Файл: И перспективы его внедрения на страховой рынок россии.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 23.11.2023
Просмотров: 164
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
1. ОСОБЕННОСТИ ОРГАНИЗАЦИИ ИСЛАМСКОГО СТРАХОВАНИЯИ ПЕРСПЕКТИВЫ ЕГО ВНЕДРЕНИЯНА СТРАХОВОЙ РЫНОК РОССИИS. P. FookinaFEATURES OF THE ORGANISATION OF ISLAMIC INSURANCEAND PROSPECTS OF ITS INTRODUCTIONINTO THE INSURANCE MARKET OF RUSSIAУстановлено, что традиционное страхование в современном мире не всегда соответству-ет ряду потребительских предпочтений, которые определяются в том числе и вероисповеда-нием. В связи с этим определена актуальность исламского страхования в современном мире.Обозначен механизм взаимодействия участников исламского страхования (такафул) и выяв-лены его отличительные особенности. Дана сравнительная характеристика традиционного,взаимного страхования и такафул. Установлены основные направления деятельности ислам-ского страхования: общий и семейный такафул. Исследован опыт мусульманских стран,в которых осуществляется исламское страхование, приведены прогнозы развития такафул намировом страховом рынке. Малайзийский такафул-рынок определен как крупнейший на ми-ровом рынке исламского страхования. В целом установлен растущий международный инте-рес к такафул-рынку среди немусульманских стран (США, Великобритания, Японияи др.). Исследован российский опыт реализации принципов исламского страхования. Опре-делены преимущества такафул-рынка на российском финансовом рынке. Выявлены пробле-мы внедрения и развития такафул в России. Даны рекомендации по совершенствованию ра-боты органов государственной власти, страхового надзора и страховых компаний, ориенти-рованные на формирование благоприятной экономической среды для такафул.Ключевые слова: страхование, взаимное страхование, такафул, взаимопомощь, пере-распределение убытков.ISLOM SUG'URTANI TASHKIL TILISH XUSUSIYATLARIVA UNING AMALGA ETISHI ISTIQLABLARIROSSIYA SUG'URTA BOZORigaS. P. FookinaISLOM SUG'URTANI TASHKIL TILISH XUSUSIYATLARIVA UNING YOQISH ISHLAB CHIQISHIROSSIYA SUG'urta BOZORigaZamonaviy dunyoda an'anaviy sug'urta har doim ham mos kelmasligi aniqlandibir qator iste'molchilarning afzalliklari mavjud bo'lib, ular din bilan belgilanadiniem. Shu munosabat bilan zamonaviy dunyoda islom sug'urtasining dolzarbligi aniqlanadi.Islom sug'urtasi (takaful) ishtirokchilari o'rtasidagi o'zaro munosabatlar mexanizmi ko'rsatilgan vauning o'ziga xos xususiyatlariga ega. An'anaviyning qiyosiy xarakteristikasi,o'zaro sug'urta va takaful. Islom faoliyatining asosiy yo'nalishlari
sug'urta: umumiy va oilaviy takaful. Musulmon davlatlarining tajribasi o‘rganildi.islom sug'urtasi amalga oshiriladigan, takafulni rivojlantirish bo'yicha prognozlarglobal sug'urta bozori. Malayziyaning takaful bozori dunyodagi eng katta bozor deb topildirivojlanayotgan islom sug'urta bozori. Umuman olganda, xalqaro qiziqish ortib bormoqdamusulmon bo'lmagan davlatlar (AQSh, Buyuk Britaniya, Yaponiya) o'rtasida takaful bozoriga qaytadiva boshq.). Islom sugʻurtasi tamoyillarini joriy etish boʻyicha Rossiya tajribasi oʻrganildi. Ta'riflash -Rossiya moliya bozorida takaful bozorining afzalliklari bo'linadi. Aniqlangan muammolarbiz Rossiyada takafulni joriy qilmoqdamiz va rivojlantirmoqdamiz. takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar berilgandavlat organlari, sug'urta nazorati va sug'urta kompaniyalari botlari, yo'naltirilgantakaful uchun qulay iqtisodiy muhit yaratishga qaratilgan.Kalit so'zlar: sug'urta, o'zaro sug'urta, takaful, o'zaro yordam, transferyo'qotishlarni taqsimlash.Общеизвестно, что история страховых отношений насчитывает несколько тысячелетий.