ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 30.11.2023
Просмотров: 360
Скачиваний: 6
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Ұрпақ тәрбиесі-қай кезде де маңызды мәселе1.1)Қазақ халқы "Атадан бала тусайшы,ата жолын қусайшы"деп,атадан балаға мұра болып келе жатқан жақсы қасиеттерді келер ұрпақтың бойына сіңіріп,ізгілікке тәрбиелеуге тырысқан.2)Атасы немересіне жылдың маусымы ауысымен кештің қалай,қайда көшуін ,суды қайдан тауып ішетінін,жеті атасын білуін,елдің батырларының ерлік хикаяларын әңгімелеп,адамды жақсы ететін де,жаман ететін де тәрбие екенін жастайынан баланың бойына сіңіріп отырған.3)Жас ұрпақты тәрбиелеудің маңыздылығын қазақ халқы ерте түсінген.4)Ата-бабаларымыз тәрбиенің небір оңтайлы әдістерін баласының бесігінен бастаған.5)Қазақ баласының санасына қарнының қамын емес,халықтың қамын ойлауды о бастан-ақ сіңіріп өсірген.2.Ер баланың тәрбиесін әкесі не үлкен ағалары жауапкершілікке алса,қыз баланың әдепті,иманды,ибалы болып өсуін анасы мен әжесі немесе әпкелері қадағалаған.Оның іс тігіп,тағам дайындай білуін,ұқыпты болуын әрдайым санасына құйып,үйретіп отырған.Ер баланың келешекте нағыз ер азамат болуы,елін қорғап,адал қызмет етуі үшін әкесі жанын салып үйретуге тырысқан.Ат құлағында ойнайтын,қамшы өрудің шебері болатындай етіп тәрбиелеген.Ылғи ұл-қызының санасына кішіпейіл,қанағатшыл,қамқор,ізетті бол деп жалықпай айта берген.Үлкеннің алдынан кесіп өтпеуді ұқтырған.Бұл біздің халқымыздың жазу-сызу дұрыс дами қоймаған дәуірлерден бері келе жатқан даналығы.Өскелең ұрпақтың иманды болуына баса назар аударып,"Не ексең,соны орасың" дегендей,отбасы,ошақ қасында сәби қандай тәрбие көрсе,оның алдағы өмірі сондай болады.1.Екінші азатжолдың бірінші сөйлемінің жасалу жолы.Шартты бағыныңқылы сабақтас2.Екінші азатжолдағы асты сызылған сөздің синониміКезең3.Қазақ баласының санасына сіңірген ең басты тәрбиесіХалықтың қамын ойлау4.Бірінші азатжолдағы төртінші сөйлемге тән сипатЖайылма,толымды сөйлем5.Қарамен берілген тұрақты тіркес құрамындағы етістік формасыЕсімше6.Екінші азатжол мазмұнымен үндес мақал-мәтелТәрбие басы-тал бесік7.Қарамен берілген тұрақты тіркеске мағынасы жақын нұсқаАт ойнатты8.Мәтін мазмұнынан тыс ақпаратМамандық таңдай білу9.Бірінші азатжолдың үшінші сөйлеміндегі үстеудің сөйлеміндегі үстеудің сөйлемдегі қызметі.
