Файл: 1. сімдіктер мен жануарлар биотехнологиясы.docx

Реципиенттерге эмбриондарды трансплантациялау кезінде келесі міндетті шараларды жүргізу керек:

Операциякүніреципиенттергеэмбриондардысалғанкездебастапқыақпаратжурналдажазылады, оған келесі ақпараттар жазады: операция күні, жеке нөмірі, биологиялықананың тұқымы жəне жас шамасы, трансплантталған эмбриондардың кезеңі мен саны,қайтаорау орны(бір жақты жəнебиогеографиялық орналасу).Реципиенттер 2-3 күн ішінде (асқыну болмаған кезде) бөлек бөлмелерде күтіпбағылады.Реципиенттергеарналғанжүктіліктіанықтауүшін1-2шіжыныстықциклбойы байқалады. Егер осы кезеңде қайтадан күйге келу аналық реципиенттебайқалмаса, онда ол жүкті болып саналады. Бұдан басқа, аналық реципиенттердіңқанын алып биохимиялық əдіспен жүктілікті анықтау үшін қанда жүктілікгормондарынанықтауға болады. Бұл шаралар донор, эмбрион, алушы жəне трансплантация арасындағыфизиологиялықөзаратəуелділіктізерттеугеқатыстыкелесізерттеулердіұсынады:

1. 
   Төмендегілерге байланысты жеткілікті пайыздық мөлшерлемені анықтау: Трансплантация үшін пайдаланылатын реципиенттер саны;
   

аналықдонор жəне реципиенттердіңасыл тұқымдылары;аналықдонорларменреципиентарасындағыфизиологиялықөзаратəуелділік(синхронизм).

2. 
   Трансплантацияланған эмбриондардың имплантациялану пайызын мыналарға тəуелді анықтау:
   

трансплантациялауүшінпайдаланылатынэмбриондардыңсаны;эмбриондардыдамыту сатысы;аналық донорлар мен аналық реципиент өмірінің ұзақтығы;эмбрионныңдамусатысыменреципиентжатырыныңдамукезеңіарасындағыфизиологиялыққарым-қатынас.Эмбрионның өміршеңдігі - пайдаланылған эмбрион санына байланысты реципиенттіңжатырындаэмбриондардыимплантациялаудыкөрсететінсалыстырмалыкөрсеткіш.4. Аналық қасиеттерінің алынған трансплантанттың өсуіне жəне дамуына əсерін

---

зерттеу

• 
  Алдымен тегінің нəтижелерін қарай отырып, төмендегі жағдайларға байланысты тексеріңіз:
  

донорларменреципиентарасындағыастральдықциклдердіңтəуелділігі;трансплантталғанэмбриондарды дамыту сатылары;трансплантталған эмбриондардың саны;донорларменреципиенттердіңтұқымдықжəнежассəйкестігі;

• 
  Екіншіден, аналық қасиеттің өсуге, дамуына əсерін зерттеу, босанғаннан кейінгі кезеңде олардың трансплантациясының өнімділік қасиеттерін қалыптастыру.
  

2. Медициналық жəне ветеринарлық биотехнология

1. 
   Адамның инсулин, соматротопин жəне басқа гармондары биосинтезін өндірістік қолдану, микроорганизмдерде генетикалық құрастырылған интерфреондар менн интерлейкиндерге сипаттама.
   

Қантдиабеті-тамаққұрамындағыкөмірсулардыңқалыптыпайдалануыүшінқажеттіинсулин гормонын шығаратын ұйқы безінің дұрыс жұмыс істемеуінен туындайтынқорқынышты ауру. Аурудың дамуының бастапқы кезеңдерінде профилактикалықшараларды қолдану, қандағы қант деңгейін үнемі бақылап отыру жəне тəттілерді азтұтыну жеткілікті. Дегенмен, шамамен 10 миллион пациентке инсулин терапиясыкөрсетілген:оларкүнделіктіқанғаосыгормонныңпрепараттарыненгізугемəжбүр.Инсулин(латынтіліненinsula–арал)–ұйқыбезініңЛангергансаралшықтарыныңβ-жасушалары өндіретін белок-пептидті гормон. β-жасушаларда физиологиялықжағдайлардаинсулин110аминқышқылықалдықтарынантұратынбіртізбектіпрекурсорлы ақуыз препроинсулиннен түзіледі. Дөрекі эндоплазмалық ретикулумныңмембранасыарқылытасымалданғаннанкейін

---

препроинсулиннен 24 аминқышқылынан тұратын сигналдық пептид бөлініп, проинсулин түзіледі. Проинсулиннің ұзын тізбегі Гольджи аппаратында түйіршіктерге оралған, онда гидролиз нəтижесінде төрт негізгі амин қышқылының қалдықтары бөлініп, инсулин мен С-терминальды пептид түзіледі (С-пептидтің физиологиялық қызметі белгісіз).

