Файл: коллежд пособие.doc

2/ факультативті анаэробтар (Грам+стафилококктар, стрептококктар, пневмококктар, энтерококктар )

3/ аэробтар(Грам-гонококктар,менингококктар )

Қозғалмайды,спора түзбейді,пневмококк капсула түзеді.

Грам + (стафилококктар, стрептококктар),Грам – (менингококктар,гонококктар), L-формаға тез өзгереді.

Көректік орталарға талғамсыз,биохимиялық касиеттері белсенді-стафилококктар;ерекше өсу факторларды қосуды қажет ететін- стрептококктар, биохимиялық белсенділігі төмен – гонококктар.

Стафилококктар – морфология: жузім тәріздес, Грам +. Дақылдандыру: факультативті анаэробтар,аэробтар,элективті орталар – сарыуызды- тұзды агар, тұзды және қан қосылған орта. ЕПА-да домалақ,мөлдірсіз,жылтыр,шеттері тегіс,доңес колон иялар. Пигментт –алтынды,лимонді,сары,ақ.Сорпада – тегіс лайлану береді және тубінде түнбаға туседі.Қан қосылған ортада – гемолиз,СТА – колониялардың сыртында жылтыр “қоршау”.

Ферменттік белсенділігі - қанттық және протеолиттік (глюкоза, лактоза, сахароза, мальтоза, глицерин ж.б.). Желатинді ыдыратады баяу,казеинді сүйытады.

Патогендік ферменттер:коагулаза (қан плазмасын суйытады), гиалуронидаза, лецитиназа (торша қабығындағы лецитинді ерітеді), фибринолизин (фибринді лизистейді), ДНК-аза ( ДНК-ның полимеризациясын бұзады), фосфатаза ж.б. Алтынды стафилококкты стафилококктардың басқа тұрлерінен плазмокоагулаза фермент арқылы ажыратады.

Көбі бэт і – лактамаза (пенициллиназа) ферментін бөледі.

Токсиндер:

І / экзотоксиндер,гемолизин 4-типті

а) гемолизинның қасиеттері: гемолитикалық , терінің некрозына әкеледі. Тері ішіне еңгізгенде – некроз,тамыр ішіне еңгізгенде – токсин әсерінен сезімтал жануарлар өледі.

Б) лейкоцидин (лейкоциттерді жояды).

В) эксфолиатиндер 2-типті, жаңа тұған нәрестелердың тері күлдіреуіне әкеледі.

Г) энтеротоксин- тағамнан улану.

Антигендік құрылысы: протеиндік антиген А барлық алтынды стафилококктарға жалпы.Полисахаридтік антиген А,В,С.

АГ: 1/ пептидогликан

2/ тейхой қышқылдар

3/ белок А

4/ агглютиногендер

5/ капсулалық зат

Стафилококктар бактериоциндерді бөледі.Стафилококктардың антибактериальды препараттарға ( R-плазмида) төзімділігі тез белгіленеді.

Плазмокоагуляция реакциясы:қоян қанынан алынған цитраттік плазманы натрий хлор изотоникалық ерітінмен сұйытады 1:4 олшемінде 37,3-4 сағаттан кеін нәтижесін анықтайды.

Гемолиз – ( альфа-гемолизин – қоян және қой қаны қосылған ортада ашық зоналар көрінеді, бэтті-гемолизин қой эритроциттарын лизистейді).

Анаэробты жағдайда маннитты ферменттеу:маннит қосылған жартылай сұйық агарға сеуіп,бетіне вазелин майды қуяды.Оң нәтижесі- ортаның тұсі өзгереді (ортаның ішінде индикатор болады).

қоршаған ортаның факторларына төзімділік: төзімді,70 Сt-10-15 минуттан кейін жойылады;томен температураға шыдамды,қурғатуға да.Таң жарығынан – бір неше минуттан кейін

Стафилококктар сезімтал: бриллиант жасылға, 1% хлораминге, фенолді қолдануға болмайды, ұйткені белоктың коагуляциясы өтсе микробтар жойылудан сақтанылады. Дезинфекциялық заттар – 20-30 минут. Сезімтал жануарлар – ірі және ұсақ кара мал,жылқылар,шошқалар,тауықтар,қояндар,ақ тышқандар,мысықтар.

Инфекция көзі – ауру адамдар және бактерия тасымалдаушылар.

Таралу жолы-контакт арқылы,ауа–тамшы, ауа-шаң, тағам арқылы.
Патогенез: тері және кілегейлі қабықтардан өтеді.

Иммунитет: табиғи,тұрақты,механикалық факторлармен байланысты,фагоцитозбен және АД.

Спецификалық профилактикасы:стафилококкты анатоксин және антистафилококкты иммуноглобуллин.

Емдеуі : антибактериальды препараттар, поливалентті стафилококк бактериофагі,антистафилококк плазма және Іg сепсисте.Созылмалы инфекцияларда – аутовакцина,анатоксин.

Стрептококктар:полиморфті,ұсақ кокктар,шар тәріздес,сопақша,жаңа бөленген дақылдарда кейде капсула тұзеді.

Дақылдандыру: факультативті анаэробтар.Ұсақ,сопақ, сүр тұсті,гемолиз +,минус. .Көмірсу,қан,сарысу қосыл-ған орталарда өседі.

Қант қосылған сорпада стрептококктар пробирка шеттерінде және түбінде ұсақденешектік т ұнба болып тұседі,сорпаның негізі мөлдір болып қалады.

Ферменттік белсенділігі:қанттық қасиеттері-глюкоза,лактоза,сахароза,мальтоза+,минус.

Протеолиттік қасиеттері: төмен (сұтті ірітеді,желатинді ыдыратпайды).

