Файл: 1. сімдіктер мен жануарлар биотехнологиясы.docx

дақылдарын+8+10oСтемпературадабірнешекүн,соданкейін+2+5oСтемпературада1-6 апта ұстайды.Өсімдікжасушаларынмұздатупроцесіжануарларжасушаларынаннегізіненкультивацияалдындағыкезеңініңболуыменерекшеленеді.Криопротекторлар – криоконсервация кезінде физикалық-химиялық факторлардыңзақымдаушыəсерінтөмендететінзаттар.Оларғасахароза,декстран,этиленгликоль,поливинилпирролидон,диметилсульфоксид(DMSO),глицеринжатады.Криопротектордыңуыттылығынанықтауүшінжасушалардыбөлметемпературасындаоның əртүрлі концентрациясында 30-50 минут ұстайды, содан кейін олардыңөміршеңдігі анықталады. Сонымен қатар, оның қорғаныш қасиеттері дақылдардысынақ мұздату жəне еріту арқылы бағаланады. Көбінесе криопротекторлар ретіндеглицерин жəне DMSO қолданылады. Криопротекторды қоспас бұрын жасушасуспензиясыцентрифугалауарқылыконцентрленеді,үстіңгізатжойылады.Криопротекторлардыкультурағамұздатуданбірсағатбұрынқосады,бұлмембрананыңөткізгіштігініңөзгеруіне,мұздатужəнеерітутемпературасыныңөзгеруінеəкеледі.Салқындату бағдарламалары əртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың барлығында баяусалқындату жылдамдығы бар. Мұздату жасушалардың ішінде жəне сыртында мұздыңпайда болуына əкеледі. Бұл өзгерістердің сипаты зерттелген үлгіге жəнекриопротекторларменөңдеугебайланысты,бірақнегізіненсалқындатужылдамдығынабайланысты. Баяу салқындату жасушадан тыс мұздың пайда болуын тудырады, бұлцитоплазманың қату температурасына жеткенге дейін жасушаның сусыздануынаəкеледі. Жылдам салқындату кезінде жасушалар іштен тезірек қатып, баяусусызданады, бұл жасуша ішінде мұз кристалдарының пайда болуына əкеледі. Бұлжағдайдажасушаларзақымдалады.Əдетте

---

салқындату екі кезеңде жүзеге асырылады:

бірінші кезең - минутына 1 градус жылдамдықпен +20-дан -28oС-қа дейін (өсімдік жасушалары үшін мұздату жылдамдығы минутына 0,5 градустан -35oС-қа дейін), осы температурада 15 минут ұсталады;

Екінші кезең: сұйық азотқа батыру (лезде - 196oС дейін салқындату).

Мұздату арнайы құрылғыларда жүзеге асырылады. Олар болмаған жағдайда – спирт ваннасында (металл колбасы бар термосқа 0,5 - 1 л спирт құйылады, оған ампулалар 15 минутқа батырылады жəне араластыра отырып сұйық азот немесе құрғақ мұз қосылады; температураны -32oС дейін жеткізіңіз. (температура -28-ден жоғары жəне

-32°С төмен болмауы керек) Содан кейін ампулалар сұйық азотқа ауыстырылады. Жібіту кезінде ампулаларды пинцетпен температурасы +37+40°С су моншасына ауыстырады, 1 мл ампуланы 0,5 – 1 минут ішінде ерітеді.

Ерігеннен кейін өсімдік жасушаларын 3-10% сахароза ерітіндісімен жуады.

Содан кейін өлі жасушаларды бояйтын өмірлік бояғыштар арқылы жасушалардың өміршеңдігі тексеріледі. Қорытынды критерий осы дақыл үшін пайдаланылатын стандартты қоректік ортада өсудің нақты қалпына келуі болып табылады.

Ерігеннен кейін жануарлар жасушаларының үздіксіз культураларында вирустарға сезімталдық жоғарылайды, бұл алғашқы екі өту кезінде көрінеді. Содан кейін сезімталдық түпнұсқаға оралады.

6. 1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38

---

Мал шаруашылығында биотехнология əдістері. Жануарлардың биотехнологиялық резервін қарастырыңыз.

Малшаруашылығындағыбиотехнология.Жануарларбиотехнологиясыəртүрліжұмыстардықамтидыжануарлар(мал,құс,балық, жəндіктер, үй жануарлар мен зертханалық жануарлар) жəне зерттеулерəдістері–геномика,гендікинженерияжəнеклондау.Биотехнологияарқылыжануарлардыңденсаулығынжақсарту;

1. 
   Биотехнологияны қолданатын адамдарды емдеудегі жаңа жетістіктер жануарларды зерттеу;
   
2. 
   арқылы мал шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттыру биотехнология;
   
3. 
   Қоршаған ортаны қорғаудағы биотехнологияның жетістіктері жəне биологиялық əртүрлілікті сақтау.
   
4. 
   Малдың өнімділігін арттыру үшін толық азық қажет.
   

