ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 08.11.2023
Просмотров: 305
Скачиваний: 2
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Қазақ киімінің барлық қарапайымдылық сипатына қарамастан, оны әртүрлі өрнектермен, асыл тастармен немесе қымбат терілермен безендіру маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, олардың мәртебесін таныту және талғампаз көріну үшін ерлер мен әйелдер алтын немесе күміс түймелер және басқа да сәндік элементтермен кең белдіктер киді. Сондай-ақ, бай адамдар киімнің бірнеше қабатын киіп, төменгі жаққа қарапайым, ал жоғары жаққа қымбат және әдемі безендірілген киім киді.Зерттеудің өзектілігі.Біз бүгін, 21 ғасырда, Еуропаға қосылып, өмірдің басқа ырғағын және минимализмге деген ұмтылысты байқап, ата-бабаларымыздың мұрасын өз өмірімізге, ал өзіміздің киімдерімізге – байырғы этностильді қайтаруға тырысудамыз.Біздің өмірімізге және гардеробымызға байырғы қазақ костюмінің элементтерін үйлесімді енгізу үшін, олардың неден тұратынын білу қажет.«Егер адам өз тарихын есіне алмаса, онда оның болашағы жоқ» деген қазақ мақалы бар. Өз тарихын, мәдени мұрасын сақтау – қазіргі қоғамның өзекті мәселелерінің бірі болып табылады.Бұл тақырып мені үйлену тойында алғаш рет қалыңдықтың әдемі ұлттық көйлегін көрген сәттен бастап қызықтырды. Осы сұлулыққа қарап, кесте, ою-өрнек, бисермен безендірілген әдемі модельдер қайдан пайда болды деп ойладым да, мен қазақ ұлттық киімдері мен онағы ою-өрнектің пайда болу тарихын анықтап, қарастыруды шештім. Тақырыпты зерделеу барысында мақсатым анықталды: Қазақ ұлттық киім үлгілерінің ерекшеліктері және ондағы ою-өрнектердің тарихымен танысу.Ұлттық киімдердің түрлері мен олардың заманауи көрініс табуын айқындау.Қазақ ұлттық киім үлгілерінің ерекшеліктері және ондағы ою-өрнектердің тарихыН зерттеп тану. Ұлттық киімдердің түрлері мен олардың заманауи көрініс табуын айқындау.Ұлтымыздың мұрасын сақтауға және оны көбейтуге үлес қосу.Міндеттері:- Қазақ ұлттық киімінің тарихын зерттеу.
Киім формасы мен мазмұны бойынша бөлінді, жасына қарай реттелді, яғни аға буын мен жастарға арналған киім болды. Ұлы Жібек жолының керуендері қазақ Даласын Үндістаннан мақта-мата, Қытай мен Орта Азиядан жібек, барқыт, парша, жүн, шұғамен қамтамасыз етті, ал 17 ғасырдан бастап қазақ даласына орыс тауарлары келе бастады.Киім, аяқ киім, бас киім дайындау үшін келесі маталар мен материалдар пайдаланылды:* былғары (негізгі материал), одан қысқы шалбар, мерекелік сыртқы киім, жеңсіз шалбар, бас киімдер тігілді. Терілерді негізінен үй жануарлары – ешкілер, қойлар, айғырлар, сиырлардан алды. Бөлінген және ағартылған тері тіндермен бірге қолданылды;* аң терісі (жыл ұстағыш және сонымен бірге жоғарғы киімдерді, аяқ киімдерді және т. б. безендіру);* шұға (қолдан жасалған);* киіз (үйде жасалған жұқа жүн);* мақта-мата (орташа табысы бар адамдар үшін);* жібек, парша, барқыт, атлас, жіңішке шұға (сырттан әкелінген, өркендеудің, адамның жоғары әлеуметтік мәртебесінің нышаны).Костюмдегі үлкен символдық рөл түске беріледі. Көк түс аспанды, ақ – қуаныш пен бақытты, сары түс білім мен даналықты, қызыл түстің барлық реңктері – от, күн, жасыл – жастық пен көктемді, қара – жерді білдіреді.Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсыны бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық құрылымдардың ықпалы айқын байқалады. Әрине, қазақтардың дәстүрлі костюміне, ең алдымен, көшпелі өмір салты үлкен әсер етті. Халықтық «дизайнерлер» киімді атқа мінуге ыңғайлы етіп жасады, олар қыста жылытып, жазда ыстықтан қорғады және жеңіл болды.Кейбір басқа халықтардың дәстүрлі киімдерінен айырмашылығы, қазақ костюмі композицияда қарапайым, орынды және әрлеуі, кестелеуі, құрылымы арқасында қатаң талғампаздығымен ерекшеленеді. Онда зергерлік бұйымдарда молшылықты және басқа ұлттарға тән түстердің әртүрлілігін табу мүмкін емес. Тіпті қазақ халқының салтанатты киімі де қазақ мәдениетіне жат адамның өзін асыра сілтеушілік сезімін тудырмайды. Әрине, әшекейлер кескінді құруда маңызды рөл атқарады, бірақ басты емес. Сонымен қатар, қазақ киімінде алуан түрлі әшекейлер пайда болды, себебі көшпенділер сұлулыққа ұмтылды (олардың өмір сүру жағдайында уақытты безендірумен айналысу онша мүмкін болған жоқ – үнемі табындармен, бүкіл отбасымен, үй-жайымен бірге бір орыннан екінші орынға көшу оңай болған жоқ), бірақ киімдері бойынша адамның қоғамдағы жағдайын, оның дала халқының белгілі бір әлеуметтік тобына жататындығын анықтауға болатын еді.