Пысықтауыш10.Мәтіндегі негізгі ойБала тәрбиесі
Қазір де Қытайдың Алтай, Тарбағатай өңірі Моңғолиядағы қандастар ортасында бұл дәстүр әлі де қолданыста.Кейбір жерде «кіреші» деп те аталады екен.Қысқасы, бұдан «дайағашшы» қазақ бәйгесіне ортақ дәстүр екенін қапысыз аңғарамыз.Бұл айтпақ әңгімемізде онан гөрі мән-мағынасының маңыздырақ екенін еске сала кеткеніміз де жөн шығар. Дайағашшылыққа қосу деген той иесінің және сол ауыл адамдарының үлкен құрметі деген сөз.1.Дайағашшының міндетіА)ат иесіне бәйге ұйымдастыруВ)бәйгеден келген атты ұстауС)қонақтарға арнап қой союД)ұйымдастырушыларды жинау2.Әдетте бірінші,я екінші келген аттың дайағашына бұйыратын олжа.А)түйеВ)тайС)тайыншаД)тайлақ3.Дайағашшылыққа таңдауда ескерілгенА)сөзге шеберлігіВ)азаматтың жомарттығыС)әлеуметтік жағдайыД)жігіттің ептілігі4. «Кіреші»сөзіне тән нұсқаА)қара шаңырақ иесіне берілетін жүлдеВ)бәйге болар күнге дайындық шарасыС)дайағашшы сөзінің кейбір жерлерде аталуыД)отызыншы келген атқа берілетін атау5.Мәтін мазмұнында жауабы жоқ нұсқаА)аты озып келген дайағашшы кімнен сүйінші сұрайдыВ)бәйгеге қосылған аттардың нешеуіне жүлде тігіледіС)қандастарымыз бұл дәстүрді қалай ұмытпаған?Д)дайағашшы мәреге жеткен аттарды қалай ұстайды.1. Берілген сөйлемге тән нұсқаЖанындағы баласы етегінен тартып жылады, - Жамила оны елемеді де.А)Жалғаулықсыз себеп-салдар салаласВ)Жалғаулықсыз қарсылықты салаласС)Жалғаулықты талғаулықты салаласД)жалғаулықты ыңғайлас салалас2.Орфоэпиялық нормаға сай жазылған сөзА)дәптерВ)үйрөкС)құлынД)жүзік3.Салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Үй түбінен әлдекімдердің даусы естілгендей болды, бірақ қараңдаған ешкім көрінбеді.2.Мен толықсыған талшыбықты да жаратамын, зәулім биік бәйтеректі де жақсы көремін.3.Алыстан келе жатқан екі жолаушы бері қарай аяңдады,себебі Құнанбайды байқады.А)ыңғайлас,себеп-салдар,қарсылықтыВ)қарсылықты,ыңғайлас, себеп-салдарС)ыңғайлас,түсіндірмелі ,себеп-салдарД)талғаулы,қарсылықты, кезектес4.Құрмалас сөйлем түрлері мен мысалдар арасындағы сәйкестік
А)1-В, 2-С, 3-АВ)1-А, 2- С, 3-ВС)1-С,2-В, 3-АД)1-В, 2-А , 3-С5.Емле ережесіне сай қысқарған сөз.А)АТуВ)ТУ 154С)ҚазҰПУД)Ил 866.Орфографиялық нормаға сай жазылған сөздер қатары.А)тас жол,СарыарқаВ)ташшол, СарарқаС)таш жол ,СарыарқаД) тас жол,Сарарқа7.Салыстырмалы түрдегі қарсылықты қатынасты білдіретін жалғаулық.А)якиВ)әріС)алД) да8.Қарсылықты салаласА)Айбек ойын ортаға салып еді,бәрі келісті.В)Келіскен едік,бірақ одан пайда болмады.С)Қазір білім ал, өйткені кейін кеш болады.Д)Ол төмен түсіп еді, жол екіге айырылды.9.Себеп-салдар салаластың жалғаулық шылаулары.А)сол себепті, өйткеніВ)себебі,жәнеС)әрі, сондықтан, даЕ)және ,неге десеңіз10.Ыңғайлас салалас сөйлемге қатысты дұрыс қойылған тыныс белгісі.А)Балығы жаппай далаға шықты және, дауыстап Жамалды шақырды.В)Емтиханнан сүрінбей өтіпті, себебі келген сұрақтары жеңіл болыпты.С)Домбыра үйірмесі ашылатын болыпты,және оған он оқушы жазылыпты.Д)Әкесінің мойынынан қатты құшақтады да,құлағына ақырын сыбырлады.11.Құрмалас сөйлемнің түрі.Бала-шағаңыз аман-есен келіп, көзайым болдығыз ба?А)Сабақтас құрмалас сөйлемВ)Аралас құрмалас сөйлемС)Көп құрамды салаласД)Көп бағыныңқылы сабақтас12. Құрмалас сөйлемнің түрі.Осы бір тірлікте жақсы араласып тұрдық, Бәкең ауылдағы үйде де,қаладағы пәтірде де бірнеше рет болған-ды.А)Салалас құрмалас сөйлемВ)Сабақтас құрмалас сөйлемС)Көп құрамды салаласД)Аралас құрмалас сабақтас13.Сызбада берілген сөйлемдерге ортақ белгі.
