ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 11.01.2024
Просмотров: 942
Скачиваний: 1
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Буын.Тест сұрақтары1. Бірыңғай бітеу буынды сөзді табыңыз.А) қаршыға В) құмырсқа С) қарға Д) қасқыр Е) қарағай2. Буынға бөлінбейтін сөзді анықтаңыз.А) әке В) қиын С) тарс Д) отан Е) кие3. Ашық буынды көрсетіңіз.А) Мен қарбыз алдым В) Нұрланнан хат алдымС) Ертең төрт рет ойнаймыз Д) Асқардан ойыншық алдыЕ) Қыстай аппақ қар жауған жоқ4. Үш буынды сөзді табыңыз.А) күрілдеуік В) уақыт С) дауылпаздай Д) әділет Е) тыйым5. Тұйық буынды сөзді табыңыз.А) ұлт В) дауа С) қайық Д) елім Е) оқу6. Бірыңғай жіңішке буынды сөзді табыңыз.А) әлдеқашан В) жолдас С) ғарышкер Д) әріптес Е) әрқалай7. Буын жасауға ұйытқы болатын дыбысты көрсетіңіз.А) қатаң дыбыстар В) дауыссыз дыбыстар С) үнді дауыссыздарД) ұяң дауыссыздар Е) дауысты дыбыстар8. Бірыңғай ашық буынды сөзді табыңыз.А) әуестену В) шұғылдану С) секіру Д) талпыну Е) аластату9. Дауыссыздан басталып, дауыстыға бітетін буын түрін көрсетіңіз.А) ашық буын В) буын үндестігі С) аралас буын Д) бітеу буынЕ) тұйық буын10. Ашық буынды күрделі сөзді табыңыз.А) қалада В) отбасы С) бірінші Д) машина Е) бүге- шіге11. Тасымал неге негізделеді.А) әріп В) ықпал С) дыбыс Д) буын Е) екпін12 Тасымалданбайтын сөзді табыңыз.А) қиын В) қала С) қарт Д) қияр Е) құру13. Тасымалданатын сөздер қатарын табыңыз.А) бала, киік, уәде В) ант, өрт, ерт С) осы, игі, атаД) ақын, отан, төрт Е) ТМД, США, БҰҰ14. Тасымалданбайтын буынды табыңыз.А) Арманның көкесі әулие кісі болғанВ) Биыл жаңбыр жаумадыС) Түркістан аумағы киелі жерге жатадыД) Бүгінгі істі ертеңге қалдырма!Е) Далада балалар ойнап жатыр15. Ашық- тұйық- бітеу буынды сөзді табыңыз.А) қатысқан В) жұрағат С) туысқан Д) жиналыс Е) қиылыс16. Тасымалданатын сөзді табыңыз.А) 20см В) ТМД С) ҚазМҰУ Д) М.Ү.Әлі Е) жаяу17. Қазақ тілінде екпін қай буынға түседі?А) бірінші буын В) ортаңғы буын С) соңғы буынД) тұрақты емес Е) түспейді18. Жуан- жіңішкелі дауыстылардан болған аралас буынды сөзді табыңыз.А) анда- санда В) Талдықорған С) ҚазМҰУ Д) келешек Е) әнұран19. Бірыңғай ашық буынды сөзді табыңыз.А) мерекелеріне В) мерекелер С) мерекелерімізге Д) мерекесінЕ) мерекелерімен20. Буынға қате бөлінген сөзді табыңыз.А) құ- мырс- қа В) жау- ын- гер С) қа- йық Д) жо- ңыш- қаЕ) қу- ыс- қа21. Үш буын түрі де кездесетін сөзді табыңыз.А) балдырған В) бұрыңғы С) ықылас Д) қараша Е) жуалдыз22. Қай буын бір дыбыстан тұрады?А) тұйық В) бітеу С) ашық Д) аралас Е) ешқайсысы
