Файл: Kirish Asosiy qism.docx

Mundarija

KirishAsosiyqism:

1. 
   Investitsiya dasturining mohiyati, ahamiyati, uni shakllantirishning asosiy tamoyillari va ustuvor yo'nalishlari.
   
2. 
   Investitsiya dasturining tarkibi va uni shakllantirish bosqichlari.
   
3. 
   Investitsiya dasturining amalga oshirilishi monitoring.
   
4. 
   Investitsiya dasturi loyihalarini ko'rib chiqish tartibi.
   
5. 
   Davlat investitsiya dasturlariga misollar.
   

Xulosa

Foydalanilganadabiyotlar

KIRISH

Mustaqillikkaerishishvaiqtisodiyotnirivojlantirishningbozoryo'linitanlanishi xalq xo'jaligida tub tarkibiy o'zgarishlarni amalga oshirishni talab qiladi.Yuqorida qayd etilgan tadbirlarni amalga oshirish o'z navbatida katta miqdordamoddiy, moliyaviy, intellektual resurslarning manbalarini izlash, shakllantirish vaumuman,O'zbekistonuchunyangivaqulaybo'lganinvestitsiyaviyfaoliyatniyo'lgaqo'yishnitaqozoetadi.Davlat hozirgi sharoitda ushbu jarayonning rivojlantirishga qaratilgan qatormuhim chora-tadbirlarni muntazam amalga oshirib kelmoqda, xususan, investitsiyafaoliyatininghuquqiyasoslariishlabchiqildi.Xorijdanjalbqilinadiganinvestitsiyalar uchun turli kafolatlar beruvchi qonun va me'yoriy hujjatlar yaratildihamdaularbozoriqtisodiyotiningrivojlanaborishibilantakomil-lashtirilmoqda.Iqtisodiyotdatarkibiyo'zgarishlarinvestitsiyafaoliyatigayangichayondashishnitaqozoetmoqda.Bundayyondashuvquyidagiqoidalardankelibchiqadi:

• 
  investitsiya jarayonini faollashtirish, investitsiya resurslarini iqtisodiyotning ustivor sohalariga yo'naltirish;
  
• 
  investitsiya jarayoniga korxonalar, tashkilotlar, aholi jamg'ar- malarini to'laroq jalb etish va undan respublikaning iqtisodiy- ijtimoiy muammolarini hal qilishda foydalanish;
  
• 
  chet el kapitalining kirib kelishi uchun qulay investitsiya muhitini yaratish.
  

Investitsiyadasturlariningmoliyalashtirishimkoniyatlarimarkaz- lashganmanbalarningchegaralanganligiuchunkapitalmablag'lardanfoydalanishyo'nalishiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. Budjet hisobidan birinchi navbatda ijtimoiysohani moliyalashtirish uchun foydalanil- moqda. Ishlab chiqarishni rivojlantirishavvalo korxona va tashkilot- larning o'z mablag'larini safarbar qilish bank kreditihisobigaamalga oshirilmoqda.Investitsiyanimoliyalashtirishasosanmamlakatdagiiqtisodiysiyosat,qonunchilik,investitsiyani

---

jalb qilish infratuzilmasining rivoji, darajasi va mamlakatning iqtisodiy ahvoliga bog'liq bo'ladi.

Investitsiya faoliyatini rivoji uchun mazkur omillarni ilmiy tahlil qilish lozim. Bu tahlil mablag'lar yo'nalishining eng maqbul usulini tanlash va kelajakda har bir hududga mos keladigan investitsiya siyosatini belgilash imkoniyatini beradi. Iqtisodiy o'sishga erishishda nafaqat investitsiya hajmini ko'paytirish, balki ularning yo'nalishlari va tuzilmalarini to'g'ri tanlash ham muhim ahamiyat kasb etadi. Investitsiyalash uchun shunday ishlab chiqarish turlari va korxona- larni tanlash lozimki, ular tezda o'zini qoplab, yuqori darajada iqtisodiy va texnologik samara bera olishlari kerak.

