Файл: Шріпханов с. Д., Румянцев ю. В., Маышев ж. К, Мазеев д. Т. Имарат пен рылысты рт ауіпсіздігін амтамасыз етуді жалпы Аидаттары 1516000 рт ауіпсіздігі.docx

Эвакуациялау жолдары (эвакуациялаудың жолы) – өрт кезінде қауіпсіз эвакуациялаудың талаптарын қанағаттандыратын, тура сыртқа немесе өрттің қауіпті факторлары жоқ аймаққа апаратын адамдардың қозғалыс және (немесе) орын ауыстыру жолы (дәліздер, баспалдақтар, вестибулалар). Эвакуациялау үрдісі:

• 
  ұйымдасқан және уақтылы, яғни эвакуациялау жолдары бойымен және эвакуациялық шығу арқылы жүзеге асырылады;
  
• 
  кедергісіз және қауіпсіз, және өрт сөндіру құралдарын және түтіннен қорғауды ескерусіз;
  
• 
  дербес не қызметкерлердің көмегімен, егер қозғалысы шектеулі тұрғындар эвакуацияланса.
  

Терминологияны неғұрлым толық түсіну үшін «эвакуациялау» және «құтқару» терминдерін бөліп алған жөн. Құтқару қажетті шара ретінде жүзеге асырылады:

• 
  өрт қауіпті факторларға ұшыраған не олар үшін тікелей қауіп төнген адамдарға қатысты;
  
• 
  эвакуациялау көмегімен ғана емес, сонымен бірге төтенше жағдайлар мен басқа да шығу жолдары;
  
• 
  өрттен қорғаудың барлық қол жетімді құралдары, әдістері мен шараларын қолдану;
  
• 
  негізінен сырттан және құтқарушылардың не басқа да дайындалған адамдардың көмегімен.
  

Эвакуациялау жолдарында адамдарды қорғау инженерлік-техникалық, ауқымды-жоспарланған, құрылымдық, эргономикалық және ұйымдастырушылық шаралар кешенімен қамтамасыз етіледі. 4.1 Өрт кезінде адамдарды қауіпсіз эвакуациялау шарттары Өрттегі эвакуациялаудың ерекшелігі – бөлмедегі барлық адамдардың эвакуациялық шығу жолына ені шектеулі, кейде дүрбелең жағдайында шапшаң өтетін жерлермен жедел қарқынмен қозғалуы. Төтенше шығу және жолдарды жобалау кезінде келесі қауіпсіздік шарттары сақталуы керек:

• 
  Ғимараттан нақты эвакуациялау уақыты (т.с.с. Ф) талап етілген мөлшерден аспайды
  

tэв. ф

• 
  Қашу бағыттарының нақты ұзындығы (LФ) талап етілетін мәннен аспауы керек (Ltr):
  

---

L_ф тр., (4.2)

 Эвакуациялық шығуларының нақты ені (δФ) талап етілгеннен кем болмауы керек (δtr):

δ_ф>δ_тр.(4.3)

 Эвакуациялаудың нақты саны (nФ) стандарттар талап ететін ең аз шығу санынан (nФ) кем болмауы керек:

n_ф>n_тр.(4.4)

Эвакуациялық шығу жолдары – эвакуациялау жолында орналасқан, адамдарды қауіпсіз аймаққа немесе ғимараттан сыртқа шығару бағытын аяқтайтын есіктер мен ойықтар. Оларды өрт кезінде адамдарды құтқару үшін қосымша қауіпсіздік құралдары ретінде қолданылатын апаттық шығулармен шатастыруға болмайды, олар эвакуациялау жолдары мен шығуының талап етілетін көлемдер мен санға сәйкестігін бағалау кезінде есепке алынбайды. Ғимараттардағы, имараттар мен құрылыстардағы авариялық шығуларға:

• 
  балконның (лоджияның) бүйірінен терезе ойығына (шыныланған есікке) дейін бір метрден астам немесе балконға (лоджияға) шығатын шыныланған ойықтар арасындағы бір жарым метрден астам саңылаусыз жаймалары бар балконға немесе лоджияға);
  
• 
  көп пәтерлі тұрғын үйлер ғимараттарының аралас секциясына немесе аралас өрт бөліміне өтетін өткелге;
  