23. Қай сөздің соңғы буыны тұйық буын болып тұр?А) тұнғиық В) қиылыс С) төңкеріс Д) балауса Е) қиындық24. Бітеу буынды табыңыз.А) ал В) төрт С) ата Д) бала Е) алға25.Төмендегі сөзде қанша буын бар?А)7 В)8 С)6 Д)5 Е)926. «Ашық- тұйық- бітеу» буындарының ретімен орналасқан сөзді табыңыз.А)ауылдық В) қоңырқай С) ұялшақ Д) ынтымақ Е) қастандық27. Сөздері тек бітеу буыннан тұратын сөйлемді табыңыз.А) Жаздай жаңбыр жауған жоқ В) Жастар төр бөлмеге кірдіС) Далада ауа райы әдемі Д) Ол үш күн бойы демалдыЕ) Серік түнімен кітап оқыды28. «Саңырауқұлақ» сөзінің буын түрлеріне сәйкес қатарды көрсетіңіз.А) Ашық, бітеу, тұйық, бітеу, ашықВ) Ашық, ашық, бітеу, ашық, бітеуС) Бітеу, ашық, тұйық, ашық, бітеуД) Тұйық, бітеу, ашық, ашық, бітеуЕ) Бітеу, тұйық, ашық, бітеу29. Тасымалданбайтын сөзді табыңыз.А) Баланыңдобы далада қалдыВ) Жалғыз қалғанда мұңайып кетемінС) Келешекте үлкен ғалым болатын сияқтыД) Қарындасыма сыйлық алдымЕ) Екпін түскен буынды табыңыз.30 Екпін түскен буынды көрсетіңізӨнерпаздынА) дар В) паз С) нер Д) дың Е) ө Үндестік заңыТест сұрақтары 1. Ілгерінді ықпалды табыңыз.А) басшы В) шекара С) бұрынғы Д) саудагер Е) көзқарас2. Сөз тіркесі аралығындағы ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) Рахманқұл В) көзбе- көз С) сәнқой Д) ала ешкі Е) ең қызық3. Біріккен сөздегі ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) көк базар В) ала қой С) көрші- қолаң Д) Күмісжан Е) Ырысбек4. Мына сөйлемдегі ілгеріңді ықпал бар сөзді табыңыз.А) ала добын В) ала келді С) Досжан Д) бүгінгі Е) ойынға5. Кейінді ықпалды табыңыз.А) ешкі В) жұмысшы С) өнерпаз Д) бір күн Е) баспасөз6. Сөз тіркесі аралығындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) зиянкес В) лажсыздық С) сары ала Д) ала кептер Е) бұл кім? 7. Біріккен сөздегі кейінді ықпалды табыңыз.А) Қазанқап В) добымыз С) Ырысберді Д) Аманбек Е) Жан- жағына8. Мына сөйлемнен кейінді ықпалды табыңыз.Ол тұзсыз асты іше салды.А) Ол В) тұзсыз С) асты Д) іше Е) салды9. Сөз бен қосымша арасындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) есікті В) орманға С) қаздар Д) сызыңыз Е) жазғайсың10. Жазылуда түбірі өзгеріске ұшыраған кейінді ықпалды табыңыз.А) Түнгі дала В) Олар шекарадан өтті С) Оның айтқан сөзіне сенбеді Д) Жүрегі бір жамандықты сезгендей Е) Бәрі бірге келді11. Бірыңғай буын үндестігіне бағынбайтын қосымшаларды көрсетіңіз.А) – бей,- паз,- ға,- лар,- лер В) – нікі,- тай,- мен,- хана С) – ны,- ні,- ды,- ді Д) – дар,- дер,- тар,- тер Е) – нан,- не,- ға,- дің
