ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 08.11.2023
Просмотров: 302
Скачиваний: 2
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Бүгінгі таңда сән дизайнерлерінің шығармашылығын фольклорлық бағытсыз елестету қиын. Әр халықтың мәдени мұрасы әрдайым дизайнер - модельерлерге шабыт көзі болды. Сондықтан мен өз халқымның тарихын оның тыныс-тіршілігінің барлық салаларында зерделеумен, дәстүрлер мен мәдениетті зерделеумен айналысу қажет деп ойлаймын, бұл тарихи және рухани тәжірибені ұрпақтан-ұрпаққа беруге көмектеседі.Халық дәстүрлерін киімде қолдану қазақ халқының мәдениеті мен өнеріне тұрақты қызығушылықты қалыптастырады, өзара кірігуге және халықаралық диалогты дамытуға ықпал етеді және өз халқының құндылықтарын көрсетуге мүмкіндік береді, жас ұрпақты тәрбиелейді.Фольклорлық киім сіздің ішкі кеңістігіңізді құруға, өмірдің шығу тегіне қол жеткізуге, еркіндік пен күшті сезінуге, сондай-ақ жоғары сәннің халықаралық сахналарға шығуға көмектеседі.Тігін материалдарының сәндік дизайны бүгінгі күні өзекті және сәнден шықпайды. Қазақтар ежелгі көшпенділердің ұрпақтары болған, киімдерін бай әрлеумен, сәндеуменмен безендіру дәстүрін сақтаған. Қазіргі заманғы сән тарихи үлгілерден негізінен орындау технологиясымен және қолданылатын әрлеу материалдарымен ерекшеленеді. Дегенмен, безендірудің мақсаты – адамдардың киімдерін тартымды және түрлі-түсті ету.Сонымен қатар, этникалық стиль эксперименттің қуанышын, жаңашылдықты жоққа шығармайды, онсыз жаңа ғылыми-техникалық жетістіктерге, технологиялар мен материалдарға, заманауи сән тенденцияларына, тұтынушылардың ең талғампаз қажеттіліктеріне бағытталған дизайн болуы мүмкін емес.Этникалық стиль әдетте фольклор немесе халықтық деп аталады. Фольклорлық киім сіздің ішкі кеңістігіңізді құруға, өмір бастауларына қол жеткізуге, еркіндік пен күшті сезінуге көмектеседі. Этникалық дәстүрлерді киімде қолдану қазақ халқының мәдениеті мен өнеріне тұрақты қызығушылықты қалыптастырады, өзара кірігуге және халықаралық диалогты дамытуға ықпал етеді, қазіргі уақытта қазақстандық дизайнерлер өз халқының құндылықтарын көрсетуге, сондай-ақ ұлттық костюмнің этникалық ерекшелігінің көркемдік синтезін заманауи үрдістермен үйлестіре отырып, жоғары сәннің халықаралық алаңдарына шығуға мүмкіндік алды.ІІІ Тәжірибелік бөлім3. 1 Әйелдердің бас киімі «тақияны» дайындауІзденістерімнің соңын арнайы практикалық жұмыспен бекітуді жөн көрдім. Ол үшін такия әйелдер бас киімін жасау бойынша мастер-класс өткіздім.
19 ғасырдың ортасынан бастап қыздарға бас киім тақия тігіле бастады. Ол кәдімгі бас киімдерден тігуімен ерекшеленді, әдетте дөңгелек пішінді, үстіңгі жағы жалпақ болады. Қыз үй шаруасынан, біреулерге қамқорлық жасаудан бос кезін, бейқам уақытты, өзінің басы бос екендігінтанытады. Оған киім ерекше түрде тігілді: ашық тсті жібектен немесе барқыттан. Ол әртүрлі ою-өрнектермен өрілді (ою-өрнек – бұл өсімдік, жануарлар, геометриялық фигуралар-элементтерден тұратын ырғақты салынған өрнек). Себебі қазақтардың өмірі олар өмір сүрген жағдайлармен тығыз байланысты болды және бұл ою-өрнектерде айқын көрініс таты. Тақияға әшекейлі моншақтар, бисерлер, теңгелерт.б. тағылды. Тұмар сияқты, үкі қауырсындары тақияның жоғарғы жағына тігілді. Бүйірлері түрлі-түсті жіптермен безендірілді. Моншақтар, бисерлер, кішкентай әдемі тастар жарқырап, жас тұлғаның сұлулығын көрсетті, сонымен бірге жаман көзден сақтайды деген сенім тудырды.Әйелдердің бас киімі (тақия )жасау1. Матаны алдын-ала өңдеу.2. Шаблон-үлгі бойынша бөлшектерді сызу және дайындау.Диаметрі келесідей есептелетін шеңберді кесеміз: бас шеңберінің ұзындығын 3,14-ке бөлеміз. Бас киімге дөңес беру үшін шеңберге 300 градус өлшемімен доғаны кесеміз. Жолақтың ұзындығы бас шеңберінің ұзындығына тең.3.Бөлшектерді белгілеу.4.Тігістерді орындау технологиясы.5.Ою-өрнекпен әрлеу.Сурет әйелдер бас киімін дайындауға арналған үлгілерДиаметрі келесідей есептелетін шеңберді кесіңіз: бас шеңберінің ұзындығын 3,14-ке бөліңіз. Бас киімге дөңес беру үшін шеңберге 300 градус өлшемімен доғаны кесіңіз. Жолақтың ұзындығы бас шеңберінің ұзындығына тең.3.Бөлшектерді сыпыру.4.Тігістерді орындау технологиясы.5.Ою-өрнекпен әрлеуІІІ ҚорытындыЗерттеу жүргізгеннен кейін біз келесі тұжырымдарға келдік:1) қазақтардың ұлттық киімі олардың этникалық тарихымен, әлеуметтік, климаттық жағдайларымен байланысты ежелгі дәстүрлерді көрсетеді;2) киім тігу кезінде адамның жасы, әлеуметтік жағдайы ескеріледі;3) қазақтар киім-кешектерін қолайсыздық тудырмайтындай етіп тігеді. Ауа-райы жағдайлары ескерілді. Мұндай киім киген адамдар қатты аяздан немесе ыстықтан, желден немесе құрғақшылықтан қорықпады, өйткені олар берік, ыңғайлы, қарапайым және әдемі болды;4) дәстүрлі костюм қазіргі уақытта біздің ауыл тұрғындарында әртүрлі дәрежеде сақталған.
