Файл: МиДМ ¦1-2-2014 (1).pdf

161

МОРФОЛОГИЯ ЖӘНЕ ДӘЛЕЛДІ МЕДИЦИНА

Всем больным при поступлении проводилось 

рентгенологическое исследование грудной и брюш-

ной полости с обязательным ЭКГ-исследованием. 

При нарушении гемодинамики проводилась 

актив 

ная инфузионная терапия под контролем 

ЦВД. Первичная хирургическая обработка прово-

дилась с ревизией раневого канала, после чего 

определилась дальнейшая тактика лечения. При 

наличии гемопневмоторакса и болевого фактора 

в брюшной полости всегда подразумевалось ране-

ние органов брюшной полости. Всем больным с 

клинической картиной проникающего ранения 

грудной клетки с явлениями гемопневмоторакса 

проводилась торакотомия с ревизией органов 

плевральной полости. Операционной находкой 

мы наблюдали у всех наших больных ранение 

легкого и диафрагмы. Рана легкого ушивалась, рана 

диафрагмы ревизировалась. Убедившись в том, 

что имеется ранение органов брюшной полости 

(селезенки и печени), проводили верхнесрединную 

лапоротомию, не закрывая плевральную полость, 

ибо затраченное время на закрытие раны 

грудной полости удлинило бы время нарушения 

гемодинамики из-за активного кровотечения из 

паренхимотозных органов. Лапоротомией было 

диагностировано 12 случаев ранений селезенки, 

13 случаев ранения печени. Ранение селезенки в 

5 случаях сопровождалось проникающим ране-

нием желудка с полным излитием желудочного 

содержимого в брюшную полость. Операция завер-

шалась спленэктомией, ушиванием раны желудка и 

санацией брюшной полости. 

То, что касается ранений справа, то, убедив-

шись, что раневой канал проникает в брюшную 

полость, не вызывала сомнений необходимость 

ла 

поротомии. Раны печени ушивались через 

диаф  раг мотомию, раны легких ушивались атрав-

ма 

тической иглой. Активная реинфузия крови 

является положительным моментом восста-

новления гемодинамики. Ни в одном случае мы не 

наблюдали отрицательного эффекта. 

После реинфузии проводилась активная са-

на ция брюшной полости с дренированием по-

задидиафрагмального пространства как справа, 

так и слева, после чего рана передней брюшной 

стен ки ушивалась наглухо с обязательным дрени-

рованием брюшной полости резиновой трубкой 

и латексом. Затем приступали к закрытию пнев-

моторакса с последующим дренированием плев-

ральной полости костодиафрагмальной части. 

Все наши больные были выписаны из отделения с 

выздоровлением и без осложнений. 

ЫСТЫҚ КЛИМАТ ЖАҒДАЙЫНДА 

ҚОРҒАСЫННЫҢ МАГИСТРАЛДЫ 

АРТЕРИЯЛАР ҚАБЫРҒАСЫНЫҢ 

ҚҰРЫЛЫМЫНА ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІ

Турекулова А.К., Сисабеков Қ.Е., 

Танабаев Б.Д.

Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік фармацевтика 

академиясы, Шымкент, Казахстан

Кіріспе

:  қазіргі  таңда  Шымкент  қаласында 

адам  ағзасына  қорғасынның  әсерін  зерттеу  өзекті 

мә селе  болып  табылады.  Кардиореспираторлық 

жүйені ағзаның компенсаторлық бейімделу күйінің 

индикаторы ретінде және оның өзгерістерін  өнер-

кәсіп  факторлары  мен  ыстық  климат  әсері  жағ-

дайында  бағалау  маңызды  ізденістерге  жата тыны 

белгілі.  Жергілікті  тұрғындар  мен  өзге  аймақ-

тардан келген адамдардың тыныс алу ағза лары мен 

қанайналым жүйесіне зиянды әсерлердің зерттелуі 

әлде болса жеткіліксіз. 

Адам ағзасының кардиореспираторлық жүйесі 

қолайсыз  атмосфераның  ең  бірінші    нысанасы  

болып    табылады,  сондықтан  ағзаға  қорғасынның 

көп уақыт әсер ету нәтижесінде магистральды арте-

риялардың құрылымына тигізетін әсерін зерттеген 

ғылыми   еңбектер шамалы [1,2,3,4,5,6]. 