Так, в рабовладельческом обществе существовали соглашения, которые послужили прототипомсовременного договора страхования. Особенно активное развитие страхование приобрелов эпоху географических открытий и развития торгового мореплавания. Основная идея первыхсоглашений состояла в стремлении распределить риск возможного ущерба между заинтересо-ванными лицами. Таким образом, в основе страховых отношений лежат прежде всего взаимо-помощь и возможность перераспределения ущерба.Ma'lumki, sug'urta munosabatlari tarixi bir necha ming yilliklarni o'z ichiga oladi.Shunday qilib, quldorlik jamiyatida prototip bo'lib xizmat qilgan kelishuvlar mavjud edizamonaviy sug'urta shartnomasi. Ayniqsa, sug'urtaning faol rivojlanishi erishildigeografik kashfiyotlar va savdo kemalarining rivojlanishi davrida. Birinchisining asosiy g'oyasikelishuvlar o'rtasida mumkin bo'lgan zarar xavfini taqsimlash istagidan iborat edihammomdagi shaxslar. Shunday qilib, sug'urta munosabatlari birinchi navbatda o'zaro munosabatlarga asoslanadiyordam va zararni qayta taqsimlash imkoniyatiВ настоящее время коммерческое и взаимное страхование широко представлено на стра-ховых рынках многих стран. Исламское страхование также успешно развивается на мировомстраховом рынке и становится популярным среди мусульманского населения.Отметим, однако, что не во всех странах сформированы законодательный, институцио-нальный и организационный механизмы внедрения исламского страхования, в связи с чем воз-никают трудности его продвижения в страховой среде.В современном мусульманском мире взаимное страхование не вызывает особых возраже-ний среди муджтахидов. Специально созданным комитетом при Совете министров СаудовскойАравии была издана фетва, в которой взаимное (кооперативное) страхование признается разре-шенным, т. к. в его основе лежит один из принципов Шариата – облегчение трудностей постра-давшим. Однако коммерческое (традиционное) страхование не соответствует ряду положений
Шариата, т. к. исламские правоведы усматривают в нем наличие таких трех запрещенных,с точки зрения мусульманского вероучения, элементов, как [1]:1) неопределенность (гарар);2) азарт (мейсир);3) ростовщичество (рибаHozirgi vaqtda mamlakatda tijorat va o'zaro sug'urta keng tarqalgan.ko'plab mamlakatlarda issiq bozorlar. Dunyoda islom sug‘urtasi ham muvaffaqiyatli rivojlanmoqdasug'urta bozori va musulmon aholi orasida mashhur bo'lib bormoqda.Ammo e'tibor bering, hamma mamlakatlar ham qonun chiqaruvchi, institutsional shakllanmaganIslom sug'urtasini joriy etishning nal va tashkiliy mexanizmlari, shu munosabat bilansug'urta muhitida uni targ'ib qilishda qiyinchiliklar yo'q.Zamonaviy musulmon dunyosida o'zaro sug'urta ko'p e'tirozlarga sabab bo'lmaydi.mujtahidlar orasida. Saudiya Arabistoni Vazirlar Kengashi huzurida maxsus tuzilgan qoʻmitaArabistonda fatvo chiqarildi, unda o'zaro (kooperativ) sug'urta ruxsat etilgan deb tan olingan.chunki u shariat tamoyillaridan biri – qiyinchiliklarni yengillashtirishga asoslanganberdi. Biroq, tijorat (an'anaviy) sug'urta bir qator qoidalarga mos kelmaydiShariat, chunki islom huquqshunoslari unda shunday uchta haromning mavjudligini ko'rishadi.Musulmon aqidasi nuqtai nazaridan, unsurlar [1]:1) noaniqlik (gharar);2) hayajon (meysir);3) sudxo‘rlik (ribaТакафул (в переводе с араб. – предоставление взаимных гарантий) – это система ислам-ского страхования, в основе которой находится механизм распределения прибылей и убытковмежду участниками и такафул-оператором на основе норм Шариата. Основная задача исламско-го страхования – защита интересов своих участников от непредвиденных неблагоприятных со-бытий путем солидарного участия в убытках пострадавших лиц, а также получение прибылиучастниками страхования.