Микробиологиялықөнеркəсіпазық-түлікақуызын шығарадыəртүрлімикроорганизмдердіңнегізі–бактериялар,саңырауқұлақтар,ашытқылар,балдырлар.Өндірістік сынақтар көрсеткендей, ақуызға байтиімділігі жоғары бір клеткалы организмдердің биомассасыауылшаруашылықжануарларысіңіреді.Сонымен,1тоннажемашытқы5-7тоннаастықтыүнемдеугемүмкіндікбереді.Мұныңкереметқасиетібармаңыздылығы,өйткеніауылшаруашылығыжерлерінің80%дүниежүзімалменқұсқаарналғанжемөндіругебөлінген.7. Зертханалық жəне ауылшаруашылық жануарлар зерттеу объектілері ретіндеПатогендімикробтыңтазадақылынбөліпалуүшіннемесеоныңвируленттігінанықтауүшін сынаудағы зертханалық жануарларға жұқтыру жұмыстарын өткізеді. Зерттеудіңмақсатымен байланысты жəне микробтың қасиеттеріне байланысты бір белгілі

---

зертханалықжануарды таңдап алады.Сынаудағыжануарлардыжұқтыруəдістерікелесі:

1. 
   тері астына (субкутанды əдіс) – зерттелетін материал шприц арқылы тері астына еңгізіледі: теңіз шошқаларға сан жағына, тышқандарға бел жағына, үй қояндарға сан жағына;
   
2. 
   тері ішіне (интракутанды əдіс) – зерттелетін материал терінің ішіне еңгізіледі; осы əдіспен сирек қолданады;
   
3. 
   былшық еттің ішіне (интрамускулярля əдіс) – материал былшық еттің ішіне еңгізіледі;
   
4. 
   іш құрылыстың ішіне – материал іш құрылыстың ішіне еңгізіледі;
   
5. 
   қан тамырдың ішіне – материал инъекция арқылы қан тамырға еңгізіледі;
   
6. 
   субдуральді – материал мидың қатты қабыршығына еңгізіледі;
   
7. 
   интрацеребральді – материал мидың ішіне еңгізіледі.
   

Ағзаға материалды еңгізетін жерді дайындау керек: жүнді қырқып алып, терініспиртпенсүртіп,йоджағады.Осышараларменжануардыңтерісініңүстіндеболғанмикробтардызерттелетінматериалдыеңгізгендекіргізбесүшінқолданады.Сынаудағы жануарларға жұқтыру жұмыстарын өткізгенде, оларды жақсылап,қозғалтпайұстаукерек.Үйқояндардыкелесіəдіспенұстайды.Көмекшіүйқояндыарқатерісіненұстап, көтеріп,артқы аяқтарын солқолының астынақысып ұстайды.Осындайжағдайдаүйқоянныңарқасытөменқарап,қоянқозғалаалалмайды.Теңізшошқалардықолменқаттыұстаптұрады:бірқолыменартқыаяқтарынқысып,екінші қолмен алдынғы аяқтарын жəне басын қысып ұстайды.Тышқандардыбірқолыменқұйрығынанұстап,екіншіқолменмойынтерісіненұстапкөтереді.

---

Осы жағдайда оларғажұқтыру жұмыстар өткізеді.Мысықтарды əдейленген үстелдерге тіркейді немесе жəшіктерге салады.Жұқтыруəдістіңеңжеңілі–теріастына.Тамырғаматериалдысалыпжұқтыру–күрделіəдіс.Үйқояндардықұлақтамырынан,теңізшошқалардымойынтамырынан,тышқандардықұйрық тамырынан,құстарды қанат тамырынанжұқтырады.Материалдыеңгізетінжердежүндіқырқады.Қантамырдыкеңейтуүшін(материалдытамырғаеңгізумақсатымен) тамырдыксилолмен сүртеді.Тамырдың ішіне жұқтырғанда жұқа инелермен қолданады. Қан тамырдың жолындатерінітесіп,иненіңұшынқантамырғаабайлапкіргізедіжəнезерттелетінматериалдықантамырға еңгізеді.Мидыңқаттықабыршығыныңастынаеңгізуменөтесирекқолданады.Осыəдіспенүйқояндарды жұқтырады. Бас терісін кесіп, сүйекте трепан көмегімен немесе жуанинементесік жасап, мидың қабыршығына материалдыеңгізеді.Жануарлардажұқтыружұмыстардыкелесіжағдайлардаөткізеді:белгісізматериалдызерттегенде,микробтардыңпатогендігінжəневируленттігінанықтағанда.Жұқтырылған сынаудағы жануарларды бояумен белгілейді; өткізілген жұқтыружұмыстар тұралы бағдарламаны журналға жазады; тышқандарды шыны банкаларғаотыртады. Жұқтырылған жануарлар отыратын жерде келесі бағдарлама болу керек:жұқтырукүні,жұқтырылғанматериалтүрі,жұқтыружұмыстарөткізгенжұмыскердіңаты-жөні.Өлтірілген зертханалық жануарлардың ішін жарар алдында оларды дезинфекциялықерітінділергесалады.Кейінненолардытіркейтінүстелгеіштерінжоғарықаратыпқаттыбайлайды. Тері кесілетін жер спиртпен сүртіліп, жандырылған спиртті мақтаменсүртіледі. Инструменттер қайнатумен зарарсыздандырылып, ішті жару алдында отқақақталады.

---