?
А)Себеп-салдар,құрмаласВ)кезектес құрмаласС)Қарсылықты құрмаласД)талғаулы салалас14.Берілген салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Төбет ит жанына жақындады,бірақ Асан тырп етпестен тұра берді.2. Үш-төрт ит абалап үріп шықты, Дәулет пен Асан сілтідей тына қалды.3.Дәулет қашуға ыңғайланды, себебі қара төбет түсін жылыта қоймады.А)Себеп –салдар, қарсылықты, ыңғайласВ)ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты
С)қарсылықты,ыңғайлас, себеп- салдарД)қарсылықты, себеп-салдар,ыңғайлас14.Берілген салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Жұмыстан қолы әрең босады да, бірден ауылға баруға шешім қабылдады.2.Талайдан бері көңілінде жүрген мәселе еді, бірақ ешкімге тіс жарып айта алмады.3.Арайдың жүзі ерекше балбұл жайнап тұр екен, өйткені бүгін марапаты келіпті.А)қарсылықты, ыңғайлас, себеп-салдарВ)талғаулы,себеп –салда,қарсылықтыС)ыңғайлас,түсіндірмлі, кезектесД)ыңғайлас,қарсылықты, себеп-салдар15.Жалғаулық шылау арқылы байланысқан ыңғайлас салалс сөйлем.А)Сыныпқа жаңа оқушы келіп, оқушылармен тез араласып кетті.В)Одан арғыны Игілік айтқан жоқ, өйткені ойында күдік тұрды.С)Құнанбай Ұлжан қасына отырды да, Абайдың жүзіне қарады.Д)Сіздің қолыңыздан келетінін білемін, бірақ оған да сенейік.16.Жалғаулықсыз ыңғайлас салалас сөйлемнің тыныс белгісі.А)қос нүктеВ)нүктелі үтірС)үтірД)дефис17.Салалас құрмалас сөйлемнің дұрыс нұсқасыА)Ұйықтап қалдым, себебі кеш жаттым- ыңғайлас салаласВ)Саған сенемін, хабарды сен жеткізесің – себеп –салдар салаласС)Шығарманы оқыдым,түсіне қоймадым – түсіндірмелі салаласД)Ет желінді, шай ішілді – қарсылықты салалас18.Салалас құрмалас сөйлемнің түрі Мен үй жинаймын және дүкенге барамын Күн кешкірді, сондықтан бармайтын болдық Сабағын да оқиды, анасына да көмектеседі Салалас құрмалас сөйлемдер Ол қуанды, себебі өзі соны күткен еді Көктем келді, күн жылыдыА)Кезектес салалас, түсіндірмелі салаласВ)ыңғайлас салалас, талғаулы салаласС)Ыңғайлас салалас, себеп-салдар салалсД)Қарсылықты салала, талғаулы салаласТоғызқұмалақ1. 1)Тоғызқұмалақ - әлемдік мәдениетінің озық үлгілерімен бой теңестіре алатын зияткерлік ойын, логикалық ойлау өнері. 2)Архиеолог ғалымдардың пайымдауынша, ойынның пайда болу мерзімі төрт мың жыл шамасын қамтиды. 3)Жасөспірім ұрпақтың дене шынықтыру тәрбиесімен қатар, ақыл-ойының дамуына да зор мән
Пысықтауыш10.Мәтіндегі негізгі ойБала тәрбиесі
Дайағашшы