Для того чтобы преодолеть гарар (неопределенность), в такафул-договоре должна присут-ствовать ясность и полное раскрытие информации. Такафул-договор не может быть заключен,если присутствует хотя бы один неизвестный риск.Для устранения майсир (азарт) в такафул-договоре распределение рисков не должно со-держать спекулятивный элемент, поэтому отношения строятся на взаимной защите (таавун).Для исключения рибы (ростовщичество) взнос участников не рассматривается как премияв традиционном страховании, а расценивается как дар, пожертвование (табарру).Таким образом, такафул представляет собой систему, в которой страхователи (участники)за счет добровольных взносов (табарру) создают специальный страховой фонд (такафул-фонд),используемый для предоставления взаимной финансовой защиты (таавун) при наступлении оп-ределенных неблагоприятных непредвиденных событий в их жизниTakoful (arab tilidan tarjimasi — oʻzaro kafolatlar berish) islomiy tizimdirsug'urta, bu foyda va zararlarni taqsimlash mexanizmiga asoslangan
ishtirokchilar va takaful operatori oʻrtasida shariat qonunlari asosida. Islomning asosiy vazifasisug'urta - uning ishtirokchilari manfaatlarini kutilmagan noqulay sharoitlardan himoya qilishjabrlanuvchilarning zararlarida birgalikda va birgalikda ishtirok etish, shuningdek foyda olish orqali mavjudligisug'urta ishtirokchilari.G'arorni (noaniqlikni) yengish uchun takaful shartnomasi o'z ichiga olishi kerakaniqlik va to'liq ochib berishga yordam beradi. Takaful shartnomasi tuzilmaydi,agar kamida bitta noma'lum xavf mavjud bo'lsa.Takaful kelishuvida maysirni (hayajonni) bartaraf qilish uchun risk taqsimoti bo'lmasligi kerakspekulyativ elementni saqlang, shuning uchun munosabatlar o'zaro himoya (taawun) asosida qurilgan.Ribo (sudxo'rlik)ni istisno qilganda, ishtirokchilarning hissasi mukofot hisoblanmaydianʼanaviy sugʻurtada, lekin hadya, ehson (tabarru) sifatida qaraladi.Shunday qilib, takaful - bu sug'urtalovchilar (ishtirokchilar)ixtiyoriy badallar (tabarru) hisobidan maxsus sug‘urta fondi (takaful fondi) tashkil etish;sodir bo'lgan taqdirda o'zaro moliyaviy himoyani (taavun) ta'minlash uchun foydalaniladi hayotlarida kutilmagan kutilmagan hodisalarni tanladilarМеханизм взаимодействия участников с субъектами такафул следующий. Участники така-фул подписывают соглашение об оказании финансовой помощи друг другу. В случае наступленияуказанного неблагоприятного события у кого-либо из участников из средств фонда (табарру) про-изводится выплата страхового возмещения. Таким образом, участники такафул перераспределяютвсе риски и убытки между собой. В случае появления дефицита средств в страховом фонде участ-ники за счет собственных средств несут солидарную ответственность по выплате возмещения.В свою очередь, такафул-оператор аккумулирует такафул-фонд, часть которого впоследствии ин-вестирует. Такафул-оператор не участвует в несении рисков участников, а только управляет така-фул-фондом [3].ISSN 2073-5537. Вестник АГТУ. Сер.: Экономика. 2014. № 1110Необходимо отметить, что часть взносов участников направляется оператором в накопи-тельный фонд, от инвестирования средств которого участники имеют возможность получитьинвестиционный доход. Размер доли взносов, направляемой в накопительный фонд, заранееоговаривается в контракте, она составляет, как правило, 50–60 % [4].Существуют ограничения в инвестиционной деятельности такафул. Инвестирование мо-жет осуществляться оператором только в те виды деятельности, которые не запрещены Шариа-том. Например, запрещается получать доход от акций компаний, вовлеченных в производствооружия, игорного, ресторанного и гостиничного бизнеса, а также занимающихся производствомалкоголя [4]. Как правило, инвестиции такафул-операторы осуществляют в акции, входящие