Қазақтардың киім-кешектерін дайындауға арналған ежелгі дәстүрлі материалдары – өздері жасаған тері, былғары, үй жануарларының жүні, жұқа киіз, шұға. Олар негізінен қой терісін, көбінесе ешкі мен құлынның терісін қолданды. Халықтың кедей жіктеріне киіктердің терісінен тігілген киімдер, түлкінің, кәмшаттың және басқа да терісі бағалы аңдардың терісінен тігілген бас киімдер тән болды. Ауқатты адамдар сырттан әкелінген материалдардан - жібек, парша, барқыттан киім тігетін. Мақта маталары киімде кеңінен қолданылды.Аң терісінен тондар, тұлыптар, бас киімдер, жеңсіз жейделер, қысқы киімдер мен сәнді сыртқы киімдер тігілді. Жануарлардан алынған теріні кептірді, содан кейін кебек немесе ұн араласқан қышқыл сүтпен «айранмен» майлады, кейде жай қайнатылған кебекпен иледі. Қыста айранды суда еріткен құртпен алмастырды. Содан кейін теріні ішіне қарай орап, үш-төрт күннен кейін оны жуып, қатты тұзды суға салды. Келесі кептіруден кейін теріні арнайы пышақпен қырып, теріні қолмен илегенде ол түске ие болды. Теріге көбірек ақ түс беру үшін ол суда сұйылтылған бормен суарылды. Өңделген тері маталармен бірге киімде қолданылды.Тондар мен қысқы киімдерге теріні түрлі бояғыштардың көмегімен илеуге және бояуға болатын еді. Мысалы, сары түс қайнаған суға қайнатылған ұсақталған таран өсімдігінің тамырын немесе раушан тамырын, жабайы алма ағашының жапырақтары мен ағындарын қолдану арқылы алынды; сары түс - кептірілген анар қабығынан алынды.Қазақ киіміне арналған материалдардың ішінде үй жануарларының жүні үлкен орын алды. Ол жоғарғы көйлек (қамзол, бешпент) және бас киімдер үшін жылу ұстайтын төсемі ретінде пайдаланылды. Киімнің көптеген түрлері киізден тігілген. Оны жасау үшін негізінен ақ жүн қолданылды, қойдың мойнынан алынған жұқа мамық ерекше құнды болып саналды.Қазақтар ежелден түйе немесе қой жүнінен шұға жасай білген. Ең жақсы мата жас түйелердің жүнінен алынды. Кедей адамдар киім жасау үшін қой жүнінен жасалған матаны қолданған. Ол түйелер өсірілмеген жерде де қолданылды.Қазақ киімінде Қазақстан аумағына сыйлық, әскери олжа түрінде, көшпелі шаруашылық өнімдерінің орнына түскен Қытай маталары кеңінен қолданылды. Жібек маталарды негізінен феодалдар сатып алды, өйткені тек асыл бай адамдар жібек киім киюге құқылы болды. Ең көп тарағандары қызыл және сары түсті жібек болды.Қазақтың ұлттық киімінің көпғасырлық тарихы бар, еңбек қызметінің ұлттық тәжірибесін көрсетеді.
