Файл: 1. сімдіктер мен жануарлар биотехнологиясы.docx

Ішті кескенде алдымен теріні тіледі, одан кейін былшық етті жəне қарынның сіріқабыршығынтіледі.Қарынныңсіріқабыршығынтілгенде,операцияжерінкірлетпесүшін, ішекті жарып алмасқа тырысады. Кеудені ашқанда, қабырғалардың артқыжақтарын кесіп қайырады.Ішкі мүшелерді қарайды, олардың сыртқы пішінін зерттейді, кейіннен алып шығыпПетри табақшаларына салады. Экссудатты жəне қанды пастер пипеткаларына сорыпалады.Бактериоскопияғамазоктардайындайды,өлтірілгенжануардыңқалдықтарынжағып жібереді немесе автоклавта зарарсыздандырады. Алынған материалдызерттеулерге жібереді. Осы материалдан мазоктар жасап, қоректік орталарға себужасайды.Жануардыашуғақолданғанинструменттерді,ыдыстардыжəнебасқазаттардызарарсыздандырады.Бассүйегінашужəнемидызерттеуəдейленгензерттеулерде(мысалықұтыруауруынзерттегенде)өткізіледіАшу жəне зерттеу жұмыстардың қортындылары хаттамаға жазылады.Зертханалықжануарларданалғанматериалдыкелесітəртіппензерттейді:

1. 
   Мазок жасайды, бояп микроскоп астында микробтарды анықтау мақсатымен мазокты қарайды (мазоктар құжат ретінде сақталады).
   
2. 
   Тығыз қоректік орталарға себу жасап, термостатқа қояды.
   
3. 
   Бір тəүлік өткеннен кейін колонияларды зерттейді.
   
4. 
   Колонияларды қайтадан қоректік орталарға сеуіп термостатқа қояды.
   
5. 
   Колониялардан мазок жасап, мазоктарды бояп микроскоп астында зерттейді.
   
6. 
   Қоректік орталарда микробтардың өсу ерекшеліктерін зерттейді (микробтардың морфологиясын, қасиеттерін, колониялардың түсін, түрін).
   

Алғанмəліметтерді зерттеп, салыстырып,

---

микробтын түрін анықтайд

7. Жануарлар эмбриондарын трансплантациялау жолдары. Донорлар, эмбриондар, реципиенттер жəне трансплантаттар арасындағы өзара іс-қимыл.

Эмбриондардытрансплантациялау-бұлүшміндеттірəсімнентұратынəдіс:Донорлардыңжыныстықмүшелеріненэмбриондардыжуу.Invitroжағдайындағыэмбриондардыбағалаужəнетаңдау.Реципиенттердіңрепродуктивтіоргандарындабиологиялықтолықэмбриондардытрансплантациялау.Эмбриондарды трансплантациялау ұрықтандырудың биотехнологиялық əдісі болыптабылады,олсуперовулюциякезіндеаналықдонорларданбиологиялықтолыққандыэмбриондардың максималды санын алып, оны аналық реципиенттің репродуктивтімүшелеріне көшіру мүмкіндігін береді. Аналықтардың организмінің келесібиологиялық ерекшеліктері эмбриондарды трансплантациялау əдісі үшін алғышартболды:Ооциттердіңүлкенқорыныңаналықжұмыртқалықтаболуы.Эмбрионның имплантация алды дамуы, яғни оның ұрықтандыру орнынан (фаллопиевтүтігінің ампуласы) имплантация орнына дейін еркін ауысуы (жатыр). Өнім беруоргандарының морфологиялық құрылымы, бұл эмбрионды шаю əдісі арқылы алуғамүмкіндікбереді.1. Донорлардың гениталийларынан шыққан имплантацияалды эмбриондарын жууарқылы ғана шығаруға болады. Эмбриондарды жуу - өнім беретін органдарданэмбриондарды(фаллопиевтік түтік пен жатырдың) шығарылуын қамтамасыз ететінəдіс. Бұл əдіс қоректік ортаны пайдалану негізінде жасалады. Эмбриондарды қоректікортағашығаруүшінфаллопиевтүтіктеріарқылы(хирургиялықəдіспен)немесежатырарқылы(хирургиялық емес əдіспен) өткізеді.Мал шаруашылығында эмбриондарды жуудың үш əдісі пайдаланылады: 1) аналықдонорларын

---

сойғаннан кейін (зертханалық кеміргіштерде жəне мал шаруашылығында);

2) хирургиялық (ұсақ жəне орта мөлшердегі жануарларда); 3) хирургиялық емес (ірі жануарларда).