Iqtisodiyotni erkinlashtirish bosqichida iqtisodiy o'sishni jadallashtirish uchun investitsiyaning hajmini keskin ko'paytirish lozim bo'ladi. Hozirgi bosqichda mablag'lar yetishmovchiligini hisobga olib, nodavlat investitsiya

manbalarini topish va har tomonlama qo'llab-quvvatlash maqsadga muvofiq bo'ladi.

Xalqaro moliya institutlarining valuta-kredit liniyalaridan foydalanish, lizingni rivojlantirishga yo'naltirilgan ishlar va boshqalar investitsiyalarning moliyalashtirish amaliyotiga jiddiy o'zgartirishlar kiritadi. Investitsiyalashning bozor mexanizmlarini joriy etish, bevosita xorijiy investitsiyalar, kreditlarni jalb qilish, moliya bozori orqali investitsiya manbalarining shakllantirishni kengaytirish, noan'anaviy moliyalashtirish usullaridan foydalanish amaliyotini chuqur, atroflicha tadqiq etish va ularni umumlashtirish zaruratini kun tartibiga qo'yadi.

Investitsiya faoliyatini samarali tashkil qilishda hali qal qilinishi zarur bo'lgan qator vazifalar borki, ular mavjud qonun va me'yoriy hujjatlardan to'g'ri foydalanadigan va umuman, investitsiyalardan samarali foydalanish bo'yicha kadrlarni tayyorlash ularning malakasini muntazam oshirishni talab qilmoqda. Mazkur soha uchun malakali kadrlarni tayyorlashni tubdan yaxshilash va sifatini oshirishda, ayniqsa kasb-hunar kollejlari o'quvchilariga mo'ljal- langan darsliklar, o'quv-uslubiy qo'llanmalarning yetishmasligi ma'lum qiyinchiliklarni yuzaga keltirmoqda.

Ushbu o'quv qo'llanma aynan kasb-qunar kollejlarining o'quv- chilari uchun mo'ljallangan bo'lib, ularga investitsiyalar mohiyati, manbalari, investitsiyalarni tashkil etish, samarali foydalanish yo'nalishlari haqida to'la bilim va ko'nikmalarni beradi degan umiddamiz.

1.   1   2   3   4   5   6

---

Investitsiya dasturining mohiyati, ahamiyati, uni shakllantirishning asosiy tamoyillari va ustuvor yo'nalishlari