Қазақтың ұлттық киімінің бай тарихы бар, бұл ретте бүгінгі күнге дейін өзекті. Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсыны бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық компоненттердің ықпалы айқын байқалады. Әрине, қазақтардың дәстүрлі костюміне, ең алдымен, көшпелі өмір салты үлкен әсер етті.Қазақтардың ұлттық киімдері қайталанбас өзіндік өрнегімен ерекшеленеді, өйткені, қазақ халқы табиғатқа өте жақын болған және көшпелі өмір салтын ұстанған. Ол, шын мәнінде, ерте көшпенділердің киіміне ұқсайды. Күнделікті киімнің кейбір түрлері сақтар заманында пайда болған. Қазақ киімдері сақтардың киіміне, түріктердің ортағасырлық киімдеріне ұқсайды. Көшпенділердің киімдерін пішу және тігу үлгілері сақталған. Көшпенділер атпен жүргендіктен, ыңғайлы болу үшін кең шалбар және кеудесі ашық шапандар киді. И. Руденко ХХ ғасырдың 20-шы жылдарында Ойыл мен Сағыз аралығындағы жерлерді мекендеген қазақтардың киімін зерттей келе, оны полиэтнологиялық материалдармен салыстырып, тон үлгісінің қазақтар мен олардың ата-бабаларында 2 мың жыл бұрын болғандығын дәлелдеді. Қазақтар ою-өрнекті киімін киіп, үкі тағу зұлым рухтардан, аурулардан қорғайды, бұл заттардың сиқырлы күші бар деп сенді. Қазақтар үкіні қасиетті құс деп санады. Кейін үкі тақияға, сәукелеге (қалыңдықтың бас киімі), домбыраға, бесікке бекітілді. Қанаттарынан үкі қауырсындарын, яғни үлкен қара қауырсындарды ер адамдар, үкі аяқтарының жоғарғы жағындағы жұмсақ нәзік қауырсындарды әйелдер таққан. Ежелгі дәуірде шамандар, батырлар, ақындар (сал-серілер ) үкі таққан. Үкіден басқа көшпенділер зергерлік бұйымдар түрінде зұлым рухтардан қорғайтын тұмар болып саналатын құстардың тырнақтары мен жануарлардың азуын таққан. Бұл зергерлік бұйымдар әлі күнге дейін тек стильдендірілген түрде тағылады.Адамзат қоғамының дамуымен қолданбалы өнердің кейбір бұйымдары жаңа түрге, жаңа формаларға ие болды, олардың барлығы терең ұлттық түске ие және бүгінгі күнге дейін қолданылады.XIII-XIV ғғ. Қазақстанда Таяу Шығыс, Түркия, Иран, Византия елдерінен жеткен алтындап тігу өнері кеңінен таралды. Бұлар ең жұқа күміс және алтын жалатылған сымдармен оралған жібек жіптермен тігіліп, бай бұйымдарда табылды.Үлкен сұранысқа ие болған матаға материяның аздаған бөліктерімен көркем кескін салу. Қолдану үшін сурет үлкен және қарапайым пішінде қолданылды. Қазақ ұлттық киімін әрлеудің осы түрінің қайталанбастығына оның басты сапасымен: декоративтік және бейнелеу мүмкіндіктерін де біріктіретін көркем образ контурының айқындығымен қол жеткізіледі. Киімге қызмет ететін негізгі матаға өрнектің контурлары бойымен қолданылатын матаның, киіздің, күдері, былғары, жүннің бір түсті және түрлі-түсті бөліктерімен безендірілуі еді. Суреттің шеттері тегіс немесе тамбур тігісімен бекітілген.