12. Буын үндестігіне сай жалғанған қосымшаны табыңыз.А)орыспен В) бәлеқор С) ризалық Д) қыздікі Е) беймезгіл13.Буын үндестігі деген не?А) Дауыссыздар үндестігі В) Тоғыспалы ықпал С) Дауыстылар үндестігі Д) Ілгіріңді ықпал Е) Кейінді ықпал14. Буын үндестігінің балама терминдік атауын табыңыз.А) Ассимиляция В)Прогрессивтік ассимиляция С) Регрессивтік ассимиляция Д) Транскрипция Е) Сингармонизм15. Көп нүктенің орнына буын үндестігіне бағынбайтын қосымшаны қойыңыз.Бала....А) – пан В) – жан С) – лар Д) нікі Е) – қай16. Қай сөзде буын үндестігі сақталған?А) парктен В) банкіге С) ролі Д) цехқа Е) ақылдың17. Тоғыспалы ықпалды табыңыз.А) ала ат В) Жанқожа С) көк ала Д) Жанғали Е) Оразжан18. Сөз аралығындағы ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) жабысты ма? В) бас салды С) тауып алды Д) көп- көп Е) тез келді19. Қай сөзде буын үндестігі сақталмаған?А) бикеш В) бейтарап С) бейберекет Д) беймезгіл Е) биші20. Кейінді ықпалды табыңыз.А) сұрағым келеді В) сенгім келеді С) айтқым келеді Д) жазғым келеді Е) төлегім келеді21. Кейінді ықпалды табыңыз.А) дүйсенбі В) қаңтар С) Жүсіпбек Д) ақпан Е) көзбен22. Қай қатардағы сөздерде буын үндестігі сақталған?А) асығыс- үсігіс, баспасөз В) кем- кетік, кемпірқосақ С) бала- шаға, мектепшілік Д) ары- бері, жауынгер Е) аман- есен, Қызылорда23. Ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) Ауа райы өзгергендіктен, үйде отырдық В) Ол ауырғандықтан, сабаққа бармады С) Күз келгенде, күн суытады Д) Жаңбыр жауып тұр Е) Балапандар суда жүзіп жүр24. Тоғыспалы ықпал деген не?А) дауысты дыбыстардың бірыңғай жуан не жіңішке болып үндесуі В) алдыңғы дыбыстың кейінгі дыбысқа әсер етуі С) соңғы дыбыстың алдыңғы дыбысқа әсер етуі Д) қатар тұрған екі дыбыстың бір- біріне әсер етуі Е) дауысты дыбыстардың жуан- жіңішкеболып араласып келуі25. Сөз ішіндегі кейінді ықпалды табыңыз.А) Марат кітабын жоғалтып алды В) Олар көңілді отырды С) Қазір қоңырау болады Д) Базардан қашан келдің? Е) Табиғат қандай тамаша!26. Кейінді ықпалды табыңыз.А) шауып келді В) бара жатыр С) бере салды Д) айтып қойды Е) құлай жаздада27. Қай сөздің оқылуында «н» дыбысы «м» болып өзгереді?А)Есенгелді В) Жанғали С) Есенбек Д) Рахманқұл Е) Жауынгер28. Қай дыбыстар тізбегінде дыбыс үндестігі болмайды?А) аа (қара ала) В) ыа (сары ала) С) са (бес алды) Д) па (жатып алды) Е) еа (келе алмады)29. Қай дыбыстар тізбегінде дыбыс үндестігі болмайды?А) сж В) нк С) нп Д) зс Е) нж30. Екі сөз арасындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) көз жұмды В) сәнқой С) тонған Д) жұмысшы Е) көр- жер
-80%Курсы повышения квалификацииПрофессионНЫСАНБАЙ ЖАМАНҚҰЛҰЛЫКЕНЕСАРЫ – НАУРЫЗБАЙКЕНЕСАРЫ – НАУРЫЗБАЙНЫСАНБАЙ ЖАМАНҚҰЛҰЛЫ(1822–1883)Дүрі жауһар данасы,Əркімнің алла панасы.Жан біткенге несібе –Дəрияның аққан саласы.Үйсіздерге үй болған,Би – отанның ханасы.Кенесары, Наурызбай –Абылай хан-ды бабасы,Əуелгі мекен-тұрағы –Көкшетаудың даласы.Жазғы жайлау қонысы –Ұлытаудың саласы.Өте залым болмаңыз,Мұсылманның баласы.