Investitsiya dasturi (keyingi o'rinlarda dastur deb ataladi) — bu respublikaiqtisodiyotinibarqarorvatadrijiyrivojlantirishgaerishishga,tabiiy,mineralxomashyo, moliyaviy, moddiy va mehnat resurslaridan oqilona foydalanish yo'libilan respublikaning ayrim tarmoqlari va mintaqalarini tarkibiy o'zgartirishningasosiy ustuvor- liklarini va strategik vazifalarini amalga oshirishga yo'naltirilganbir-biri bilano'zaro bog'langanchora-tabdirlarkompleksidir.O'zbekistondainvestitsiyadasturiningustuvorliklarinibelgilash-davamamlakatimizgachetelkapitalinijalbetishdadavlatningustuvorligisaqlanibkelinmoqda.Birinchibosqichda(1991—1994yillar)islohotlarsiyosatidakenginvestitsiyalar dasturi va davlat korxonalariga markazlashtirilgan kreditlar ajratishnazarda tutildi, bu esa kattagina budjet taqchilligiga olib keldi. Ikkinchi bosqichda(1995—2003yillar)islohotlarsiyosatibudjetboshqaruvinikengaytirishgaqaratilganqattiqmoliyasiyosatibilanajralibturdi.Islohotlarninguchinchibosqichida (2003 — hozirgi yillar) savdo va valuta cheklashlarining liberallashuvi,ochiq valuta kursining joriy qilinishi, moliya sektorini isloh qilish, soliq tiziminimustahkamlash,importqat'iycheklashlarningjoriyqilinishibilantavsiflandi.Islohotlarning hozirgi bosqichida savdo, valuta cheklashlarini erkinlashtirish vasoliq islohotlarini o'tkazish (soliqlarning rag'batlantiruvchi rolini oshirish) qishloqxo'jaligivamoliyasektoriniislohqilishyirikkorxonalarnixususiylashtirishsur'atlarinijadallashtirish,iqtisodiyotnimonopoliyadanchiqarishvayashashgaqobil davlat korxonalarini qayta tashkil qilish hamda zarar ko'rib ishlaydiganlarnitugatish vaboshqalarninazardatutadi.O'zbekistonRespublikasiinvestitsiyadasturirespublikaniijti-moiy-iqtisodiyrivojlantirishbashoratlariningtarkibiyqismihisob-lanadivadavlatinvestitsiyasiyosatiningustuvoryo'nalishlariniaksettiradi.Shubilanbirga,investitsiya dasturi loyiha-qidiruv ishlaridan boshlab mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiyrivojlantirishning umumdavlat dasturlarini bajarilishini ta'minlash uchun obyektnifoydalanishgatopshirishgachabo'lganbosqichlarnihisobgaolganholda,investitsiyaloyihalariningamalgaoshirishmuddatlarivamoliyalashtirishmanbalarini hisobga olib, har yili dasturning asosiy ko'rsatkichlari aniqlashtirilganvaaniq ro'yxati yangilangan holda3yillikdavrgashakllantiriladi.Investitsiyadasturini

---

shakllantirishning asosiy tamoyillari quyi- dagilar hisoblanadi:

• 
  investitsiya jarayonlarini boshqarish sohasida davlat siyosatini amalga oshirish, maqbul shartlarda xorijiy investitsiyalarni va kredit- larni jalb etish, shuningdek, loyihalarni tanlab olish va ularning amalga oshirilishi monitoringini olib borish asosida ulardan samarali foydalanish mexanizmini yaratish;
  
• 
  belgilangan davlat ustuvorliklari asosida eng muhim tarmoq- larini va faoliyat sohalarini qo'llab-quvvatlash;
  
• 
  ijtimoiy ahamiyatga ega bo'lgan tarmoqlarni (ta'lim, sog'liqni saqlash) birinchi navbatda, moliyalashtirish;
  
• 
  mineral xomashyo resurslarini va qishloq xo'jaligi mahsu- lotlarini chuqur qayta ishlashni, tayyor mahsulotni tashqi bozorda raqobatbardoshlik darajasiga yetkazishga yo'naltirilgan ishlab chiqarishni jadal rivojlantirishga qaratilgan investitsiya loyihalarini qo 'llab- quvvatlash;
  
• 
  transport infratuzilmasini rivojlantirish va takomillashtirish;
  
• 
  tarkibiy o'zgarishlar vazifalari va amalga oshirilayotgan inves¬titsiya siyosatiga muvofiq mablag' qo'yishning o'zaro manfaatliligi asosida xorijiy sarmoyalarni jalb qilish, tomonlarning investitsiya majburiyatlari asosida shartnomalar tuzish amaliyotini joriy etish;
  
• 
  investitsiya loyihalarini investitsiya dasturining aniq ro'yxatiga oldindan belgilangan mezonlar asosida kiritish;
  
• 
  ilgari boshlangan obyektlarni tugallash uchun markazlash- tirilgan investitsiyalarni, birinchi navbatda, ajratish.
  