в Dow Jones Islamic Market Index.Необходимо отметить, что средства такафул-фонда и оставшиеся излишки не принадле-жат оператору и могут быть распределены между участникамиTakaful ishtirokchilari va sub'ektlari o'rtasidagi o'zaro ta'sir mexanizmi quyidagicha. Bunday ishtirokchilarbir-biriga moliyaviy yordam ko'rsatish to'g'risida shartnomani to'liq imzolash. Voqea sodir bo'lgan taqdirdajamg'armadan ishtirokchilarning har biri uchun ko'rsatilgan noxush hodisa (tabarru)sug'urta tovoni to'lanadi. Shunday qilib, takaful ishtirokchilari qayta taqsimlanadio'zaro barcha xavf va yo'qotishlar. Sug'urta fondida mablag'lar etishmagan taqdirda, ishtirokchiniklar o'z hisobidan kompensatsiya to'lash uchun birgalikda va alohida javobgar bo'ladilar.O'z navbatida, takaful operatori takaful fondini to'playdi, uning bir qismi keyinchalikjiletlar. Takaful operatori ishtirokchilarning tavakkalchiligini o'z zimmasiga olishda ishtirok etmaydi, faqat ularni boshqaradito'liq fond [3].ISSN 2073-5537. ASTU axborotnomasi. Ser.: Iqtisodiyot. 2014 yil. № 1110Shuni ta'kidlash kerakki, ishtirokchilar badallarining bir qismi operator tomonidan akkumulyatorga yuboriladiinvestitsiya fondi, uning investitsiyalaridan ishtirokchilar olish imkoniyati mavjudinvestitsion daromad. Jamg'arma fondiga oldindan yuborilgan badallar ulushi miqdorishartnomada ko'rsatilgan, bu, qoida tariqasida, 50-60% [4].Takaful investitsiya faoliyatiga cheklovlar mavjud. investitsiya qilish -operator tomonidan faqat shariat tomonidan taqiqlanmagan faoliyat turlarida amalga oshirilishi mumkinhajmi. Masalan, ishlab chiqarish bilan shug'ullanuvchi kompaniyalarning aktsiyalaridan daromad olish taqiqlanadiqurol, qimor, restoran va mehmonxona biznesi, shuningdek, ishlab chiqarish bilan shug'ullanadispirtli ichimliklar [4]. Qoidaga ko'ra, takaful operatorlari kiritilgan aktsiyalarga sarmoya kiritadilarDow Jones Islom bozori indeksida.Ta'kidlash joizki, "Takaful" jamg'armasining mablag'lari va qolgan ortiqcha qismi tegishli emasoperatorga bosiladi va ishtirokchilar orasida taqsimlanishi mumkinТаким образом, такафул имеет следующие отличительные особенности:1) преодоление элемента гарар достигается за счет того, что взносы участников рассмат-риваются в качестве пожертвований;2) фонд формируется за счет добровольных пожертвований (дара);3) отношения участников в такафул строятся на взаимовыручке и взаимопомощи;4) осуществляется разделение взноса участника на два фонда: табарру и инвестиционный фонд;5) средства, уплаченные в такафул-фонд, всегда возвращаются участнику;6) участник получает стабильный инвестиционный доход;7) имеются ограничения в видах такафул-продуктов (соответствие нормам Шариата);8) инвестирование такафул-фонда может осуществляться только в операции, не запре-щенные Шариатом;9) сохраняются условия наследования согласно нормам Шариата;10) такафул-оператор осуществляет только управление такафул-фондом;11) деятельность исламской страховой компании регулируется специально созданнымШариатским наблюдательным советом, в задачу которого входит оценка всех операций органи-