Ақырында олардыңҚырғыздан болды қазасы.Кенесары ер болды,Ел ішінде бір болды.Қашқан, босқын жиылып,Өз алдына қол болды.Жұртқа тиіп кесірі,Əркімдерге сор болды.Қарсы келген адамныңКөзінің жасы көл болды.Ақылменен іс қылмай,Ақырында қор болды.Қырғызға барып қырылып,Ит пен құсқа жем болды.Абылай ханның баласыАсып туған Қасым-ды.Арғы тегін сұрасаң,Шынжыр қатар асыл-ды.Саржан атқа мінген соң,Төренің бағы ашылды.Қарсы келген егесіпДұшпанның көңілі басылды.Жалғыз Саржан не болар,Есенгелді қосылды.Кімге апарып теңеймізНаурызбай сынды жасынды?!Кенесары, НаурызбайАтағы шықты аңқылдап.Жауды үркітіп, қашырды.Ақ алмастай жарқылдап,Зəресін алды дұспанның,Найзағайдай шартылдап.Қасына ерген төлеңгітОлжаға батты қарқылдап.Кенесары, НаурызбайМұсылманға жан тартты.Ерегескен дұшпанныңЖылқысын алып, зарлатты.Азырақ күн бақытыЖанған оттай қаулапты.Бір күндері болғандаТортөбөл атын ұрлатты.Бас себебі сол болып,Қырғызға қарай жол тартты.Іргелі жұртқа кез болып,Батырларды қан тартты.Көзімен көріп, бұл сөздіНысанбай еді жырлаған.Бар күнəсі қырғыздың –Жалғыз атты ұрлаған.Атын алған қырғызғаХан үйінде жынданған.Ерегеспен бұздырдыҚанайдың тамын сырлаған.Күмісті садақ, алтын оқКенекең жауға жолықты.Ақ білегін сыбанғанБалуанды тойға жолықты.Алыстан тоят көздегенАқ сұңқарға жолықты.Айшылықты бір басқанҚас тұлпарға жолықты.Асқындаған пейіліненКенекем зорға жолықты.Нөкерімен теп-тегісБір ажалға молықты.Ұсталар алар қолынаҚышқашы мен балғаны.Тасқан нəрсе төгілер,Бұл сөздің бар ма жалғаны?Қырғыздан қорлық көрген соң,Кененің көп-ті арманы.Іледен өтіп жөнелді,Өр Дулатқа барғалы.Сол Дулатпен қосылып,Қырғыздан кегін алғалы.Барып еді, өр ДулатБарғанын қабыл алмады.Кене ханның сөзінеҚұлағын да салмады.Асаулар үзді шідерді,
Сыйламай Дулат жіберді,Сиынып барған еліненКене хан үзді күдерді.Дегені болмай қалған соң,Қабағы ханның түнерді.Күздің күні болған соң,Қырғызға қарап үдерді.Қазан айы болғандаҚатуланды, қаттанды.Іріктеп алған ерлерменХан қамаудан аттанды,Құз асып қалың Шөңгірден,Қосшы деген ел жатты.Қоқилатып қырғыздар,Қос-қосқа бөліп таратты.Қалшаны ұстап байлаттыХан болып халқын меңгерген.Қарадан шыққан хан едіНашарды зорға теңгерген.Қалшаға қырғыз баласыЖалынып қана күн көрген.Тартуына іркілмейОтаулатып қыз берген.Қисайған жаға түзеліп,Кененің ісі жөнделген.Қоқаннан ауған көпДулат, Қарағаштай ел келген.Мəмбеттің ұлы Байұзақ,Балқожа, Медеу ер келген.«Жауың қайда? Мен – жолдас», –Хан Кенеге дем берген.Сол елменен күшейіп,Төрелер жайды қанатты.Қарағаштай көп жұрттыХан аузына қаратты.Аттансын деп көп қосын,Жұртқа салды санатты.Сайлап алды ақ алмас,Тастан қайтпас болатты.Сегіз мыңдай кісі боп,Өңшең байыр манапты.