XIX ғасырдың соңында ұлттық киім үлгісіне орыстар, украиндықтар, немістер және татарлар сияқты көрші халықтар мен Қазақстанға көшкен халықтардың өкілдерімен экономикалық және мәдени жақындасу әсер етті. ХХ ғасырдың басында қазақ зиялылары киім киюдің еуропалық мәдениетін қабылдады. Олар костюмдер мен шалбар, жағасы бар ақ көйлек, галстук кие бастады. Шапан жайына қалдырып, қазақтар пальто киіп, атпен емес, арбамен жүре бастады. Өзін ең жоғары қоғам өкілі – ақ сүйекпіз деп санайтындар үшін ұлттық киім өмір сүруін тоқтатты.Ұлттық киім әрдайым тарихшылардың, этнографтардың, өнертанушылардың назарын аударды. Суретшілер, театр және кино қайраткерлері, сән дизайнерлері өз туындыларын ұлттық киім элементтерін қолдана отырып жасады. 1922-1926 жылдары кезде Қазақстанның астанасы болған Орынбор музейінің қызметкерлері Ақтөбе, Торғай, Қостанай, Орал, Гурьев, Семей, Павлодар қалаларын аралап, көптеген ұлттық киім заттарын, өрнектерді, алтын мен күмістен жасалған әшекейлерді тапты және сипаттады, әртүрлі облыстардың киім үлгілері туралы материалдарды зерделеп, жариялады. Мұрағат материалдарымен, сондай-ақ тарихи және эпикалық шығармалармен және олардың Абай атындағы опера және балет театрындағы қойылымдарымен жұмыс нәтижесінде М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрында ұлттық киімдердің көптеген үлгілері жаңғыртылып, тиісті түрге келтірілді.
-
Қазақ ұлттық киім өнерінің тарихымен терең танысу; -
Қазақтың ұлттық киім үлгілерінің атауларына, жасалуына аса мән беру; -
Оларды қазақ халқының тұрмыс-тіршілігімен салыстыра зерттеу; -
Қазақ халқының ұлттық киімдерінің өзіндік ерекшеліктерін айқындау; -
Ежелгі және заманауи этностиліміздің сабақтастығын анықтау.
Киім формасы мен мазмұны бойынша бөлінді, жасына қарай реттелді, яғни аға буын мен жастарға арналған киім болды. Ұлы Жібек жолының керуендері қазақ Даласын Үндістаннан мақта-мата, Қытай мен Орта Азиядан жібек, барқыт, парша, жүн, шұғамен қамтамасыз етті, ал 17 ғасырдан бастап қазақ даласына орыс тауарлары келе бастады.Киім, аяқ киім, бас киім дайындау үшін келесі маталар мен материалдар пайдаланылды:* былғары (негізгі материал), одан қысқы шалбар, мерекелік сыртқы киім, жеңсіз шалбар, бас киімдер тігілді. Терілерді негізінен үй жануарлары – ешкілер, қойлар, айғырлар, сиырлардан алды. Бөлінген және ағартылған тері тіндермен бірге қолданылды;* аң терісі (жыл ұстағыш және сонымен бірге жоғарғы киімдерді, аяқ киімдерді және т. б. безендіру);* шұға (қолдан жасалған);* киіз (үйде жасалған жұқа жүн);* мақта-мата (орташа табысы бар адамдар үшін);* жібек, парша, барқыт, атлас, жіңішке шұға (сырттан әкелінген, өркендеудің, адамның жоғары әлеуметтік мәртебесінің нышаны).Костюмдегі үлкен символдық рөл түске беріледі. Көк түс аспанды, ақ – қуаныш пен бақытты, сары түс білім мен даналықты, қызыл түстің барлық реңктері – от, күн, жасыл – жастық пен көктемді, қара – жерді білдіреді.Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсыны бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық құрылымдардың ықпалы айқын байқалады. Әрине, қазақтардың дәстүрлі костюміне, ең алдымен, көшпелі өмір салты үлкен әсер етті. Халықтық «дизайнерлер» киімді атқа мінуге ыңғайлы етіп жасады, олар қыста жылытып, жазда ыстықтан қорғады және жеңіл болды.Кейбір басқа халықтардың дәстүрлі киімдерінен айырмашылығы, қазақ костюмі композицияда қарапайым, орынды және әрлеуі, кестелеуі, құрылымы арқасында қатаң талғампаздығымен ерекшеленеді. Онда зергерлік бұйымдарда молшылықты және басқа ұлттарға тән түстердің әртүрлілігін табу мүмкін емес. Тіпті қазақ халқының салтанатты киімі де қазақ мәдениетіне жат адамның өзін асыра сілтеушілік сезімін тудырмайды. Әрине, әшекейлер кескінді құруда маңызды рөл атқарады, бірақ басты емес. Сонымен қатар, қазақ киімінде алуан түрлі әшекейлер пайда болды, себебі көшпенділер сұлулыққа ұмтылды (олардың өмір сүру жағдайында уақытты безендірумен айналысу онша мүмкін болған жоқ – үнемі табындармен, бүкіл отбасымен, үй-жайымен бірге бір орыннан екінші орынға көшу оңай болған жоқ), бірақ киімдері бойынша адамның қоғамдағы жағдайын, оның дала халқының белгілі бір әлеуметтік тобына жататындығын анықтауға болатын еді.