Бәйге болар күннен екі-үш күн бұрын «дайағашшылар тізімін жасау» деген бір науқан бар.Оған да бір қой сойылып, ұйымдастырушылар жиналып ақылдасады, қызу талқы жүреді.Дайағашшы тағайындау тұтас қазақ бәйгесінің бір бөлігі екеніне тарихи деректер арқылы да көз жеткізу қиын емес. Дайағашшы деген кім, ол не істейді дегенді қысқаша айта кетуді жөн көрдім.Мысалы, бәйгеге жетпіс ат қосылса соның тең жартысына жуығына ,яғни отыз атқа жүлде тігіледі.Отызыншы келген атты «үзіліс» деп атап оған алдыңғы бес аттың бірінің бәйгесімен бірдей жүлде береді. Кейде екінші аттың бәйгесімен бірдей береді.Ал осы отыз ат бәйгеден келген кезде оларды ұстайтын отыз кісі топтан бөлініп дайын тұрады.Осы адамдарды дайағашшы дейміз. Әркімге нешінші келген атты ұстайтыны ескертіледі, қағазға да жазылып қояды. Дайағашшылар қырағылықпен санап тұрып, өзі ұстайтын ат мәреге жақындай бергенде жанасалай шауып атты сулығынан ұстайды да,сүйіншілеп иесіне әкеледі. Бәйгеден келген атын жетелеп алдына келіп тұрған кісіден қазақ несін аясын,жүлденің жартысы дайағашшынікі болады.Тіпті кейбіреулер «Бәйгеден атым келген атағы да жетеді, жүлдесі-сізге!»деп мәрттік жасайды. Мұндайда дайағашшыңыз »онда той біздікінде!Айналаңызды түгел ертіп келе беріңіз» деп екі сөзге келтірмей екі етегі желбіреп үйіне қарай шабады. Сөйтіп, өз алдына тып-тыныш, бей-жай отырған әлгі үйде әп-сәтте қой сойылып , қонақ күтіліп той-думан басталады да кетеді.Ал әдетте бірінші я екінші келген аттың жүлдесіне бір түйе тігілсе оның қасына бір тайынша дегендей қоспасы бірге жүреді.Ат иесі түйені өзі алса да, тайыншаны дайағашшыға береді.Сондықтан да дайағашшыны таңдау маңызды.Негізінен мал дүние жағынан орталау, алайда елге сыйлы кісілерден құралады.Бірлі-жарым үлкен әулет қара шаңырақта отырғаны ескеріліп қосылған жас жігіттер де болады. Бұл дүние жағынан қабырғасы жұқа кей кісіге қыртыс болуымен қатар көңіл өсірер бедел де.Қазір де Қытайдың Алтай, Тарбағатай өңірі Моңғолиядағы қандастар ортасында бұл дәстүр әлі де қолданыста.Кейбір жерде «кіреші» деп те аталады екен.Қысқасы, бұдан «дайағашшы» қазақ бәйгесіне ортақ дәстүр екенін қапысыз аңғарамыз.Бұл айтпақ әңгімемізде онан гөрі мән-мағынасының маңыздырақ екенін еске сала кеткеніміз де жөн шығар. Дайағашшылыққа қосу деген той иесінің және сол ауыл адамдарының үлкен құрметі деген сөз.1.Дайағашшының міндетіА)ат иесіне бәйге ұйымдастыруВ)бәйгеден келген атты ұстауС)қонақтарға арнап қой союД)ұйымдастырушыларды жинау2.Әдетте бірінші,я екінші келген аттың дайағашына бұйыратын олжа.А)түйеВ)тайС)тайыншаД)тайлақ3.Дайағашшылыққа таңдауда ескерілгенА)сөзге шеберлігіВ)азаматтың жомарттығыС)әлеуметтік жағдайыД)жігіттің ептілігі4. «Кіреші»сөзіне тән нұсқаА)қара шаңырақ иесіне берілетін жүлдеВ)бәйге болар күнге дайындық шарасыС)дайағашшы сөзінің кейбір жерлерде аталуыД)отызыншы келген атқа берілетін атау5.Мәтін мазмұнында жауабы жоқ нұсқаА)аты озып келген дайағашшы кімнен сүйінші сұрайдыВ)бәйгеге қосылған аттардың нешеуіне жүлде тігіледіС)қандастарымыз бұл дәстүрді қалай ұмытпаған?