sug'urta: umumiy va oilaviy takaful. Musulmon davlatlarining tajribasi o‘rganildi.islom sug'urtasi amalga oshiriladigan, takafulni rivojlantirish bo'yicha prognozlarglobal sug'urta bozori. Malayziyaning takaful bozori dunyodagi eng katta bozor deb topildirivojlanayotgan islom sug'urta bozori. Umuman olganda, xalqaro qiziqish ortib bormoqdamusulmon bo'lmagan davlatlar (AQSh, Buyuk Britaniya, Yaponiya) o'rtasida takaful bozoriga qaytadiva boshq.). Islom sugʻurtasi tamoyillarini joriy etish boʻyicha Rossiya tajribasi oʻrganildi. Ta'riflash -Rossiya moliya bozorida takaful bozorining afzalliklari bo'linadi. Aniqlangan muammolarbiz Rossiyada takafulni joriy qilmoqdamiz va rivojlantirmoqdamiz. takomillashtirish bo'yicha tavsiyalar berilgandavlat organlari, sug'urta nazorati va sug'urta kompaniyalari botlari, yo'naltirilgantakaful uchun qulay iqtisodiy muhit yaratishga qaratilgan.Kalit so'zlar: sug'urta, o'zaro sug'urta, takaful, o'zaro yordam, transferyo'qotishlarni taqsimlash.Общеизвестно, что история страховых отношений насчитывает несколько тысячелетий.Так, в рабовладельческом обществе существовали соглашения, которые послужили прототипомсовременного договора страхования. Особенно активное развитие страхование приобрелов эпоху географических открытий и развития торгового мореплавания. Основная идея первыхсоглашений состояла в стремлении распределить риск возможного ущерба между заинтересо-ванными лицами. Таким образом, в основе страховых отношений лежат прежде всего взаимо-помощь и возможность перераспределения ущерба.Ma'lumki, sug'urta munosabatlari tarixi bir necha ming yilliklarni o'z ichiga oladi.Shunday qilib, quldorlik jamiyatida prototip bo'lib xizmat qilgan kelishuvlar mavjud edizamonaviy sug'urta shartnomasi. Ayniqsa, sug'urtaning faol rivojlanishi erishildigeografik kashfiyotlar va savdo kemalarining rivojlanishi davrida. Birinchisining asosiy g'oyasikelishuvlar o'rtasida mumkin bo'lgan zarar xavfini taqsimlash istagidan iborat edihammomdagi shaxslar. Shunday qilib, sug'urta munosabatlari birinchi navbatda o'zaro munosabatlarga asoslanadiyordam va zararni qayta taqsimlash imkoniyatiВ настоящее время коммерческое и взаимное страхование широко представлено на стра-ховых рынках многих стран. Исламское страхование также успешно развивается на мировомстраховом рынке и становится популярным среди мусульманского населения.Отметим, однако, что не во всех странах сформированы законодательный, институцио-нальный и организационный механизмы внедрения исламского страхования, в связи с чем воз-никают трудности его продвижения в страховой среде.В современном мусульманском мире взаимное страхование не вызывает особых возраже-ний среди муджтахидов. Специально созданным комитетом при Совете министров СаудовскойАравии была издана фетва, в которой взаимное (кооперативное) страхование признается разре-шенным, т. к. в его основе лежит один из принципов Шариата – облегчение трудностей постра-давшим. Однако коммерческое (традиционное) страхование не соответствует ряду положений
Шариата, т. к. исламские правоведы усматривают в нем наличие таких трех запрещенных,с точки зрения мусульманского вероучения, элементов, как [1]:1) неопределенность (гарар);2) азарт (мейсир);3) ростовщичество (рибаHozirgi vaqtda mamlakatda tijorat va o'zaro sug'urta keng tarqalgan.ko'plab mamlakatlarda issiq bozorlar. Dunyoda islom sug‘urtasi ham muvaffaqiyatli rivojlanmoqdasug'urta bozori va musulmon aholi orasida mashhur bo'lib bormoqda.Ammo e'tibor bering, hamma mamlakatlar ham qonun chiqaruvchi, institutsional shakllanmaganIslom sug'urtasini joriy etishning nal va tashkiliy mexanizmlari, shu munosabat bilansug'urta muhitida uni targ'ib qilishda qiyinchiliklar yo'q.Zamonaviy musulmon dunyosida o'zaro sug'urta ko'p e'tirozlarga sabab bo'lmaydi.mujtahidlar orasida. Saudiya Arabistoni Vazirlar Kengashi huzurida maxsus tuzilgan qoʻmitaArabistonda fatvo chiqarildi, unda o'zaro (kooperativ) sug'urta ruxsat etilgan deb tan olingan.chunki u shariat tamoyillaridan biri – qiyinchiliklarni yengillashtirishga asoslanganberdi. Biroq, tijorat (an'anaviy) sug'urta bir qator qoidalarga mos kelmaydiShariat, chunki islom huquqshunoslari unda shunday uchta haromning mavjudligini ko'rishadi.Musulmon