• 
  балконды немесе лоджияны қабаттап қосатын сыртқы сатымен жабдықталған балконға немесе лоджияға (4.1-сурет);
  
• 
  өрт сатысына апаратын терезе немесе есік арқылы, сондай-ақ люк арқылы тікелей үй-жайдан сыртқа қарай. Бұл ретте шұңқыр арқылы шығу шұңқырдағы баспалдақпен, ал люк арқылы шығу үй – жайдағы баспалдақпен жабдықталуы тиіс. Бұл баспалдақтардың еңісі нормаланбайды;
  
• 
  I, II және III дәрежелі отқа төзімділігі С0 және С1 класты ғимараттардың, құрылыстар мен құрылыстардың шатырына терезе немесе есік арқылы 0,75 х 1,5 м кем емес, сондай-ақ тік немесе көлбеу саты бойынша 0,6 х 0,8 м кем емес өлшемдегі люк арқылы. [10. П. 189].
  

4.1-сурет. Балконнан апаттық шығу Ғимараттар мен құрылыстардан эвакуациялық шығу жолдарына бірінші қабаттың үй-жайларынан сыртқа шығатын шығу жолдары жатады

4. 
   2-сурет):
   

• 
  тікелей;
  
• 
  дәліз арқылы;
  
• 
  вестибюль (фойе) арқылы;
  
• 
  баспалдақ торы арқылы;
  
• 
  дәліз және вестибюль (фойе) арқылы;
  
• 
  дәліз, рекрециялық алаң және баспалдақ торы арқылы [3.p 186.1];
  

Маршрут нөмірі	Бірінші қабаттағы бөлмеден сыртқы жаққа көшіру жолының сипаттамасы
1	нақты сыртқа ;
2	дәліз арқылы;
3	вестибюль (фойе) арқылы;
4	баспалдақ торы арқылы;
5	дәліз және вестибюль (фойе) арқылы;
6	дәліз және баспалдақ торы арқылы;
7	Эвакуациялық шығу орындарымен жабдықталған көрші бөлмеге (А/В санатындағы үй-жайларды қоспағанда);

---

4.2 – сурет. Бірінші қабаттың үй-жайларынан эвакуациялық шығулар Егер ол бірінші қабаттан басқа кез келген қабаттың үй-жайларынан әкелетін болса, шығу эвакуациялық болып табылады (4.3-сурет):

• 
  тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа;
  
• 
  тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа апаратын
  

дәлізге;

• 
  тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа шығатын холлға (фойеге);
  
• 
  пайдаланылатын жабынға немесе 3 типті баспалдаққа апаратын арнайы жабдықталған шатырдың учаскесіне;
  
• 
  бір қабатта орналасқан және 186-тармақтың 1) және 2) тармақшаларында көрсетілген шығуымен қамтамасыз етілген көрші бөлмеге (Ф5 санатындағы А және В санаттарынан басқа).
  

Бағыт нөмірі	Бірінші қабаттан басқа, кез келген қабаттың үй-жайларынан эвакуациялау бағытының сипаттамасы:
1	тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа;
2	тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа апаратын дәлізге;
3	тікелей баспалдақ торына немесе 3 типті баспалдаққа шығатын холлға (фойеге);
4	Эвакуациялық шығуымен қамтамасыз етілген көрші бөлмеге (А және В санаттағы үй-жайлардан басқа);

4.3-сурет. Жоғарғы қабаттардағы үй-жайлардан эвакуациялық шығу жолдары Маңызды!Әрбір есік эвакуациялық шығу болып табылмайды. Өрт қауіпсіздігі нормаларымен үй-жай мен ғимараттан есіктердің саны емес, эвакуациялық шығу жолдарының саны регламенттеледі. 4.4-суретте қандай жағдайда есік эвакуациялық шығу емес екендігі көрсетілген:

• 
  егер ол үй-жай (1) арқылы А, Б өндірістері санатымен сыртқа апарса;
  
• 
  егер үй-жайлардан (2,5) тікелей сыртқа немесе дәліз мен вестибюль арқылы шығу жолы болмаса;
  
• 
  үй-жайдан (9) дәлізге екі үй-жай арқылы апарса (6 және 10);
  

Сонымен, егер бірінші қабаттың дәлізі мен вестибюльі сыртқа шығудан және баспалдақ торына қалқамен бөлінсе, онда 4.4-суретте көрсетілгендей, эвакуациялық шығулар тек 1, 8 (тікелей сыртқа), 3 (бұрын бұрынғы вестибюльмен болған үй-жай арқылы сыртқа) және 4 (сыртқа шығатын жолы бар баспалдақ торына) жай ғана болады.