Инсулин молекуласы екі полипептидтік тізбектен тұрады. Оның бірінде 21 аминқышқылының қалдығы (А тізбегі), екіншісінде 30 аминқышқылының қалдығы (В тізбегі) бар. Тізбектер екі дисульфидті көпір арқылы қосылған. Үшінші дисульфидті көпір А тізбегінде түзіледі. Инсулин молекуласының жалпы молекулалық салмағы шамамен 5700. Инсулиннің аминқышқылдарының тізбегі консервативті болып саналады. Көптеген түрлерде бір ақуызды кодтайтын бір инсулин гені бар.

Ерекшеліктер - егеуқұйрықтар мен тышқандар (олардың екі инсулин гені бар), олар В тізбегінің екі аминқышқылының қалдықтарында ерекшеленетін екі инсулинді құрайды.

---

Соматотропин

Адам денсаулығының маңызды мəселелерінің бірі ішкі секреция бездерініңжұмысының бұзылуымен байланысты, бұл балалардың өсуінің айқын баяулауына жəнемиджет,гномдардепаталатындардыңпайдаболуынаəкеледі.Бұлауругипофиз(мидыңтөменгі бөлігінде орналасқан без) шығаратын өсу гормоны - соматотропинніңжеткіліксіз бөлінуінен туындайды. 1980 жылдардың ортасына дейін науқастардыңқанына қайтыс болған адамдардың гипофизінен бөлінген өсу гормоныныңпрепараттарыненгізуарқылыбұлаурудыемдеуəрекеттеріжасалды.Терапияғақажеттімұндайгормонныңмөлшеріналуқаншалықтықиынекенінтүсіндірудіңмағынасыжоқ.Таза техникалық (гипофиз безінде гормонның өте аз мөлшері бар), қаржылық (дəріақылға сыймайтын қымбат), этикалық жəне басқа проблемалардан басқа, науқастарғақауіпті ауруларды беру қаупі бар, мысалы, жақсы- белгілі Крейцфельдт-Якобисиндромы–жындысиырауруы.Емдеудіңоңнəтижесінежетуүшінсоматотропинді4-5жастанбастапжыныстықжетілугедейінжəнеодандаұзағырақпациентсалмағыныңəр килограммына 6-10 мг дозада аптасына үш рет бұлшықет ішіне енгізеді. Бір қайтысболған адамның гипофиз безінен тек 4-6 мг препарат алуға болады. Сондықтан АҚШ,Ұлыбритания,Франция сияқты елдерде мемлекеттікдеңгейде жасалғансоматотропиндіөндіругеарналғанарнайыбағдарламалардыңөзібұлдəрігедегенсұраныстытолық қанағаттандыра алмады.Интерферондар(IFN)-цитокиндер(иммундықмедиаторлар)жəневирусқақарсыəсерібарақуыздартобыменұсынылған,мүмкіндік беретін иммуномодуляциялық жəне ісікке қарсы белсенділіколардыкеңауқымдағыполифункционалдыбиорегуляторларғажатқызадыəрекеттержəнегомеостаздықагенттер.Интерферонжасуша

---

геномынатікелейəсеретпейді, бірақ жасуша арқылы мембраналар, яғни. қашықтан. Ашылған жəнезерттелгеналуан түрлілігіИнтерферондардыңқазіргіфизиологиялықфункцияларынкөрсетедіолардың гомеостазды сақтаудағы бақылау жəне реттеуші рөлі. Салмағы бойыншабұл жүйені иммундық жүйемен салыстыруға болады жəне əмбебаптығы жағынанодан асып түседі, интерферондарды туа біткен ең маңызды факторға айналдырадыалғашқырөлдердіңбірінатқаратын(табиғи)иммунитетқабынуғақарсыцитокиндеркаскады.Қазіргіуақыттаеңкөпзерттелгенинтерферондардыңүшкласыбар:IFN-альфа,INF-бета, INF-гамма.INFжүйесініңжұмысістеуіқатаңтүрдетөмендегілердентұрадыбірінен соң бірі тізбекті реакция түрін білдіретін кезеңдеріорганизмбөтенақпараттыенгізугежауапретінде.Бұлтізбектіңнегізгібуындары:депрессияғаəкелетінжүйеніңиндукциясынемесе«қосуы».IFNгендер,олардыңi-РНҚтранскрипциясыолардыңкейінгітрансляциясымен;өндіріс – INF-альфа, бета, гамма жəне секреция жасушаларының синтезіолардықоршаған ортаға;əрекет-қоршағанжасушалардыбөгдезаттарданқорғаужаңаданпайдаболғанINFарқылыақпарат(вирустар,бактерияларжəнет.б.);əсерлері-антивирус,ісіккеқарсы,радиопротекторлық.Интерлейкиндерсалыстырмалытүрдеқысқа(ұзындығышамамен150аминқышқылы).қалдықтар) иммундық жауапты ұйымдастыруға қатысатын полипептидтер. ILцитокиндердің үлкен тобы (IL-1-ден IL-18-ге дейін), негізінен Т жасушаларыменсинтезделеді, бірақ кейбір жағдайларда да мононуклеарлы фагоциттер немесе басқаұлпажасушалары.Интерлейкиндердіңəртүрліфункцияларыбар,бірақолардыңкөпшілігібасқажасушалардыңбөлінуіннемесесаралануынынталандырады,

---