Мақсаты

:  жүрек  қантамыр  ауруларының  жиі 

кездесуіне  байланысты  біздің  жұмыста  әртүрлі 

типті  артерияның  және  қолқаның  қабырғасы 

құрылысына қорғасынның әсерін зерттеу мақсаты 

қойылды.

Зерттеу  материалдары  мен  әдістері:

  зерттеу 

тексіз ер жынысты ақ егеуқұйрықтарға жүргізілді, 

олардың дене салмағы 180-220г, жалпы саны – 120. 

Сынаққа  түскен  жануарлар  серияларына  қарай 

іріктелген (1-кесте), олардың ішіндегі 30-ы бақылау 

топ қа  жатқызылды.  Жануарлардың  уыттану  нәти-

жесі  1кг  салмаққа  38мг  сіркеқышқылды  қор-

ғасынның 2,5% ерітіндісін 55 күн бойында ішперде 

ішіне  енгізу  арқылы  орындалды.    Тәжірибенің 

барлық  серияларында  әртүрлі  типті  артерияларда 

және  қолқаның  көкірек  бөлігі  үнемі  стандартты 

түрде алынды.

Материал  10%  бейтарап  формалин    ерітін-

дісінде  24-48  сағат  бекітілді.  Үзінділер  стан-

дартты  түрде  балауызға  құйылды.  5-7  мкм  қа-

лың дығымен  сериялық  көлденең  кесінділер 

әзір ленді, олар гематоксилин-эозинмен, орсеинмен 

және  Ванг-Гизон  әдістерімен  боялды.  Боялған 

кесінділерде  артерияның  барлық  үш  қабатының 

құрылысы  зерттелді.  Морфометриялық  бағалауға 

(окулярмикрометр  көмегімен)  зерттелетін  арте-

рия лардың,  ортаңғы  қабықшасының  және  ішкі 

эластикалы  мембранасының  қалыңдығы  өлшенді, 

162

MORPHOLOGY AND EVIDENCE - BASED MEDICINE

көлденең  кесінділерде  миоциттер  саны  есепке 

алынды.  Қолқаның  көкірек  бөлігінде  ортанғы 

қабық  қалыңдығы  окуляр-микрометрді  15-тен, 

айн. 19-ға ұлғайтуында, өлшенді. Тегіс бұл шықет-

ті  жасушалардың  барлық  тамырлардағы  қатар-

ларының саны ок/метрді 15-тен, айн. 20-ға ұлғай-

туында  саналды.  Барлық  тамырлардың  ішкі 

элас ти калық мембранасының қалыңдығы ок/метрді 

15 - тен, айн.19-ға ұлғайтуымен анықталды.

Алынған нәтижелер: жедел уланудағы артерия-

лардың қабырғасы құрылысының  қорғасын әсері-

нен  болған өзгерістері, 1 айдан соң төмендегендей 

болды.  Ішкі  эластикалы  мембрана  қалыңдығы 

4,10  ±  0,08  дейін  ұлғайды,  алайда  бақылаумен 

салыстырғанда,  бұл  айырмашылық  анық  емес 

(3-кесте).  Бөліктердің  басым  бөлігінде  мембрана 

біршама  тегістелген,  қатпарлары  әртүрлі  арақа-

шықтықта,  кей  жерлерінде  қабаттасулар  мен 

жұқа рулар  анықталып  отырды.  Жиі  жағдайда 

эндотелиоциттер  ішкі  қабықша  қатпарларының 

тереңінде кездеседі.

Тегіс  бұлшықетті  жасушалар  саны  аз  ғана, 

бірақ  статистикалық  тұрғыда  айтарлықтай  (р<0,5) 

7,41 ± 0,20 өсті (3-кесте). Эластикалы мембраналар 

әркелкі  керілген  және  талшықтарға  ажыраған. 

Жеке аймақтарда мембраналардың жақындауы мен 

жанасуы байқалды. Бір жерлерде олардың арасында 

бөлек эластикалы талшықтар мен олардың шағын 

топтарынан  құрылған  жұқа  шоғырлар  анықтала 

бастады.