Бұл сапарда НаурызбайТаудан үлкен талапты.Үш қамалды бір бұзып,Қырғызды жаман талатты.Қырғыздан түскен олжағаБір төлеңгіт бармады.Бұл сапарда қазақтанБіреу олжа алмады.Көп Дулатты хан КенеАқылменен алдады.«Қызыл тұмсық болсын», – деп,Олжамен аузын қандады.Екіншілей аттанды,Естіген Дулат қалмады.Олжаға мырза дегеннен,Жалғызы қалмай, андады.Тау суындай сарқырап,Байұзақ келді төменнен.Көңілі бітті айқасып,Кенесары зеренмен,Телімдес болып олжағаНаурызбай – асыл беренмен.Он екі мың əскерменТағы аттанды кемерден.Зеңбірегін асырдыАбылай аспас кезеңнен.Құлақ шыңдап, көз тұнды,Ақыл, айла, өнерменКенесары, НаурызбайАтадан асты дегенмен.Абылай аспас асуданАсамын деп өрледі.Оңайлықпен қазаққаАсуды қырғыз бермеді.Əр жерлерден құралып,Қырғыздың қолы кернеді.Бесінге дейін атысып,Қазақтың əлі келмеді.Қарабалта, СоқылықАңғарынан шаң асты.Қырғыз-қазақ екі жар,Ескі жолға таласты.Сол уақытта хан КенеАмалынан адасты.Қырғызды айдап шыға алмай,Батырлар сонда бір састы.Үйінде еркек қалдырмай,Қырғыз да шыққан айдатып.Соғысты қылды қазақпен,Төскейде атты ойнатып.Қызықсын деп асуға,Қазына төкті жайнатып.Асуға текті тайғақ қып,Қазанға суды қайнатып.Абылай аспас асуданАсамын деп өктеді.Асуын тастап қырғыз да,Бас қамын қып кетпеді.Ойдан атқан зеңбірекТау басына жетпеді.Жесір менен мал алып,
23. Қай сөздің соңғы буыны тұйық буын болып тұр?А) тұнғиық В) қиылыс С) төңкеріс Д) балауса Е) қиындық24. Бітеу буынды табыңыз.А) ал В) төрт С) ата Д) бала Е) алға25.Төмендегі сөзде қанша буын бар?А)7 В)8 С)6 Д)5 Е)926. «Ашық- тұйық- бітеу» буындарының ретімен орналасқан сөзді табыңыз.А)ауылдық В) қоңырқай С) ұялшақ Д) ынтымақ Е) қастандық27. Сөздері тек бітеу буыннан тұратын сөйлемді табыңыз.А) Жаздай жаңбыр жауған жоқ В) Жастар төр бөлмеге кірдіС) Далада ауа райы әдемі Д) Ол үш күн бойы демалдыЕ) Серік түнімен кітап оқыды28. «Саңырауқұлақ» сөзінің буын түрлеріне сәйкес қатарды көрсетіңіз.А) Ашық, бітеу, тұйық, бітеу, ашықВ) Ашық, ашық, бітеу, ашық, бітеуС) Бітеу, ашық, тұйық, ашық, бітеуД) Тұйық, бітеу, ашық, ашық, бітеуЕ) Бітеу, тұйық, ашық, бітеу29. Тасымалданбайтын сөзді табыңыз.А) Баланыңдобы далада қалдыВ) Жалғыз қалғанда мұңайып кетемінС) Келешекте үлкен ғалым болатын сияқтыД) Қарындасыма сыйлық алдымЕ) Екпін түскен буынды табыңыз.30 Екпін түскен буынды көрсетіңізӨнерпаздынА) дар В) паз С) нер Д) дың Е) ө Үндестік заңыТест сұрақтары 1. Ілгерінді ықпалды табыңыз.А) басшы В) шекара С) бұрынғы Д) саудагер Е) көзқарас2. Сөз тіркесі аралығындағы ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) Рахманқұл В) көзбе- көз С) сәнқой Д) ала ешкі Е) ең қызық3. Біріккен сөздегі ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) көк базар В) ала қой С) көрші- қолаң Д) Күмісжан Е) Ырысбек4. Мына сөйлемдегі ілгеріңді ықпал бар сөзді табыңыз.