Файл: Майдонли транзисторларнинг тузилиши ва ишлаш принципи.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 05.12.2023
Просмотров: 264
Скачиваний: 5
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Maydonli tranzistorlar
Затвори изоляцияланган транзисторларда эса металдан ясалган затвор асос катлам – каналдан диэлектрик модда билан ажратилган булади. Шунинг учун бундай транзисторлар (металл диэлектрик-проводник)МДП турдаги майдонли транзисторлар хам деб аталади. Купинча диэлектрик сифатида (SiO2) кремний оксиди олинади. МДП-турдаги транзисторлар куйидагича тузилишда булиб, унда хам стоп токи затвор кучланиши оркали бошкаврилади. Затвор билан асос ярим утказгич орасида электр майдони кучланганлигининг йуналишига караб, асосий ток ташувчилари ё асос яримутказгичнинг сиртига ёки хажмига тортилади. Агар асосий ток ташувчилар асос ярим утказгичнинг сиртига тортилса , сирт катлам-утказувчанлик каналининг утказувчанлиги ортади, хажм ичига тортилганда эса , у камаяди. Биринчи турда ишлайдиган транзисторлар бойитилган турда, иккинчи турдагилар эса, камбагаллаштирилган режимда ишлайдиган транзисторлар дейилади.Умуман МДП турдаги транзисторларнинг ишлаш принципи мураккаб булиб, у асос ярим утказгичининг материалига, ток ташувчилар концентрациясига ва ясаш технологиясига боглик. Шунга кура улар икки турга булинади: канали индукцияланувчи ва канали хосил килинган транзисторлар деб аталади.Канали индукцияланувчи транзисторларда затвор кучланишнинг бирор кийматигача сток токи хосил булмайди. Чунки затвор кучланиши бирор чегаравий кийматдан ортгандан кейингина заряд таксимоти- утказувчи канал вужудга келади ва и скдан стокка томон ток ока бошлайди. Затворли кучланиш ортиши билан каналнинг утказувчанлиги ортади. Одатда бу кучланиш 1%6В атрофида булади. Канали урнатилган транзисторларда исток ва сток орвлигида утказувчан канал олдиндан мавжуд булади ва затвор кучланиши нолга булганда хам сток токи утиб туради. Затворга кучланиш бериб уни бошкариш мумкин. Затворга манфий кучланиш берилганда каналда мусбат зарядлар индукцияланади ва зарядларга "к«мбагал" зона очилиб, каналнинг солиштириш каршилиги ортади. Мафий потенциал Ииз.ам етганда исток ва сток оралигида ток тухтайди ва аксинча Р-типли канал хосил килинганда затворга мусбат кучланиш берилади.2. Майдонли транзисторлар куйидаги куринишда белгиланади.Умумий майдони транзисторларнинг характеристикалари.Характеристикадаги чизиқли сохага тугри келган ток ва кучланиш орасидаги боғлинишни куйидаги формула оркали ифодалаш мумкин:
(2) Бу ерда Iсб бошлангич сток токи.Характеристиканинг туйиниш сохаси учун бу богланиш тахминан (3)ёрдамида ёзиш мумкин.Характеристикадан фойдаланиб транзисторнинг куйидаги параметрларини топиш мумкин: Чикиш утказувчанлиги ; (4) ёки майдон транзисторининг чиқиш қаршилиги (5)Кам кувватли майдон транзисторларида бу катталик одатда 10
100 кОм атрофида бщлади. Характеристиканинг тенглиги: ; (6)билан аниқланади.Майдонли транзисторларнинг сток токи иккита кучланиш-затвор ва сток кучланишларининг функциясидир:Затвор кучланиш узгармас булганда, сток токининг сток кучланишига богликлиги
U3=0
М
U3<0
б)
а)
Расм -2 Бошкариладиган р-п утишли майдон транзисторининг а) кириш б)чикиш характеристикалари.Затвор кучланишнинг устки ва пастки камбагаллашган сохаларни бир-бирига туташтирадиган Uзо киймати чегаравий кучланиш дейилади. Бу кучланиш киймати хосил булиши учун исток билан сток орасидаги кучланиш мусбат булиб Uс=Uз-Uзо кийматга тенг булиши керак.У чизикли ва туйиниш сохаларини ажратиб турадиган парабола оркали тасвирланган. Унда Uз=О булгандаги характеристикани М нуктада кесиб утамиз. Унинг координатолари Uс=Uсо ва Iс=Iсо сток токининг туйинишини ифодалайди. Агар парабола тенгламаси га М нукта координатоларини куйсак , ни хосил киламиз ва М нуктадаги сток токининг ифодаланиши.Уни копер транзисторни параметирларини аниклаши учун Х дан сток токини тулик дифференциалини аниклаш керак. ва Деб белгиласак . Укуйидаги куринишга келади , Ic=constБунда, (*) (*) тенглаш уни поляр транзисторнинг характеристик тенгламаси дейилади. У сток токининг бирор кийматга узгариши учун сток кучланишини затвор кучланишига нисбатан м мартада купрок узгаришини курсатади. μ -транзисторнинг статик кучайтириш коэффицинти дейилади. Униполяр транзисторнинг статик параметрлари дейилади. Униполяр транзисторнинг кириш каршилиги 1015 ом частотаси (ГГЦ) лиги билан афзалдир.У иссиклик ва радиактив нурларга чидамли.