Қазақтардың киім-кешектерін дайындауға арналған ежелгі дәстүрлі материалдары – өздері жасаған тері, былғары, үй жануарларының жүні, жұқа киіз, шұға. Олар негізінен қой терісін, көбінесе ешкі мен құлынның терісін қолданды. Халықтың кедей жіктеріне киіктердің терісінен тігілген киімдер, түлкінің, кәмшаттың және басқа да терісі бағалы аңдардың терісінен тігілген бас киімдер тән болды. Ауқатты адамдар сырттан әкелінген материалдардан - жібек, парша, барқыттан киім тігетін. Мақта маталары киімде кеңінен қолданылды.Аң терісінен тондар, тұлыптар, бас киімдер, жеңсіз жейделер, қысқы киімдер мен сәнді сыртқы киімдер тігілді. Жануарлардан алынған теріні кептірді, содан кейін кебек немесе ұн араласқан қышқыл сүтпен «айранмен» майлады, кейде жай қайнатылған кебекпен иледі. Қыста айранды суда еріткен құртпен алмастырды. Содан кейін теріні ішіне қарай орап, үш-төрт күннен кейін оны жуып, қатты тұзды суға салды. Келесі кептіруден кейін теріні арнайы пышақпен қырып, теріні қолмен илегенде ол түске ие болды. Теріге көбірек ақ түс беру үшін ол суда сұйылтылған бормен суарылды. Өңделген тері маталармен бірге киімде қолданылды.Тондар мен қысқы киімдерге теріні түрлі бояғыштардың көмегімен илеуге және бояуға болатын еді. Мысалы, сары түс қайнаған суға қайнатылған ұсақталған таран өсімдігінің тамырын немесе раушан тамырын, жабайы алма ағашының жапырақтары мен ағындарын қолдану арқылы алынды; сары түс - кептірілген анар қабығынан алынды.Қазақ киіміне арналған материалдардың ішінде үй жануарларының жүні үлкен орын алды. Ол жоғарғы көйлек (қамзол, бешпент) және бас киімдер үшін жылу ұстайтын төсемі ретінде пайдаланылды. Киімнің көптеген түрлері киізден тігілген. Оны жасау үшін негізінен ақ жүн қолданылды, қойдың мойнынан алынған жұқа мамық ерекше құнды болып саналды.Қазақтар ежелден түйе немесе қой жүнінен шұға жасай білген. Ең жақсы мата жас түйелердің жүнінен алынды. Кедей адамдар киім жасау үшін қой жүнінен жасалған матаны қолданған. Ол түйелер өсірілмеген жерде де қолданылды.Қазақ киімінде Қазақстан аумағына сыйлық, әскери олжа түрінде, көшпелі шаруашылық өнімдерінің орнына түскен Қытай маталары кеңінен қолданылды. Жібек маталарды негізінен феодалдар сатып алды, өйткені тек асыл бай адамдар жібек киім киюге құқылы болды. Ең көп тарағандары қызыл және сары түсті жібек болды.Қазақтың ұлттық киімінің көпғасырлық тарихы бар, еңбек қызметінің ұлттық тәжірибесін көрсетеді.