А) ала добын В) ала келді С) Досжан Д) бүгінгі Е) ойынға5. Кейінді ықпалды табыңыз.А) ешкі В) жұмысшы С) өнерпаз Д) бір күн Е) баспасөз6. Сөз тіркесі аралығындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) зиянкес В) лажсыздық С) сары ала Д) ала кептер Е) бұл кім? 7. Біріккен сөздегі кейінді ықпалды табыңыз.А) Қазанқап В) добымыз С) Ырысберді Д) Аманбек Е) Жан- жағына8. Мына сөйлемнен кейінді ықпалды табыңыз.Ол тұзсыз асты іше салды.А) Ол В) тұзсыз С) асты Д) іше Е) салды9. Сөз бен қосымша арасындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) есікті В) орманға С) қаздар Д) сызыңыз Е) жазғайсың10. Жазылуда түбірі өзгеріске ұшыраған кейінді ықпалды табыңыз.А) Түнгі дала В) Олар шекарадан өтті С) Оның айтқан сөзіне сенбеді Д) Жүрегі бір жамандықты сезгендей Е) Бәрі бірге келді11. Бірыңғай буын үндестігіне бағынбайтын қосымшаларды көрсетіңіз.А) – бей,- паз,- ға,- лар,- лер В) – нікі,- тай,- мен,- хана С) – ны,- ні,- ды,- ді Д) – дар,- дер,- тар,- тер Е) – нан,- не,- ға,- дің
12. Буын үндестігіне сай жалғанған қосымшаны табыңыз.А)орыспен В) бәлеқор С) ризалық Д) қыздікі Е) беймезгіл13.Буын үндестігі деген не?А) Дауыссыздар үндестігі В) Тоғыспалы ықпал С) Дауыстылар үндестігі Д) Ілгіріңді ықпал Е) Кейінді ықпал14. Буын үндестігінің балама терминдік атауын табыңыз.А) Ассимиляция В)Прогрессивтік ассимиляция С) Регрессивтік ассимиляция Д) Транскрипция Е) Сингармонизм15. Көп нүктенің орнына буын үндестігіне бағынбайтын қосымшаны қойыңыз.Бала....А) – пан В) – жан С) – лар Д) нікі Е) – қай16. Қай сөзде буын үндестігі сақталған?А) парктен В) банкіге С) ролі Д) цехқа Е) ақылдың17. Тоғыспалы ықпалды табыңыз.А) ала ат В) Жанқожа С) көк ала Д) Жанғали Е) Оразжан18. Сөз аралығындағы ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) жабысты ма? В) бас салды С) тауып алды Д) көп- көп Е) тез келді19. Қай сөзде буын үндестігі сақталмаған?А) бикеш В) бейтарап С) бейберекет Д) беймезгіл Е) биші20. Кейінді ықпалды табыңыз.А) сұрағым келеді В) сенгім келеді С) айтқым келеді Д) жазғым келеді Е) төлегім келеді21. Кейінді ықпалды табыңыз.А) дүйсенбі В) қаңтар С) Жүсіпбек Д) ақпан Е) көзбен22. Қай қатардағы сөздерде буын үндестігі сақталған?А) асығыс- үсігіс, баспасөз В) кем- кетік, кемпірқосақ С) бала- шаға, мектепшілік Д) ары- бері, жауынгер Е) аман- есен, Қызылорда23. Ілгеріңді ықпалды табыңыз.А) Ауа райы өзгергендіктен, үйде отырдық В) Ол ауырғандықтан, сабаққа бармады С) Күз келгенде, күн суытады Д) Жаңбыр жауып тұр Е) Балапандар суда жүзіп жүр24. Тоғыспалы ықпал деген не?