Бақылау  топтағы  егеуқұйрықтармен  салыс-

тырғанда, орталық қабықшаның қалыңдығы статис-

тикалық  тұрғыда  айтарлықтай  (89,8  ±  0,11  мкм) 

азайды (3-кесте). Қолқаның аралық қабықшасының 

біршама  жұқаруы  эластикалы  мембраналардың 

жазылуына,  олардың  жұқаруына  және  тегіс  бұл-

шықетті жасушалар санының азаюына байланысты  

екені анықталды.

Тамырдың  сыртқы  қабықшасы  борпылдақ. 

Сыртқы  эластикалы  мембрананың  қатпарлары 

бір шама  жазылған,  коллагенды  және  эластикалы 

талшықтардың  күйі  қалыпты  жағдайдан  және 

параллелді  бақылаудан  ерекшеленеді.  Көкірек 

қолқасы  қабырғасындағы  сыртқы  қабықшаның 

капиллярлары  мен  венулалары  кеңейген  және 

қан  ның  формалық  элементтерімен  толғандығы 

байқалды.

Сіркеқышқылды  қорғасынның  2,5%  ерітін-

дісінің 2-айлық әсерінен кейін  егеуқұйрықтардың 

көкірек  қолқасының  құрылымы  айтарлықтай  өз-

геріске  ұшырады.  Мембрана  елеулі  аралықта 

жазылған,  бір-бірінен  әртүрлі  қашықтықта  орна-

ласқан аз мөлшерде қатпарлар болды. Қатпарлардың 

басым  бөлігі  ішкі  қабықтың  қалыңдығынан  екі 

есеге дейін артты. 

Сурет 1-  Егеуқұйрықтың көкірек қолқасы 

қабырғасына сіркеқышқылды қорғасынның 15 

тәуліктегі әсері.  гематоксилин-эозин  бояуы.

об.20, ок. 12,5

Ішкі  эластикалы  мембрананың  қалыңдығы 

сіркеқышқылды  қорғасын  әсерінің  1-ші  айымен 

(4,12 ±0,07 мкм) салыстырғанда,  4,09 ± 0,16 дейін 

анық  азайды.  Бақылау  топтағы  егеуқұйрықтармен 

салыстырғанда,  мембрана  қалыңдығында  анық 

айыр машылықтар  байқалмады  (3-кесте).  Эндоте-

лиоцит-тердің    ядролары  түбінде,  ұшында  және 

қат парларында кездеседі.

Ортаңғы  қабықшаның  қалыңдығы  бақылау 

топтағы егеуқұйрықтардың шамасынан кем болды: 

90,6  ±0,18  бақылаумен  салыстырғанда  87,1  ±0,24 

мкм.  Бірақ,  тәжірибенің  алдыңғы  мерзімімен  са-

лыс тырғанда,  қабықшада  анықталған  жұқаруы 

статист    калық тұрғыда анық болмады.

Тегіс  бұлшықетті  жасушалар  қатарларының 

саны (6,90 ±0,08), олардың пішіні мен орналасуы, 

тәжірибенің  алдыңғы  кезеңімен  салыстырғанда, 

сондай-ақ өзгеріссіз қалды.   Қабықша бойымен бір 

жерлерінде ядроларынан айрылған тегіс бұлшықетті 

жасушалар  анықталды.  Эксперименттің  алдыңғы 

кезегімен  салыстырғанда,  ортанғы  қабықшаның 

эластоз  және  коллагенделу  көріністерінде    айыр-

машылықтар анықталмады. 

Сыртқы  қабықшаның  жұқа  эластикалық  және 

коллагенды  талшықтары  біршама  борпылдақ. 

Сыртқы қабықшаның микроциркуляциялық тамыр-

ларындағы  саңылауларында  эритроциттердің  тұн-

басы  анықталады.  Басқасында,  сыртқы  қабықша 

құрылымы  бақылаудағы  егеуқұйрықтардың  осын-

дай сипаттамаларына сай болды.

Біздің  тәжірибеде  көкірек  қолқасы  қабыр-

ғасындағы  тінді  құрамдастардың  ыстық  климат 

жағдайындағы  қорғасынмен  интоксикациясына 

жауап  ретіндегі  қорғаныс–бейімдеуші  реакциясы 

ішкі және ортанғы қабықшасында көрініс тапты. 