Қоғамның дамуымен қолданбалы өнердің кейбір бұйымдары жаңа түрге, жаңа формаларға ие болды, дегенмен, олардың барлығы терең ұлттық түске ие, құндылығы мен сұлулығын жоғалтпады және бүгінгі күнге дейін қолданылады.Қазақтар ұлттық киім кигені дұрыс. Ұлттық киімнің тәрбиелік мәні зор. Ұлттық киім ұлттың рухын тәрбиелейді. Қазіргі уақытта елінде ұлттық киімдердің қазіргі заманға сай үлгіде тігілген керемет киімдерін көруге болады. Менде осы ұлттық киімдеріміздің жандануына, ары қарай үлес қоссам деген ойдамын.Киім үлгілерінің ұлттық көрінісінің нақыштары, өрнектері, айшықты, ырғақты, стильдерді өз ерекшеліктерімен құнды. Ұлттық киімді әшекейлеп әзірлеу, қолданбалы ою-өрнекті қолдану, ол ғасырлар бойы сіңірген қазақ халқының өнері болып қала бермек.Ою-өрнектер сәндік-қолданбалы өнердің барлық түрлеріне бірдей қажет, сондықтан біз оларды ұлттық мәдениеттің шыңына көтеруге бар күшімізді салуымыз керек. Ата-бабалар мұрасына осындай үлкен мән беру – біздің қасиетті міндетіміз.Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсылықтарды бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық компоненттердің ықпалы айқын байқалады.Менің жұмысым жеткілікті негізделген және мазмұнды болуы үшін Мен көптеген ғылыми әдебиеттермен таныстым. Мен өзім үшін көптеген пайдалы және қажетті ақпаратты, қазақтың ұлттық киімдері мен қазіргі заманғы сән үрдістері туралы білгендерімді жинақтап, өз жұмысымда Сіздерге жеткізуге тырыстым. Материалды зерттеу және талдау барысында Қазақ ұлттық костюмі – киім мен би костюмдерінің заманауи үлгілерін жасауға шабыт көзі екеніне тағы да көзім жетті.Ұсыныстар:
19 ғасырдың ортасынан бастап қыздарға бас киім тақия тігіле бастады. Ол кәдімгі бас киімдерден тігуімен ерекшеленді, әдетте дөңгелек пішінді, үстіңгі жағы жалпақ болады. Қыз үй шаруасынан, біреулерге қамқорлық жасаудан бос кезін, бейқам уақытты, өзінің басы бос екендігінтанытады. Оған киім ерекше түрде тігілді: ашық тсті жібектен немесе барқыттан. Ол әртүрлі ою-өрнектермен өрілді (ою-өрнек – бұл өсімдік, жануарлар, геометриялық фигуралар-элементтерден тұратын ырғақты салынған өрнек). Себебі қазақтардың өмірі олар өмір сүрген жағдайлармен тығыз байланысты болды және бұл ою-өрнектерде айқын көрініс таты. Тақияға әшекейлі моншақтар, бисерлер, теңгелерт.б. тағылды. Тұмар сияқты, үкі қауырсындары тақияның жоғарғы жағына тігілді. Бүйірлері түрлі-түсті жіптермен безендірілді. Моншақтар, бисерлер, кішкентай әдемі тастар жарқырап, жас тұлғаның сұлулығын көрсетті, сонымен бірге жаман көзден сақтайды деген сенім тудырды.Әйелдердің бас киімі (тақия )жасау1. Матаны алдын-ала өңдеу.2. Шаблон-үлгі бойынша бөлшектерді сызу және дайындау.Диаметрі келесідей есептелетін шеңберді кесеміз: бас шеңберінің ұзындығын 3,14-ке бөлеміз. Бас киімге дөңес беру үшін шеңберге 300 градус өлшемімен доғаны кесеміз. Жолақтың ұзындығы бас шеңберінің ұзындығына тең.3.Бөлшектерді белгілеу.4.Тігістерді орындау технологиясы.5.Ою-өрнекпен әрлеу.Сурет әйелдер бас киімін дайындауға арналған үлгілерДиаметрі келесідей есептелетін шеңберді кесіңіз: бас шеңберінің ұзындығын 3,14-ке бөліңіз. Бас киімге дөңес беру үшін шеңберге 300 градус өлшемімен доғаны кесіңіз. Жолақтың ұзындығы бас шеңберінің ұзындығына тең.3.