А) дауысты дыбыстардың бірыңғай жуан не жіңішке болып үндесуі В) алдыңғы дыбыстың кейінгі дыбысқа әсер етуі С) соңғы дыбыстың алдыңғы дыбысқа әсер етуі Д) қатар тұрған екі дыбыстың бір- біріне әсер етуі Е) дауысты дыбыстардың жуан- жіңішкеболып араласып келуі25. Сөз ішіндегі кейінді ықпалды табыңыз.А) Марат кітабын жоғалтып алды В) Олар көңілді отырды С) Қазір қоңырау болады Д) Базардан қашан келдің? Е) Табиғат қандай тамаша!26. Кейінді ықпалды табыңыз.А) шауып келді В) бара жатыр С) бере салды Д) айтып қойды Е) құлай жаздада27. Қай сөздің оқылуында «н» дыбысы «м» болып өзгереді?А)Есенгелді В) Жанғали С) Есенбек Д) Рахманқұл Е) Жауынгер28. Қай дыбыстар тізбегінде дыбыс үндестігі болмайды?А) аа (қара ала) В) ыа (сары ала) С) са (бес алды) Д) па (жатып алды) Е) еа (келе алмады)29. Қай дыбыстар тізбегінде дыбыс үндестігі болмайды?А) сж В) нк С) нп Д) зс Е) нж30. Екі сөз арасындағы кейінді ықпалды табыңыз.А) көз жұмды В) сәнқой С) тонған Д) жұмысшы Е) көр- жер
-80%Курсы повышения квалификацииПрофессионНЫСАНБАЙ ЖАМАНҚҰЛҰЛЫКЕНЕСАРЫ – НАУРЫЗБАЙКЕНЕСАРЫ – НАУРЫЗБАЙНЫСАНБАЙ ЖАМАНҚҰЛҰЛЫ(1822–1883)Дүрі жауһар данасы,Əркімнің алла панасы.Жан біткенге несібе –Дəрияның аққан саласы.Үйсіздерге үй болған,Би – отанның ханасы.Кенесары, Наурызбай –Абылай хан-ды бабасы,Əуелгі мекен-тұрағы –Көкшетаудың даласы.Жазғы жайлау қонысы –Ұлытаудың саласы.Өте залым болмаңыз,Мұсылманның баласы.Ақырында олардыңҚырғыздан болды қазасы.Кенесары ер болды,Ел ішінде бір болды.Қашқан, босқын жиылып,Өз алдына қол болды.Жұртқа тиіп кесірі,Əркімдерге сор болды.Қарсы келген адамныңКөзінің жасы көл болды.Ақылменен іс қылмай,Ақырында қор болды.Қырғызға барып қырылып,Ит пен құсқа жем болды.Абылай ханның баласыАсып туған Қасым-ды.Арғы тегін сұрасаң,Шынжыр қатар асыл-ды.Саржан атқа мінген соң,Төренің бағы ашылды.Қарсы келген егесіпДұшпанның көңілі басылды.Жалғыз Саржан не болар,Есенгелді қосылды.Кімге апарып теңеймізНаурызбай сынды жасынды?!Кенесары, НаурызбайАтағы шықты аңқылдап.Жауды үркітіп, қашырды.Ақ алмастай жарқылдап,Зəресін алды дұспанның,Найзағайдай шартылдап.Қасына ерген төлеңгітОлжаға батты қарқылдап.Кенесары, НаурызбайМұсылманға жан тартты.Ерегескен дұшпанныңЖылқысын алып, зарлатты.Азырақ күн бақытыЖанған оттай қаулапты.Бір күндері болғандаТортөбөл атын ұрлатты.Бас себебі сол болып,Қырғызға қарай жол тартты.Іргелі жұртқа кез болып,Батырларды қан тартты.Көзімен көріп, бұл сөздіНысанбай еді жырлаған.Бар күнəсі қырғыздың –Жалғыз атты ұрлаған.Атын алған қырғызғаХан үйінде жынданған.Ерегеспен бұздырдыҚанайдың тамын сырлаған.Күмісті садақ, алтын оқКенекең жауға жолықты.Ақ білегін сыбанғанБалуанды тойға жолықты.Алыстан тоят көздегенАқ сұңқарға жолықты.