163

МОРФОЛОГИЯ ЖӘНЕ ДӘЛЕЛДІ МЕДИЦИНА

Тәжірибенің  басында  ішкі  эластикалық 

мемб  рана  (1-айдан  кейін)  мен  ортаңғы  қабықша 

(15-тәуліктен кейін) қалыңдығының біршама анық 

ұлғайғаны байқалды. 

Келесіде  ішкі  эластикалы  мембрананың  және 

ортанғы  қабықшаның  жұқаруы  үдеп,  оның  мәні 

сіркеқышқылды  қорғасын  әсері  1-ші  айымен 

есептегенде,  статистикалық  тұрғыдан  елеулі 

болды.  Тегіс  бұлшықетті  жасушалар  қатарлары-

ның санындағы өзгерістер қорғасын әсері динами-

касында  ортаңғы  қабықша  қалыңдығының  өзге-

рісімен анық тәуелділікте болды.

Ортаңғы  қабықшада  эластоз  және  коллагенды 

талшықтар  торының  тығыздалуы  үдеп,  қышқыл 

гликозамингликандардың мөлшері арта түсті. 

Сыртқы  қабықшадағы  тіндерді  дәнекер  тал-

шықтар  желісінде  біршама  борпылдақтануы  пен 

миро циркуляциялық  тамырларда  гемостаз  бай-

қалды.

Тұжырымы

: Ыстық климат жағдайында қорға-

сынды  уланудың  ұзақ  әсерінен  кейін  эластикалы 

типтегі  артериялардың  тамыр  қабырғаларындағы 

өзгерістерді былай сипаттауға болады.

1.  Ыстық  климат  жағдайында  қорғасынды 

уланудың  ұзақ  әсерінен  кейін  эластикалы  типтегі 

артериялардың  тамыр  қабырғаларындағы  (көкі-

рек  қолқасы)  тәжірибенің  15-ші  тәулігінде  және 

1-ші  айында  білінетін  өзгерістері,  ішкі  элас-

тикалы  мембрананың  қалыңдауымен,  ортанғы 

қабықшаның  жұқаруымен,  тегіс  бұлшықетті  жа-

су шалар  қатарларының  азаюымен,  эластикалы 

және  коллагенды  талшықтар  санының  өсуімен 

сипатталды. 

2. Ыстық климат жағдайында қорғасынмен ула-

нудың  ұзақ  әсерінен  кейін   әртүрлі  типтегі   ар те 

риялық  тамырлардың  ішкі  қабырғасында ғы  өз-

герістер  ішкі  эластикалы  мембрананың  қалың-

дауымен қатпарлар бедерінің бір уақытта жазыла-

тындығымен сипатталды.

3. Эластикалы типті тамырларда (көкірек қол-

қасы) жедел уландыру дене жүктемесін түсірумен 

қатар  жүргізілген  тәжірибеде  тегіс  бұлшықетті 

жасушалар қатарларының өсуі байқалды, келесіде 

олардың саны күрт азайды

Қол  жеткізген  деректердің  қорытындысын 

шы ғара келе, жануарлар ағзасынан шұғыл фактор-

лардың  әсері  бойынша  жүргізілген  тәжірибелер 

қанмен  бүкіл  дене  мүшелерін,  дененің  өзін    және 

аяқ қолдарды қамтамасыз ететін ірі магистральды 

артериялардың  жүрек  қан  тамыр  жүйесінде 

енжарлы болып қалмайтындығы дәлелденді. 

Әдебиеттер

:

1.  Ливанов  П.  А.,  Соболев  М.  Б.,  Ревич  Б.  А. 

Свинцовая опасность и здоровье населения. // Рос. Сем. 

Врач. 1999, № 2, с. 18-26.

2.  Корбанова А. И., Сорокина Н. С, Молодкина Н. 

Н. и соавт. Свинец и его действие на организм. // Мед. 

труда и пром. экология. 2001, № 5, с. 29-34.

3.  Изомеров И. Ф. К проблеме воздействия свинца 

на  организм  человека.  //  Мед.  труда  и  пром.  экология. 

1998, № 2, с. 1-4.