Loyihalarnitanlabolishda ularningsamaradorligi,respublikaiqtisodiyotiayrim tarmoqlari va mintaqalarini rivojlantirish ustuvor-liklari,mahsulot sotishko'rsatkichlari, shu jumladan, eksportga yo'naltirilganlik, butlovchi buyumlar vakomponentlarishlabchiqarishnimahalliylashtirishdaqatnashishvashukabilarasosiymezonlarhisoblanadi.Investitsiyadasturidaloyihanibaholashqiymati,tugallanmaganqurilishivaqurilishnitugallashhamdafoydalanishgatopshirishuchunyillarbo'yichajoriynarxlardamoliyalashtirishgaehtiyoj,moliyalashtirishningtasdiqlanganmanbalarito'g'risidagima'lumotlarko'rsatiladi.Investitsiya dasturini ishlab chiqishda yirik va o'ta muhim loyihalar alohida,katta bo'lmagan bir tipdagi loyihalar yaxlit kiritilishi mumkin (masalan: maktablar,qishloqshifokorlikpunktlariqurilishi va boshqalar).

---

Investitsiyadasturiniishlabchiqishvaamalgaoshirishibo'yichabarchaishlarni O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi mu- vofiqlashtirib boradi.Investitsiya dasturi O'zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qarori bilantasdiqlanadi.O'zbekistonRespublikasiinvestitsiyadasturidanazardatutilgankapitalqurilishnimablag'bilanta'minlashvaunikreditlashishlari,O'zbekistonRespublikasi Vazirlar Mahkamasining «Kapital qurilishda xo'jalik munosabatlarimexanizmini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida»gi qarorida ko'rsatilgantartibga asosan amalga oshiriladi. Unga muvofiq investitsiya loyihasini markaz-lashtirilgan manbalar hisobiga mablag' bilan ta'minlash har qaysi obyekt bo'yichaajratilgankapitalqo'yilmalarlimitlardoirasidaqat'iyamalqilganholda,O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi va Moliya vazirligi bilan kelishilganqurilishlarning aniq mo'ljalli ro'yxati va qurilishlarning belgilangan tartibda tasdiq-langan titulro'yxati asosida amalgaoshiriladi.O'zbekiston Respublikasining investitsiya dasturi — bu davlat tomonidanxorijiyinvestitsiyalarniqo'llab-quvvatlashuchunustuvorvabirinchigaldabajarilishi kerak bo'lgan davlat tomonidan rag'batlantiriluvchi yo'nalishlarni ishlabchiqish vositasida amalga oshiriladigan chora - tadbirlar hamda xorijiy investorlaruchun qulay investitsiya muhitini yaratish va ular kiritgan mablag'larning yuqoriiqtisodiysamaradorligigaerishishuchunmukammalhuquqiybaza,tegishliinstitutlaryaratishtizimidir.Ustuvor yo'nalishlarga quyidagilarni kiritish mumkin:Birinchiustuvoryo'nalish —ommaviyturar-joyqurilishi;Ikkinchiustuvoryo'nalish—zamonaviykommunikatsiyavositalari,transportvaaloqavositalariniishlabchiqarish,transportvainformatsiyatarmoqlarini yaratishvamodernizatsiya qilish;Uchinchi ustuvor yo'nalish — yuqori texnologiyalar. Yuqori texnologik vajahonbozorlaridaraqobatbardosh,importmollariningo'rninibosaoladigantovarlarniishlabchiqarishnitashkiletish;To'rtinchiustuvoryo'nalish—zaxiralarnitejovchiekologiktozatexnologiyalar. Mineral boyliklarni yer ostidan qazib olish va tabiiy xomashyonito'liqvakompleksqaytaishlashuchunengyangifan-texnikayutuqlaridanfoydalanish;Beshinchi ustuvor yo'nalish — fermerlik va dehqon xo'jaliklari tarmog'i,ishlabchiqarish,qaytaishlash,qadoqlash,transportirovkaqilish,sotishvashifobaxsh qo'shilmalari bo'lgan ekologik va oziq- ovqat mahsulotlari bo'yichaandazalarga amalqilganholda nazorat qilish texnologiyasini o'zlashtirib olganqayta ishlovchi va savdo korxonalarining ko'magi asosida ekologik toza oziq-ovqatmah-

---