aqidasi nuqtai nazaridan, unsurlar [1]:1) noaniqlik (gharar);2) hayajon (meysir);3) sudxo‘rlik (ribaТакафул (в переводе с араб. – предоставление взаимных гарантий) – это система ислам-ского страхования, в основе которой находится механизм распределения прибылей и убытковмежду участниками и такафул-оператором на основе норм Шариата. Основная задача исламско-го страхования – защита интересов своих участников от непредвиденных неблагоприятных со-бытий путем солидарного участия в убытках пострадавших лиц, а также получение прибылиучастниками страхования.Для того чтобы преодолеть гарар (неопределенность), в такафул-договоре должна присут-ствовать ясность и полное раскрытие информации. Такафул-договор не может быть заключен,если присутствует хотя бы один неизвестный риск.Для устранения майсир (азарт) в такафул-договоре распределение рисков не должно со-держать спекулятивный элемент, поэтому отношения строятся на взаимной защите (таавун).Для исключения рибы (ростовщичество) взнос участников не рассматривается как премияв традиционном страховании, а расценивается как дар, пожертвование (табарру).Таким образом, такафул представляет собой систему, в которой страхователи (участники)за счет добровольных взносов (табарру) создают специальный страховой фонд (такафул-фонд),используемый для предоставления взаимной финансовой защиты (таавун) при наступлении оп-ределенных неблагоприятных непредвиденных событий в их жизниTakoful (arab tilidan tarjimasi — oʻzaro kafolatlar berish) islomiy tizimdirsug'urta, bu foyda va zararlarni taqsimlash mexanizmiga asoslangan
ishtirokchilar va takaful operatori oʻrtasida shariat qonunlari asosida. Islomning asosiy vazifasisug'urta - uning ishtirokchilari manfaatlarini kutilmagan noqulay sharoitlardan himoya qilishjabrlanuvchilarning zararlarida birgalikda va birgalikda ishtirok etish, shuningdek foyda olish orqali mavjudligisug'urta ishtirokchilari.G'arorni (noaniqlikni) yengish uchun takaful shartnomasi o'z ichiga olishi kerakaniqlik va to'liq ochib berishga yordam beradi. Takaful shartnomasi tuzilmaydi,agar kamida bitta noma'lum xavf mavjud bo'lsa.Takaful kelishuvida maysirni (hayajonni) bartaraf qilish uchun risk taqsimoti bo'lmasligi kerakspekulyativ elementni saqlang, shuning uchun munosabatlar o'zaro himoya (taawun) asosida qurilgan.Ribo (sudxo'rlik)ni istisno qilganda, ishtirokchilarning hissasi mukofot hisoblanmaydianʼanaviy sugʻurtada, lekin hadya, ehson (tabarru) sifatida qaraladi.Shunday qilib, takaful - bu sug'urtalovchilar (ishtirokchilar)ixtiyoriy badallar (tabarru) hisobidan maxsus sug‘urta fondi (takaful fondi) tashkil etish;sodir bo'lgan taqdirda o'zaro moliyaviy himoyani (taavun) ta'minlash uchun foydalaniladi hayotlarida kutilmagan kutilmagan hodisalarni tanladilarМеханизм взаимодействия участников с субъектами такафул следующий. Участники така-фул подписывают соглашение об оказании финансовой помощи друг другу. В случае наступленияуказанного неблагоприятного события у кого-либо из участников из средств фонда (табарру) про-изводится выплата страхового возмещения. Таким образом, участники такафул перераспределяютвсе риски и убытки между собой. В случае появления дефицита средств в страховом фонде участ-ники за счет собственных средств несут солидарную ответственность по выплате возмещения.В свою очередь, такафул-оператор аккумулирует такафул-фонд, часть которого впоследствии ин-вестирует. Такафул-оператор не участвует в несении рисков участников, а только управляет така-фул-фондом [3].ISSN 2073-5537. Вестник АГТУ. Сер.: Экономика. 