4.  Дракин  С.  И.,  Каракетьянц  М.  X.  Общая  и 

неорганическая химия. // «Химия». Москва, 1981. С. 381

5.  Сраубаев Е.Н., Стапаев Н.Д., Данько А.В., и др. 

Проблемы гигиены и охраны труда в свете постановлений 

правительства РК // Медицина и экология. - 1997. - N3. - 

С. 35-37.

6.    Айтбембетов  Б.Н.  Современное  состояние 

профессиональной  заболеваемости  в  Республике 

Казахстан // Здравоохранение Казахстана. -1997. N5. - С. 

11-12.

Әсер ету 

мерзімдері 

(сағаты) 

Ішкі эластикалық 

мембрана қалыңдығы 

(мкм) 

Тегіс бұлшықетті 

жасушалар саны 

(қатарларымен) 

Ортанғы қабықша 

қалыңдығы ( мкм) 

Бақылау 

Тәжірибе 

Бақылау  

Тәжірибе 

Бақылау  Тәжірибе 

15-тәулік 

4,10±0,09 

5=1,1 

4,08±0,05 

5=0,7 

7,20±0,09 

5=0,9 

7,1± 0,27 

5=1,2 

90,6±0,18 

5=1,3 

88,55±0,07 

5=1,2 

1-ай 

4,10±0,09 

8=1,1 

4,10±0,08 

5=0,9 

7,20±0,09 

5=0,9 

7,41±0,20 

5=0,08 

90,6±0,18 

5=0,9 

89,8±0,11 

5=1,2 

2-ай 

4,10±0,09 

5=0,09 

4,09±0,10 

5=1,2 

7,20±0,09 

5=0,9 

6,90±0,08 

5=1,4 

90,6±0,18 

5=1,5 

87,1±0,24 

5=0,9 

К

есте 3- Егеуқұйрықтардың көкірек қолқасындағы морфометриялық өзгерістер  

164

MORPHOLOGY AND EVIDENCE - BASED MEDICINE

МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ 

МИОКАРДА ПРИ ЭКЗОГЕННОМ 

ДИСБАЛАНСЕ МИКРОЭЛЕМЕНТОВ

Умбетов Т.Ж., Егембердиева Р.Е., 

Егембердиев Б.Е., Медовщиков В.В.

Западно-Казахстанский государственный 

медицинский университет

 имени Марата Оспанова,

 г. Актобе, Республика Казахстан

Микроэлементы играют важную роль в поддер-

жании гомеостаза организма. Общеизвестно, что в 

этио логии многих заболеваний существенную роль 

играют нарушения в организме микроэлементного 

равно весия. 

Соответственно неадекватное поступление 

микро  эле ментов закономерно приводит к морфо-

логическим и функциональным изменениям тканей 

и органов. В связи с высокой распространенностью 

заболеваний ор ганов сердечно-сосудистой системы 

среди населения, представляет большой интерес 

изучение сочетанного воздействия некоторых 

микроэлементов на миокард.

Актюбинская область вследствие своей при-

родной и производственной специализации яв-

ляется хромовой и борной биогеохимической 

провинцией. Актюбинскими учеными установлено, 

что содержание соединений хрома и бора в 

откры 

тых водоемах области превышает нормы 

предельно допустимых концентраций (ПДК)  в 

десятки раз. Доказано, что хром является жиз-

ненно необходимым, то есть эссенциальным 

микроэлементом и участвует в регуляции жирового 

и углеводного обмена, а бор является условно-

эссенциальным микроэлементом и регулирует 

активность паратгормона паращитовидной железы. 

Исходя из этого, целью нашего исследования 

явилось изучение сочетанного воздействия 

соединений хрома и бора на морфологию миокарда 

крыс.

Материалы и методы. 

Объектом исследования служили 60 белых 

молодых и половозрелых крыс-самцов линии 

Вистар, которые были разделены на две группы: 

контрольную и опытную. Соединения хрома и 

бора, а именно растворы бихромата калия и борной 

кислоты, вводили животным внутрибрюшинно, 

в дозе равной ПДК для питьевой воды в течение 

20 дней из расчета 1 мл раствора на 100 гр. веса 

животного.

Обе группы животных содержались на стан-

дартном общевиварном рационе. Экспери 

мен-

тальных животных забивали декапитацией по 5 

крыс на 1, 15 и 30 сутки после последнего введения 

химических соединений. 