Қазақтың ұлттық киімінің бай тарихы бар, бұл ретте бүгінгі күнге дейін өзекті. Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсыны бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық компоненттердің ықпалы айқын байқалады. Әрине, қазақтардың дәстүрлі костюміне, ең алдымен, көшпелі өмір салты үлкен әсер етті.Қазақтардың ұлттық киімдері қайталанбас өзіндік өрнегімен ерекшеленеді, өйткені, қазақ халқы табиғатқа өте жақын болған және көшпелі өмір салтын ұстанған. Ол, шын мәнінде, ерте көшпенділердің киіміне ұқсайды. Күнделікті киімнің кейбір түрлері сақтар заманында пайда болған. Қазақ киімдері сақтардың киіміне, түріктердің ортағасырлық киімдеріне ұқсайды. Көшпенділердің киімдерін пішу және тігу үлгілері сақталған. Көшпенділер атпен жүргендіктен, ыңғайлы болу үшін кең шалбар және кеудесі ашық шапандар киді. И. Руденко ХХ ғасырдың 20-шы жылдарында Ойыл мен Сағыз аралығындағы жерлерді мекендеген қазақтардың киімін зерттей келе, оны полиэтнологиялық материалдармен салыстырып, тон үлгісінің қазақтар мен олардың ата-бабаларында 2 мың жыл бұрын болғандығын дәлелдеді. Қазақтар ою-өрнекті киімін киіп, үкі тағу зұлым рухтардан, аурулардан қорғайды, бұл заттардың сиқырлы күші бар деп сенді. Қазақтар үкіні қасиетті құс деп санады. Кейін үкі тақияға, сәукелеге (қалыңдықтың бас киімі), домбыраға, бесікке бекітілді. Қанаттарынан үкі қауырсындарын, яғни үлкен қара қауырсындарды ер адамдар, үкі аяқтарының жоғарғы жағындағы жұмсақ нәзік қауырсындарды әйелдер таққан. Ежелгі дәуірде шамандар, батырлар, ақындар (сал-серілер ) үкі таққан. Үкіден басқа көшпенділер зергерлік бұйымдар түрінде зұлым рухтардан қорғайтын тұмар болып саналатын құстардың тырнақтары мен жануарлардың азуын таққан. Бұл зергерлік бұйымдар әлі күнге дейін тек стильдендірілген түрде тағылады.Адамзат қоғамының дамуымен қолданбалы өнердің кейбір бұйымдары жаңа түрге, жаңа формаларға ие болды, олардың барлығы терең ұлттық түске ие және бүгінгі күнге дейін қолданылады.XIII-XIV ғғ. Қазақстанда Таяу Шығыс, Түркия, Иран, Византия елдерінен жеткен алтындап тігу өнері кеңінен таралды. Бұлар ең жұқа күміс және алтын жалатылған сымдармен оралған жібек жіптермен тігіліп, бай бұйымдарда табылды.Үлкен сұранысқа ие болған матаға материяның аздаған бөліктерімен көркем кескін салу. Қолдану үшін сурет үлкен және қарапайым пішінде қолданылды. Қазақ ұлттық киімін әрлеудің осы түрінің қайталанбастығына оның басты сапасымен: декоративтік және бейнелеу мүмкіндіктерін де біріктіретін көркем образ контурының айқындығымен қол жеткізіледі. Киімге қызмет ететін негізгі матаға өрнектің контурлары бойымен қолданылатын матаның, киіздің, күдері, былғары, жүннің бір түсті және түрлі-түсті бөліктерімен безендірілуі еді. Суреттің шеттері тегіс немесе тамбур тігісімен бекітілген.
XIX ғасырдың соңында ұлттық киім үлгісіне орыстар, украиндықтар, немістер және татарлар сияқты көрші халықтар мен Қазақстанға көшкен халықтардың өкілдерімен экономикалық және мәдени жақындасу әсер етті. ХХ ғасырдың басында қазақ зиялылары киім киюдің еуропалық мәдениетін қабылдады. Олар костюмдер мен шалбар, жағасы бар ақ көйлек, галстук кие бастады. Шапан жайына қалдырып, қазақтар пальто киіп, атпен емес, арбамен жүре бастады. Өзін ең жоғары қоғам өкілі – ақ сүйекпіз деп санайтындар үшін ұлттық киім өмір сүруін тоқтатты.Ұлттық киім әрдайым тарихшылардың, этнографтардың, өнертанушылардың назарын аударды. Суретшілер, театр және кино қайраткерлері, сән дизайнерлері өз туындыларын ұлттық киім элементтерін қолдана отырып жасады. 1922-1926 жылдары кезде Қазақстанның астанасы болған Орынбор музейінің қызметкерлері Ақтөбе, Торғай, Қостанай, Орал, Гурьев, Семей, Павлодар қалаларын аралап, көптеген ұлттық киім заттарын, өрнектерді, алтын мен күмістен жасалған әшекейлерді тапты және сипаттады, әртүрлі облыстардың киім үлгілері туралы материалдарды зерделеп, жариялады. Мұрағат материалдарымен, сондай-ақ тарихи және эпикалық шығармалармен және олардың Абай атындағы опера және балет театрындағы қойылымдарымен жұмыс нәтижесінде М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрында ұлттық киімдердің көптеген үлгілері жаңғыртылып, тиісті түрге келтірілді.