Бөлшектерді сыпыру.4.Тігістерді орындау технологиясы.5.Ою-өрнекпен әрлеуІІІ ҚорытындыЗерттеу жүргізгеннен кейін біз келесі тұжырымдарға келдік:1) қазақтардың ұлттық киімі олардың этникалық тарихымен, әлеуметтік, климаттық жағдайларымен байланысты ежелгі дәстүрлерді көрсетеді;2) киім тігу кезінде адамның жасы, әлеуметтік жағдайы ескеріледі;3) қазақтар киім-кешектерін қолайсыздық тудырмайтындай етіп тігеді. Ауа-райы жағдайлары ескерілді. Мұндай киім киген адамдар қатты аяздан немесе ыстықтан, желден немесе құрғақшылықтан қорықпады, өйткені олар берік, ыңғайлы, қарапайым және әдемі болды;4) дәстүрлі костюм қазіргі уақытта біздің ауыл тұрғындарында әртүрлі дәрежеде сақталған.
Қоғамның дамуымен қолданбалы өнердің кейбір бұйымдары жаңа түрге, жаңа формаларға ие болды, дегенмен, олардың барлығы терең ұлттық түске ие, құндылығы мен сұлулығын жоғалтпады және бүгінгі күнге дейін қолданылады.Қазақтар ұлттық киім кигені дұрыс. Ұлттық киімнің тәрбиелік мәні зор. Ұлттық киім ұлттың рухын тәрбиелейді. Қазіргі уақытта елінде ұлттық киімдердің қазіргі заманға сай үлгіде тігілген керемет киімдерін көруге болады. Менде осы ұлттық киімдеріміздің жандануына, ары қарай үлес қоссам деген ойдамын.Киім үлгілерінің ұлттық көрінісінің нақыштары, өрнектері, айшықты, ырғақты, стильдерді өз ерекшеліктерімен құнды. Ұлттық киімді әшекейлеп әзірлеу, қолданбалы ою-өрнекті қолдану, ол ғасырлар бойы сіңірген қазақ халқының өнері болып қала бермек.Ою-өрнектер сәндік-қолданбалы өнердің барлық түрлеріне бірдей қажет, сондықтан біз оларды ұлттық мәдениеттің шыңына көтеруге бар күшімізді салуымыз керек. Ата-бабалар мұрасына осындай үлкен мән беру – біздің қасиетті міндетіміз.Қазақтардың ұлттық киімдері ғасырлар бойы халық шеберлерінің өнері мен талантын қалыптастырған барлық жақсылықтарды бойына сіңірді. Онда халықтың өмір салты, оның өндіріс деңгейі, эстетикалық мұраттары көрініс тапты, қазақ халқы тарихи қалыптасқан этникалық компоненттердің ықпалы айқын байқалады.Менің жұмысым жеткілікті негізделген және мазмұнды болуы үшін Мен көптеген ғылыми әдебиеттермен таныстым. Мен өзім үшін көптеген пайдалы және қажетті ақпаратты, қазақтың ұлттық киімдері мен қазіргі заманғы сән үрдістері туралы білгендерімді жинақтап, өз жұмысымда Сіздерге жеткізуге тырыстым. Материалды зерттеу және талдау барысында Қазақ ұлттық костюмі – киім мен би костюмдерінің заманауи үлгілерін жасауға шабыт көзі екеніне тағы да көзім жетті.Ұсыныстар:
-
Халқымыздың ұлттық киім өнері қайта жандандырылып, ауданымызда ұлттық киімдерді тігетін орталықтар ашылса; -
Мектеп формалары ұлттық үлгіде тігілсе жас ұрпақтың бойында ұлттық өнерге, тілге, ділге деген құрмет күшейе түсер еді.
-
Қазақтың ұлттық киімі/ Қазахстан. Ұлттық энциклопедия. — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0.Из КНЭ: -
Захарова И,В., Ходжаева Г. Д., Қазақтың ұлттық киімі, А., 1964. -
Раимханова Г.Н. Ата кәсіп (Этнографиялық зерттеу). – Алматы: Қазақстан, 2001. -
. Қазақ халқының ұлттық киімдері / Құрастырған Б. Хинаят., А. Сужикова. – Алматы, Алматыкітап, 2011. – 384 б.