Для гистологического исследования произво-

дили забор кусочков сердца с последующей 

фиксацией в 10% растворе формалина, заливкой 

в парафин и окраской полученных срезов гема-

токсилином и эозином и по ван Гизон.

Результаты и обсуждения.

Морфологическая картина миокарда моло-

дых крыс на 1-е сутки характеризуется наличием 

межмышечного отека, сосуды микроциркулятор-

ного русла умеренно полнокровны, наблюдается 

незначительное разрастание соединительной тка-

ни вокруг сосудов. Продольное расположение 

и поперечно-полосатая исчерченность кардио-

миоцитов сохранены.

Морфологическая картина миокарда поло 

-

возрелых крыс на 1-е сутки: отдельные кардио-

миоциты в состоянии белковой дистрофии, ядра 

в некоторых из них в виде «теней», наблюдается 

отек. Сосуды резко полнокровны с явлением стаза, 

присутствуют очаговые кровоизлияния.

Рисунок 1. Миокард молодой крысы – 1 сутки, 

ГЭ, ув.х70. Умеренный межмышечный отек и 

периваскулярный, очаговая лейкоцитарная 

инфильтрация.

Рисунок 2. Миокард половозрелых крыс на 

1-е сутки, ГЭ, ув.х160 – сосуды полнокровны, 

отмечается отек стромы, диапедезные 

кровоизлияния, лейкоцитарная инфильтрация. 

Отдельные кардиомиоциты в состоянии белковой 

дистрофии.

165

МОРФОЛОГИЯ ЖӘНЕ ДӘЛЕЛДІ МЕДИЦИНА

Морфологическая картина миокарда молодых 

крыс на 15-е сутки: нарастание  отека и, как следст-

вие, истончение миофибрилл, отмечается кругло-

клеточная инфильтрация, сосуды полнокровны, 

наблюдается периваскулярный отек и очаговые 

диапедезные кровоизлияния.

Морфологическая картина миокарда полово-

зрелых крыс на 15-е сутки: кардиомиоциты отеч-

ные, между мышечными волокнами отмечается 

круглоклеточная инфильтрация, местами разбро-

сана, а местами в виде скопления. Отдельные кар-

диомиоциты в состоянии некробиоза и некроза, 

вокруг сосудов и в межмышечных пространствах 

отмечаются гранулемы, продуктивная реакция.

Рисунок 3. Миокард молодой крысы – 15 сутки, 

ГЭ, ув.х280. Полнокровие сосудов, межмышечный 

отек, диапедезные кровоизлияния. Отдельные 

кардиомиоциты фрагментированы.

Рисунок 4. Миокард половозрелой крысы – 15 

сутки, ГЭ, ув.х70. Резкое полнокровие сосудов, 

отек стромы, выраженные диапедезные 

кровоизлияния, кардиомиоциты в состоянии резко 

выраженной дистрофии, местами встречаются 

некротизированные клетки.

Морфологическая картина миокарда моло-

дых крыс на 30-е сутки: ярко выраженный отек, 

кардиомиоциты в состоянии дистрофии, пери-

васкулярный отек, сосуды резко полнокровны, 

присутствуют очаговые диапедезные кровоизлия-

ния. 

Рисунок 5. Миокард половозрелой крысы – 15 сутки, 

ВГ, ув.х70. При окраске по ван Гизон выявлено 

незначительное периваскулярное разрастание 

соединительной ткани.

Рисунок 6. Миокард молодой крысы – 30 сутки, ГЭ, 

ув.х200. Геморрагическая инфильтрация миокарда 

(с сохранением между инфильтратами нормальных 

кардиомиоцитов).

Рисунок 7. Миокард половозрелой крысы – 30 

сутки, ГЭ, ув.х70. Выраженное полнокровие, 

отек стромы и стенки сосудов, множественные 

диапедезные кровоизлияния, кардиомиоциты в 

состоянии глубокой дистрофии, наблюдается их 

деструкция и фрагментация.

Однако поперечно-полосатая исчерченность 

кар диомиоцитов  сохранена. 

Морфологическая картина миокарда половоз-

релых крыс на 30-е сутки: выраженное расстройство