---

4.4-сурет. Жеке есіктері эвакуациялық шығуға жатпайтын қабаттың орналасуы. Егер олардың ойықтарында жылжымалы немесе көтеру-түсіру есіктері мен қақпалар, оның ішінде темір жол жылжымалы құрамына арналған қақпалар, айналмалы есіктер, турникеттер және адамдардың еркін өтуіне кедергі келтіретін басқа да заттар орнатылса, шығу жолдары эвакуациялық болып табылмайды (4.5 суретті қараңыз). 4.5-сурет. Эвакуациялау жолдарында орналастыруға тыйым салынған есіктер Экономика нысандарын тексеру кезінде үй-жайлардан есіктердің болуына емес, эвакуациялық шығу жолдарының болуына назар аудару маңызды. Бұл ретте кемінде екі эвакуациялық шығу жолдарының болуы тиіс екенін ескеру қажет.:

• 
  50-ден астам адамның бір мезгілде болуына арналған үй-жайлар;
  
• 
  10 адамнан астам бір мезгілде болуға арналған Ф1.1 класты Үйжайлар (ауруханалар, балалар мекемелері және т. б.);
  
• 
  15 адамнан астам бір мезгілде келуге арналған жертөле және цокольдық қабаттардың үй-жайлары;
  
• 
  А және Б санаттағы өндірістік ғимараттардың саны көп ауысымда жұмыс істейтін саны 5 адамнан асатын, В санаты – 25 адамнан асатын немесе ауданы 1000 м2 асатын үй-жайлары; сондай-ақ кейбір басқа жағдайларда жұмыс істейтін А және Б санаттағы өндірістік ғимараттардың үй-жайлары
  

[9]. Бір мезгілде онда 50 адамнан аспайтын (оның ішінде амфитеатр немесе көру залының балконы), ең алыс жұмыс орнынан эвакуациялық шығуға (есікке) дейінгі өту жолының бойымен 25 м аспайтын қашықтықта орналасқан үй-жайлардағы қоғамдық ғимараттар үшін екінші эвакуациялық шығуды (есікті) жобалау талап етілмейді [11, 4.2.2.53 бөлім]. 4.2 Эвакуациялық мен шығу жолдарын қалыптау Егер үй-жайда, қабатта, ғимаратта екі (немесе одан да көп) эвакуациялық шығу жолы болуы тиіс болса, онда оларды бір жерге емес, бытыраңқы орналастыру керек. Бұл эвакуациялау маршрутын жоспарлау кезінде адамның эвакуациялық шығуды таңдау үшін бағыттың кем дегенде екі нұсқасы болуы үшін жасалады.

---

Ең аз қашықтық L, м, басқа эвакуациялық шығу жолдарының бірінен ең алыстағылар арасындағы қашықтық мына формула бойынша анықталады:

• 
  үй-жайдан: L  1,5P ½/ (n – 1); (4.5)
  
• 
  дәлізден: L  0,33D/ (n – 1); (4.6)
  

мұндағы Р – үй-жайдың периметрі, м; n – эвакувциялық шығулардың саны; D – дәліздің ұзындығы, м 4.1-мысал үй-жайдан 30×10 метр және ұзындығы 30 метр дәлізден ең алыс эвакуациялық шығу жолдарының арасындағы ең аз қашықтықты анықтау. Үй-жай үшін екі эвакуациялық шығу арасындағы қашықтық: L  1,5P ^½/ (n – 1) = 1,5 ◦ (2^.30 + 2.10)^1/2 / (2-1) = 13,42 м. Дәліз үшін: L  0,33D/ (n – 1) = 0,33^. 30= 9,9 метр Үй-жайдан эвакуациялық шығулардың саны ең алыс нүктеден (жұмыс орнынан) жақын жердегі эвакуациялық шығуларға дейінгі шекті жол берілетін қашықтыққа байланысты орнатылуы тиіс. Бұл ретте үй-жайдан эвакуацияланатын N санына байланысты Sөт жалпы өту жолындағы D адамдар ағынының тығыздығы ескеріледі:

---