Айшылықты бір басқанҚас тұлпарға жолықты.Асқындаған пейіліненКенекем зорға жолықты.Нөкерімен теп-тегісБір ажалға молықты.Ұсталар алар қолынаҚышқашы мен балғаны.Тасқан нəрсе төгілер,Бұл сөздің бар ма жалғаны?Қырғыздан қорлық көрген соң,Кененің көп-ті арманы.Іледен өтіп жөнелді,Өр Дулатқа барғалы.Сол Дулатпен қосылып,Қырғыздан кегін алғалы.Барып еді, өр ДулатБарғанын қабыл алмады.Кене ханның сөзінеҚұлағын да салмады.Асаулар үзді шідерді,
Сыйламай Дулат жіберді,Сиынып барған еліненКене хан үзді күдерді.Дегені болмай қалған соң,Қабағы ханның түнерді.Күздің күні болған соң,Қырғызға қарап үдерді.Қазан айы болғандаҚатуланды, қаттанды.Іріктеп алған ерлерменХан қамаудан аттанды,Құз асып қалың Шөңгірден,Қосшы деген ел жатты.Қоқилатып қырғыздар,Қос-қосқа бөліп таратты.Қалшаны ұстап байлаттыХан болып халқын меңгерген.Қарадан шыққан хан едіНашарды зорға теңгерген.Қалшаға қырғыз баласыЖалынып қана күн көрген.Тартуына іркілмейОтаулатып қыз берген.Қисайған жаға түзеліп,Кененің ісі жөнделген.Қоқаннан ауған көпДулат, Қарағаштай ел келген.Мəмбеттің ұлы Байұзақ,Балқожа, Медеу ер келген.«Жауың қайда? Мен – жолдас», –Хан Кенеге дем берген.Сол елменен күшейіп,Төрелер жайды қанатты.Қарағаштай көп жұрттыХан аузына қаратты.Аттансын деп көп қосын,Жұртқа салды санатты.Сайлап алды ақ алмас,Тастан қайтпас болатты.Сегіз мыңдай кісі боп,Өңшең байыр манапты.Бұл сапарда НаурызбайТаудан үлкен талапты.Үш қамалды бір бұзып,Қырғызды жаман талатты.Қырғыздан түскен олжағаБір төлеңгіт бармады.Бұл сапарда қазақтанБіреу олжа алмады.Көп Дулатты хан КенеАқылменен алдады.«Қызыл тұмсық болсын», – деп,Олжамен аузын қандады.Екіншілей аттанды,Естіген Дулат қалмады.Олжаға мырза дегеннен,Жалғызы қалмай, андады.Тау суындай сарқырап,Байұзақ келді төменнен.Көңілі бітті айқасып,Кенесары зеренмен,Телімдес болып олжағаНаурызбай – асыл беренмен.Он екі мың əскерменТағы аттанды кемерден.Зеңбірегін асырдыАбылай аспас кезеңнен.Құлақ шыңдап, көз тұнды,Ақыл, айла, өнерменКенесары, НаурызбайАтадан асты дегенмен.Абылай аспас асуданАсамын деп өрледі.Оңайлықпен қазаққаАсуды қырғыз бермеді.Əр жерлерден құралып,Қырғыздың қолы кернеді.Бесінге дейін атысып,Қазақтың əлі келмеді.Қарабалта, СоқылықАңғарынан шаң асты.Қырғыз-қазақ екі жар,Ескі жолға таласты.Сол уақытта хан КенеАмалынан адасты.Қырғызды айдап шыға алмай,Батырлар сонда бір састы.Үйінде еркек қалдырмай,Қырғыз да шыққан айдатып.Соғысты қылды қазақпен,Төскейде атты ойнатып.Қызықсын деп асуға,Қазына төкті жайнатып.Асуға текті тайғақ қып,Қазанға суды қайнатып.Абылай аспас асуданАсамын деп өктеді.Асуын тастап қырғыз да,Бас қамын қып кетпеді.Ойдан атқан зеңбірекТау басына жетпеді.Жесір менен мал алып,