Транспланттацияда қолданылатын əдістердің əрқайсысының (хирургиялық жəне хирургиялық емес) оң жəне теріс жақтары бар. Эмбриондарды жуу үш кезеңге бөлінеді: дайындық кезеңі, жуу кезеңі жəне жуудан кейінгі кезең.

Эмбриондарды ауыстыру аналық реципиенттің репродукциялық тракты жүзеге асырады. Эмбрионды трансплантациялаудың екі əдісі: хирургиялық (зертханалық жануарлар, қойлар, шошқалар) жəне хирургиялық емес (сиыр) əдістер бөлінеді.

Трансплантация кезінде жұмыс тəртібі 9.2-кестеде келтірілген əдістемемен бірдей. Ерекшелік - кестенің 5 нүктесі, онда эмбрионды жуудың орнына эмбрионды тасымалдау рəсімі орындалады.

Реципиенттерді трансплантациялау кезінде, эмбриондарды аналық бездің екі жағына қарай тікелей ауыстыру керек (эмбриондардың екі мүйіздің бойына өз бетімен орналасу қабілетіне байланысты шошқаларда бұл фактор ескерілмеуі мүмкін). Аналық бездің қай жағында овуляция жүрді сол жақ ипсилаторлы деп саналады.

а) фаллопиев түтігінің шұңқырына трансплантациялаудың хирургиялық əдісі; B) жатырдың мүйізіне трансплантациялаудың хирургиялық əдісі; в) жатыр мойны арқылы эмбриондарды жатырдың мүйізіне көшірудің хирургиялық емес əдісі.

Хирургиялық əдістерде эмбриондар даму кезеңіне қарай сүйекке, мүйізге жəне жатырдың денесіне, ал бейтарап емес жағдайда - мүйіз немесе жатырдың ағзасына қарай трансплантациялайды. Бұл жағдайда аналық реципиентке эмбриондарды

---

трансплантациялау мынадай ретпен жүзеге асырылады: алдымен фаллопиев түтігінің ипсилаторлы жағын немесе аналық безде сары денесі бар жатыр мүйізін анықтайды,содан кейін эмбриондар отырғызылады.

Хирургиялық əдістерде эмбриондар түтікке шұңқыр арқылы немесе жатырдың мүйізі арқылы тесу əдісімен енгізіледі, ол арнайы тегіс инелермен көмегімен істеледі Эмбриондарды трансплантациялау үшін 1-5 мл шприцке бекітілген икемді байланған катетер қолданылады.

Хирургиялық емес əдіс бойынша эмбриондарды ауыстыру мынадай ретпен жүзеге асырылады: алдымен қышқыл көміртегі газын реципиенттің жатырына енгізіледі, содан кейін эмбрионды пайетірмен Кассу катетерінде араластырып, содан кейін қолдың бақылауымен тік ішек астына жіберіледі де, катетерді мойны арқылы жатыр денесінен 5-7 см қашықтықтажатыр мойнына өткізеді.

Содан кейін катетірдің тетігін басып жатырдың мүйізіне сығылған эмбриондармен бірге паэтаны енгіземіз.

Химиялық емес эмбриондарды трансплантациялауға байланысты манипуляциялау əдісінде сары дененің дамуының ерте сатысында, яғни овуляциядан кейін 4-5 күн бұрын, дамып келе жаткан сары денеден бөлініп шыққан прогестерон концентрациясының ұлғаюы трансплантация кезінде эмбрионның өміршеңдігіне оң əсерін тигізетін жатырдың бұлшық еттерінің жиырылуына ықпал етеді.

Трансплантация үшін, хирургиялық емес əдістер жасанды ұрықтандыру үшін қолданылатын құралдарды пайдаланады: қоректік ортаға (1,0-1,5 см), одан кейін ауа көпіршігі (0,5 см) жəне одан əрі микроскоптың бақылауымен, эмбрион ортасының көлемі (2-3 см), одан кейін ауа (0,5 см) жəне қоректік орта (1 - 1,5 см) енгізеді.

Жатырдың мүйізіне катетер салынған кезде, механикалық тітіркенуді болдырмау үшін артық,

---

баяужəне тымжылдамəдіспен аулақболукерек.Теориялықтұрғыдан,өміршеңэмбриондардытрансплантациялауданкейінгіжүктілік100%жетуі керек.

---