Д)дайағашшы мәреге жеткен аттарды қалай ұстайды.1. Берілген сөйлемге тән нұсқаЖанындағы баласы етегінен тартып жылады, - Жамила оны елемеді де.А)Жалғаулықсыз себеп-салдар салаласВ)Жалғаулықсыз қарсылықты салаласС)Жалғаулықты талғаулықты салаласД)жалғаулықты ыңғайлас салалас2.Орфоэпиялық нормаға сай жазылған сөзА)дәптерВ)үйрөкС)құлынД)жүзік3.Салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Үй түбінен әлдекімдердің даусы естілгендей болды, бірақ қараңдаған ешкім көрінбеді.2.Мен толықсыған талшыбықты да жаратамын, зәулім биік бәйтеректі де жақсы көремін.3.Алыстан келе жатқан екі жолаушы бері қарай аяңдады,себебі Құнанбайды байқады.А)ыңғайлас,себеп-салдар,қарсылықтыВ)қарсылықты,ыңғайлас, себеп-салдарС)ыңғайлас,түсіндірмелі ,себеп-салдарД)талғаулы,қарсылықты, кезектес4.Құрмалас сөйлем түрлері мен мысалдар арасындағы сәйкестік
| Құрмалас сөйлем түрі | Мысалдар |
| 1.Ыңғайлас салалас | А)Қыз үндеген жоқ,ішікке оранып алды, бірақ көкірегі дертке толы еді. |
| 2.Сабақтас құрмалас | В)Осы бір тірлікте жақсы араласып тұрдық,Бәкең ауылдағы үйде де,қаладағы пәтірде де бірнеше рет болған-ды. |
| 3.Көп құрамды салалас | С)Бала-шағаңыз аман-есен келіп, көзайым болдығыз ба? |
| | |
А)1-В, 2-С, 3-АВ)1-А, 2- С, 3-ВС)1-С,2-В, 3-АД)1-В, 2-А , 3-С5.Емле ережесіне сай қысқарған сөз.А)АТуВ)ТУ 154С)ҚазҰПУД)Ил 866.Орфографиялық нормаға сай жазылған сөздер қатары.А)тас жол,СарыарқаВ)ташшол, СарарқаС)таш жол ,СарыарқаД) тас жол,Сарарқа7.Салыстырмалы түрдегі қарсылықты қатынасты білдіретін жалғаулық.А)якиВ)әріС)алД) да8.Қарсылықты салаласА)Айбек ойын ортаға салып еді,бәрі келісті.В)Келіскен едік,бірақ одан пайда болмады.С)Қазір білім ал, өйткені кейін кеш болады.Д)Ол төмен түсіп еді, жол екіге айырылды.9.Себеп-салдар салаластың жалғаулық шылаулары.А)сол себепті, өйткеніВ)себебі,жәнеС)әрі, сондықтан, даЕ)және ,неге десеңіз10.Ыңғайлас салалас сөйлемге қатысты дұрыс қойылған тыныс белгісі.А)Балығы жаппай далаға шықты және, дауыстап Жамалды шақырды.В)Емтиханнан сүрінбей өтіпті, себебі келген сұрақтары жеңіл болыпты.С)Домбыра үйірмесі ашылатын болыпты,және оған он оқушы жазылыпты.Д)Әкесінің мойынынан қатты құшақтады да,құлағына ақырын сыбырлады.11.Құрмалас сөйлемнің түрі.Бала-шағаңыз аман-есен келіп, көзайым болдығыз ба?А)Сабақтас құрмалас сөйлемВ)Аралас құрмалас сөйлемС)Көп құрамды салаласД)Көп бағыныңқылы сабақтас12. Құрмалас сөйлемнің түрі.Осы бір тірлікте жақсы араласып тұрдық, Бәкең ауылдағы үйде де,қаладағы пәтірде де бірнеше рет болған-ды.А)Салалас құрмалас сөйлемВ)Сабақтас құрмалас сөйлемС)Көп құрамды салаласД)Аралас құрмалас сабақтас13.Сызбада берілген сөйлемдерге ортақ белгі.
