена па курсу “Краязнаўства і этналогія Беларусі”

(І курс, 1 семестр)

1. Краязнаўства як навуковая дысцыпліна, грамадскі рух і вучэбны прадмет.

2. Галіновае краязнаўства. Сутнасць і значэнне гістарычнага краязнаўства.

3. Арганізацыйныя формы краязнаўства. Роля краязнаўства ў патрыятычным выхаванні, справе аховы помнікаў гісторыі і культуры. Праблемы краязнаўства.

4. Крыніцы краязнаўчай інфармацыі.

5. Станаўленне краязнаўства Беларусі ў XVI – XVIII стст. Працы па гісторыі краю М. Стрыйкоўскага, А. Гваніні, Я. Ласіцкага. “Віцебскі летапіс”.

6. Развіццё краязнаўства ў першай палове ХІХ ст. Румянцаўскі гурток і праца яго сяброў на Беларусі.

7. Гістарычнае краязнаўства Беларусі ў другой палове ХІХ – пачатку ХХ стст.

8. Краязнаўчая дзейнасць З. Даленгі-Хадакоўскага, Т. Нарбута, братоў Я. і К. Тышкевічаў.

9. Краязнаўчая праца А.М. Семянтоўскага, І. Насовіча, А.К. Сержпутоўскага.

10. Значэнне дзейнасці П.В. Шэйна, М. Без-Карніловіча, П.М. Шпілеўскага ў развіцці краязнаўства Беларусі.

11. Вывучэнне краю У.К. Стукалічам, Д.І. Даўгялам, М.Ф. Кусцінскім, В.П.Федаровічам, У.Г. Краснянскім

12. Даследаванні Е.Р. Раманава ў галінах археалогіі, этнаграфіі і фалькларыстыкі.

13. Краязнаўчая дзейнасць А. Кіркора і яго праца “Живописная Россия”

14. М.Я. Нікіфароўскі і даследаванне ім Віцебшчыны.

15. А.П. Сапуноў: асноўныя этапы жыцця і дзейнасці.

16. Памятныя кніжкі Віцебскай губерні як крыніца па мясцовай гісторыі.

17. Гісторыя Віцебшчыны ў дарэвалюцыйных навуковых выданнях. Характарыстыка “Витебской старины” А.П. Сапунова.

18. Дзейнасць губернскіх статыстычных камітэтаў на беларускіх землях і іх “Памятные книжки”.

19. Цэнтральны архіў старажытных актавых кніг у Віцебску

20. Віцебская вучоная архіўная камісія і яе дзейнасць.

21. “Залатое дзесяцігоддзе” савецкага краязнаўства. Краязнаўства БССР у 1930-я гг.

22. Развіццё краязнаўства ў Заходняй Беларусі ў міжваенны перыяд. Дзейнасць Я.Булгака, О. Гедэмана, Я. Драздовіча, М.Пецюкевіча, І.І. Стаброўскага.

23. Жыццё і дзейнасць М.І. Каспяровіча і яго роля ў развіцці краязнаўства Беларусі.

24. Віцебскае акруговае таварыства краязнаўства.

25. Асноўныя накірункі развіцця краязнаўства БССР ў пасляваенны час (да сярэдзіны 1980-х гг.).

26. Рэгіянальныя асаблівасці ў развіцці краязнаўства Беларусі з другой паловы 1980-х гг. да нашых дзён.

27. Краязнаўцы Віцебшчыны – нашы сучаснікі. Дзейнасць грамадскіх гісторыка-культурных таварыстваў “БКТ”, “Паходня”, “Узгор’е”.

28. Археалагічныя крыніцы па гісторыі роднага краю, іх значэнне. Асноўныя тыпы археалагічных помнікаў.

29. Антрапаніміка – крыніца вывучэння гісторыі краю.

30. Значэнне тапанімікі ў краязнаўчых даследаваннях.

31. Фальклор як крыніца вывучэння краю. Метады збору фальклорнага матэрыялу.

32. Палеаграфія і эпіграфіка ў вывучэнні гісторыі краю.

33. Роля сфрагістыкі і геральдыкі ў вывучэнні краю.

34. Генеалогія. Методыка складання радаводу.

35. Нумізматыка ў даследаванні гісторыі краю.

36. Сетка дзяржаўных архіўных устаноў Рэспублікі Беларусь. Выкарыстанне іх фондаў у краязнаўчай рабоце.

37. Праца даследчыка ў архіве. Дзяржаўныя архівы Беларусі і Віцебскага рэгіёну.

38. Музейная сетка Рэспублікі Беларусь. Краязнаўчая дзейнасць музеяў.

39. Музеі г. Віцебска і Віцебскай вобласці.

40. Сучасная краязнаўчая перыёдыка Беларусі. “Краязнаўчая газета”. Краязнаўчыя рэсурсы ў Internet.

41. Характарыстыка гісторыка-дакументальнай хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі “Памяць”. “Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі” як крыніца краязнаўчай інфармацыі.

42. Класіфікацыя помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Заканадаўства аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны.

43. Гісторыка-культурныя каштоўнасці Віцебска

44. Гісторыка-культурныя каштоўнасці Віцебшчыны

45. Гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіёна (на прыкладзе раёна ці горада пражывання)

46. Краязнаўства і турызм. Арганізацыя і правядзенне краязнаўчай экскурсіі і паходу.

47. Турысцка-экскурсійны патэнцыял Віцебшчыны.

48. Сутнасць школьнага краязнаўства і яго выхаваўчыя магчымасці

49. Праца краязнаўчага гуртка, яго праграма.

50. Школьны гісторыка-краязнаўчы музей. Афармленне краязнаўчай экспазіцыі.

51. Пошук інфармацыі па гісторыі і культуры раёна (горада) у пісьмовых друкаваных крыніцах, Інтэрнэце.

52. Характарыстыка крыніц і літаратуры пра раён (горад) пражывання (Віцебска).