2014. № 1110Необходимо отметить, что часть взносов участников направляется оператором в накопи-тельный фонд, от инвестирования средств которого участники имеют возможность получитьинвестиционный доход. Размер доли взносов, направляемой в накопительный фонд, заранееоговаривается в контракте, она составляет, как правило, 50–60 % [4].Существуют ограничения в инвестиционной деятельности такафул. Инвестирование мо-жет осуществляться оператором только в те виды деятельности, которые не запрещены Шариа-том. Например, запрещается получать доход от акций компаний, вовлеченных в производствооружия, игорного, ресторанного и гостиничного бизнеса, а также занимающихся производствомалкоголя [4]. Как правило, инвестиции такафул-операторы осуществляют в акции, входящие
в Dow Jones Islamic Market Index.Необходимо отметить, что средства такафул-фонда и оставшиеся излишки не принадле-жат оператору и могут быть распределены между участникамиTakaful ishtirokchilari va sub'ektlari o'rtasidagi o'zaro ta'sir mexanizmi quyidagicha. Bunday ishtirokchilarbir-biriga moliyaviy yordam ko'rsatish to'g'risida shartnomani to'liq imzolash. Voqea sodir bo'lgan taqdirdajamg'armadan ishtirokchilarning har biri uchun ko'rsatilgan noxush hodisa (tabarru)sug'urta tovoni to'lanadi. Shunday qilib, takaful ishtirokchilari qayta taqsimlanadio'zaro barcha xavf va yo'qotishlar. Sug'urta fondida mablag'lar etishmagan taqdirda, ishtirokchiniklar o'z hisobidan kompensatsiya to'lash uchun birgalikda va alohida javobgar bo'ladilar.O'z navbatida, takaful operatori takaful fondini to'playdi, uning bir qismi keyinchalikjiletlar. Takaful operatori ishtirokchilarning tavakkalchiligini o'z zimmasiga olishda ishtirok etmaydi, faqat ularni boshqaradito'liq fond [3].ISSN 2073-5537. ASTU axborotnomasi. Ser.: Iqtisodiyot. 2014 yil. № 1110Shuni ta'kidlash kerakki, ishtirokchilar badallarining bir qismi operator tomonidan akkumulyatorga yuboriladiinvestitsiya fondi, uning investitsiyalaridan ishtirokchilar olish imkoniyati mavjudinvestitsion daromad. Jamg'arma fondiga oldindan yuborilgan badallar ulushi miqdorishartnomada ko'rsatilgan, bu, qoida tariqasida, 50-60% [4].Takaful investitsiya faoliyatiga cheklovlar mavjud. investitsiya qilish -operator tomonidan faqat shariat tomonidan taqiqlanmagan faoliyat turlarida amalga oshirilishi mumkinhajmi. Masalan, ishlab chiqarish bilan shug'ullanuvchi kompaniyalarning aktsiyalaridan daromad olish taqiqlanadiqurol, qimor, restoran va mehmonxona biznesi, shuningdek, ishlab chiqarish bilan shug'ullanadispirtli ichimliklar [4]. Qoidaga ko'ra, takaful operatorlari kiritilgan aktsiyalarga sarmoya kiritadilarDow Jones Islom bozori indeksida.Ta'kidlash joizki, "Takaful" jamg'armasining mablag'lari va qolgan ortiqcha qismi tegishli emasoperatorga bosiladi va ishtirokchilar orasida taqsimlanishi mumkinТаким образом, такафул имеет следующие отличительные особенности:1) преодоление элемента гарар достигается за счет того, что взносы участников рассмат-риваются в качестве пожертвований;2) фонд формируется за счет добровольных пожертвований (дара);3) отношения участников в такафул строятся на взаимовыручке и взаимопомощи;4) осуществляется разделение взноса участника на два фонда: табарру и инвестиционный фонд;5) средства, уплаченные в такафул-фонд, всегда возвращаются участнику;6) участник получает стабильный инвестиционный доход;7) имеются ограничения в видах такафул-продуктов (соответствие нормам Шариата);8) инвестирование такафул-фонда может осуществляться только в операции, не запре-щенные Шариатом;9) сохраняются условия наследования согласно нормам Шариата;10) такафул-оператор осуществляет только управление такафул-фондом;11) деятельность исламской страховой компании регулируется специально созданнымШариатским наблюдательным советом, в задачу которого входит оценка всех операций органи-