|
А)Себеп-салдар,құрмаласВ)кезектес құрмаласС)Қарсылықты құрмаласД)талғаулы салалас14.Берілген салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Төбет ит жанына жақындады,бірақ Асан тырп етпестен тұра берді.2. Үш-төрт ит абалап үріп шықты, Дәулет пен Асан сілтідей тына қалды.3.Дәулет қашуға ыңғайланды, себебі қара төбет түсін жылыта қоймады.А)Себеп –салдар, қарсылықты, ыңғайласВ)ыңғайлас, себеп-салдар, қарсылықты
С)қарсылықты,ыңғайлас, себеп- салдарД)қарсылықты, себеп-салдар,ыңғайлас14.Берілген салалас құрмалас сөйлемдердің реттілігі1.Жұмыстан қолы әрең босады да, бірден ауылға баруға шешім қабылдады.2.Талайдан бері көңілінде жүрген мәселе еді, бірақ ешкімге тіс жарып айта алмады.3.Арайдың жүзі ерекше балбұл жайнап тұр екен, өйткені бүгін марапаты келіпті.А)қарсылықты, ыңғайлас, себеп-салдарВ)талғаулы,себеп –салда,қарсылықтыС)ыңғайлас,түсіндірмлі, кезектесД)ыңғайлас,қарсылықты, себеп-салдар15.Жалғаулық шылау арқылы байланысқан ыңғайлас салалс сөйлем.А)Сыныпқа жаңа оқушы келіп, оқушылармен тез араласып кетті.В)Одан арғыны Игілік айтқан жоқ, өйткені ойында күдік тұрды.С)Құнанбай Ұлжан қасына отырды да, Абайдың жүзіне қарады.Д)Сіздің қолыңыздан келетінін білемін, бірақ оған да сенейік.16.Жалғаулықсыз ыңғайлас салалас сөйлемнің тыныс белгісі.А)қос нүктеВ)нүктелі үтірС)үтірД)дефис17.Салалас құрмалас сөйлемнің дұрыс нұсқасыА)Ұйықтап қалдым, себебі кеш жаттым- ыңғайлас салаласВ)Саған сенемін, хабарды сен жеткізесің – себеп –салдар салаласС)Шығарманы оқыдым,түсіне қоймадым – түсіндірмелі салаласД)Ет желінді, шай ішілді – қарсылықты салалас18.Салалас құрмалас сөйлемнің түрі Мен үй жинаймын және дүкенге барамын Күн кешкірді, сондықтан бармайтын болдық Сабағын да оқиды, анасына да көмектеседі Салалас құрмалас сөйлемдер Ол қуанды, себебі өзі соны күткен еді Көктем келді, күн жылыдыА)Кезектес салалас, түсіндірмелі салаласВ)ыңғайлас салалас, талғаулы салаласС)Ыңғайлас салалас, себеп-салдар салалсД)Қарсылықты салала, талғаулы салаласТоғызқұмалақ1. 1)Тоғызқұмалақ - әлемдік мәдениетінің озық үлгілерімен бой теңестіре алатын зияткерлік ойын, логикалық ойлау өнері. 2)Архиеолог ғалымдардың пайымдауынша, ойынның пайда болу мерзімі төрт мың жыл шамасын қамтиды. 3)Жасөспірім ұрпақтың дене шынықтыру тәрбиесімен қатар, ақыл-ойының дамуына да зор мән