-
Майдонли транзисторларнинг тузилиши ва ишлаш принципи.
Затвори изоляцияланган транзисторларда эса металдан ясалган затвор асос катлам – каналдан диэлектрик модда билан ажратилган булади. Шунинг учун бундай транзисторлар (металл диэлектрик-проводник)МДП турдаги майдонли транзисторлар хам деб аталади. Купинча диэлектрик сифатида (SiO2) кремний оксиди олинади. МДП-турдаги транзисторлар куйидагича тузилишда булиб, унда хам стоп токи затвор кучланиши оркали бошкаврилади. Затвор билан асос ярим утказгич орасида электр майдони кучланганлигининг йуналишига караб, асосий ток ташувчилари ё асос яримутказгичнинг сиртига ёки хажмига тортилади. Агар асосий ток ташувчилар асос ярим утказгичнинг сиртига тортилса , сирт катлам-утказувчанлик каналининг утказувчанлиги ортади, хажм ичига тортилганда эса , у камаяди. Биринчи турда ишлайдиган транзисторлар бойитилган турда, иккинчи турдагилар эса, камбагаллаштирилган режимда ишлайдиган транзисторлар дейилади.Умуман МДП турдаги транзисторларнинг ишлаш принципи мураккаб булиб, у асос ярим утказгичининг материалига, ток ташувчилар концентрациясига ва ясаш технологиясига боглик. Шунга кура улар икки турга булинади: канали индукцияланувчи ва канали хосил килинган транзисторлар деб аталади.Канали индукцияланувчи транзисторларда затвор кучланишнинг бирор кийматигача сток токи хосил булмайди. Чунки затвор кучланиши бирор чегаравий кийматдан ортгандан кейингина заряд таксимоти- утказувчи канал вужудга келади ва и скдан стокка томон ток ока бошлайди. Затворли кучланиш ортиши билан каналнинг утказувчанлиги ортади. Одатда бу кучланиш 1%6В атрофида булади. Канали урнатилган транзисторларда исток ва сток орвлигида утказувчан канал олдиндан мавжуд булади ва затвор кучланиши нолга булганда хам сток токи утиб туради. Затворга кучланиш бериб уни бошкариш мумкин. Затворга манфий кучланиш берилганда каналда мусбат зарядлар индукцияланади ва зарядларга "к«мбагал" зона очилиб, каналнинг солиштириш каршилиги ортади. Мафий потенциал Ииз.ам етганда исток ва сток оралигида ток тухтайди ва аксинча Р-типли канал хосил килинганда затворга мусбат кучланиш берилади.2. Майдонли транзисторлар куйидаги куринишда белгиланади.Умумий майдони транзисторларнинг характеристикалари.Характеристикадаги чизиқли сохага тугри келган ток ва кучланиш орасидаги боғлинишни куйидаги формула оркали ифодалаш мумкин:
(2) Бу ерда Iсб бошлангич сток токи.Характеристиканинг туйиниш сохаси учун бу богланиш тахминан (3)ёрдамида ёзиш мумкин.Характеристикадан фойдаланиб транзисторнинг куйидаги параметрларини топиш мумкин: Чикиш утказувчанлиги ; (4) ёки майдон транзисторининг чиқиш қаршилиги (5)Кам кувватли майдон транзисторларида бу катталик одатда 10
100 кОм атрофида бщлади. Характеристиканинг тенглиги: ; (6)билан аниқланади.Майдонли транзисторларнинг сток токи иккита кучланиш-затвор ва сток кучланишларининг функциясидир:Затвор кучланиш узгармас булганда, сток токининг сток кучланишига богликлиги -
Майдонли транзисторларнинг чикиш характеристикалар системаси, сток кучланиши узгармас булганда стоктокининг затвор кучланишига богликлиги эса утиш (кириш ) харакеристикалар системаси деб аталади.
U3=0
М
U3<0
б)
а)