Токсиндер:1/ стрептолизиндер ( эритроциттерді ерітеді,О-стрептолизиндердің кардиотоксиндік әсері бар); 2/ лейкоцидин(лейкоциттерді бұзады)

3/ эритрогенді токсин – скарлатина ауруының клиникасына жауапты.

4/ цитотоксиндер – громерулонефриттердің дамуында маңызды.

Патогендік ферменттер:а) фибринолизин-стрептокиназа

б) гиалуронидаза

в) ДНК-аза

Иммунитет:антитоксиндік,антибактериальді

Спецификалық профилактика:жоқ.

Иммунитет скарлатинада:антитоксиндік,тұрақты,қоздырушы S.pyogenes серотоп А.

Дик реакциясы- ( скарлатина ауруына сезімталдықты анықтау ұшін ). Тері ішіне эритрогендік токсинді еңгізеді. Оң реакция- гиперемия,ісіну (қан сарысуында антитоксинның жоғы). Сау адамдарда - өзгерістер болмайды.

Ленсфильд бойынша преципитация реакциясы.

Str. pneumoniae – капсула+,оның астында М-протеин антиген орналасады; диплококк, формасы ланцет тәрізді.

Дақылдандыру: сарысу қосылған ортада нәзік,ұсақ,мөлдір колониялар тұзеді. Қан қосылған ортада – ылғалды колониялар жасыл-сұр түсті (гемоглобин-метгемоглобин).0,2 ,глюкоза,сарысу қосылған ортада – диффуздық лайлану және тубінде түнба береді.

Ферменттік қасиеттері:лактоза,глюкоза,сахароза,инулин +к.

Протеолиттік қасиеттері:сұтті ірітеді,желатинді ыдыратпайды, индол түзбейді.

Str. pneumoniae ажырату Str. Pyogenes :

1/ инулинді ыдырату;

2/ өтте сүйықтану;

3/ оптохинға сезімтал.

Токсиндер:эндотоксин,гемолизин,лейкоцидин,антифагин,капсула+. Протеиндік антиген жалпы..Полисахаридтік антиген спецификалық – 84 сероварлары бар:І ,ІІ,ІІІ – патогенді.

Тұрақтылық: тұрақсыз,оптохинге сезімтал.

Таралу жолдары:ауа-тамшы,ауа-шаң. Қоздыратын аурулар: крупозді пневмония,отит,мүйізді қабықтың қабынуы.

Иммунитет:тұрақсыз.

Спецификалық профилактика:поливаленттік вакцина.

Пневмококктардың лабораторлық диагностикасы:

1/ микробиологиялық

2/ микроскопиялық

3/ биологиялық- қақырықпен ақ тышқандарды зақымдайды – қан қосылған ортаға себеді.

ІІІ- зерттеу күні: 1/ Гисс орталарға

2/ инулин қосылған орталарға ( орта қызылтүске боялады)

3/ оптохин қосылған орталарға

4/ өтпен сынама жасайды ( лайлану)

Бақылау сұрақтары (кері байланыс)

1. Қандай лабораторлық диагностика әдістерін білесіздер?

2. Стафилококкалы инфекцияның материалы не болып табылады?

3. Стафилококкалы және стрептококкалы инфекцияның басты лабораторлық диагностика әдістерін атаңыздар ?

Қоздырғыштары стафилококк, стрептококк болып табылатын қандай ауруларды білесіздер

Тақырыбы: Грам теріс кокктар (менингококктар, гонококктар).

Грам- кокктар,диплококктар,коккобактериялар төрт тұыстастықтарға жатады. Адамның патологиясында негізгі маңызы бар Neisseria тұыстастығының екі түрі – N.meningitidis және N.

gonorrhoeae, менингококктық инфекцияны және сөз ауруларын қоздыратын. Вranhamella , Moraxella өкілдері адамда қабыну ауруларды қоздырады. Кейінгі жылдардың корсеткіштері

МЕНИНГОКОККТАР

Менингококкалы инфекцияларды” микробиологиясы

Neіsserіa menіngіtіdіs – ірі”ді цереброспиналді менингитті” қоздырғышы алғаш рет 1884 жылы Е.Маркиафава мен Е.Челли ашты, 1887 жылы А.Вейксельбаум бөліп алды.

Менингококкалар – грам теріс шар тәрізді клеткалар, диаметрі 0.6-0.8 мкм. Мазокта кофе дәндері секілді орналасады, екі-екеуден немесе тетрада бойынша лейкоциттер ішінде – аяқталмаған фагоцитоз. Спорасы, талшықтары жоқ. В тобынан басқа менингококкаларда капсула бар. Менингококкалар - қатал аэробтар, жай қоректі орталарда өспейді. Оларды өсіру үшін сары су қосылған орта қажет, өсу температурасы – 37⁰С. Тығыз қоеркті ортадағы колониялар нәзік, мөлдір, көлемі 2-3 мм. Сары сулық сорпада тұ”ба және лайлану байқалады. 2-3 тәулік өткен со” сорпа бетінде қабықша пайда болады. Менингококкаларды” биохимиялық активтілігі төмен. Глюкоза мен мальтозаны ыдыратады, оксидаза о”+, желатинді ыдыратпайды.

Антигендік құрылысы. Менингококкаларда 4 антигендік жүйесі анықталған:

1. капсулалы полисахаридті антигендер; келесі топтары анықталған – А,В,С,У,Х,Д,29Е,Н,К,

2. Сыртқы мембрананы” белоктық антигендері. Оларды 5 класқа бөлген. 2 мен 3 кластағы белоктарды” 20 серотиптері анықталған, ал 1 класта – тип тараулары.

3. Neіsserіa menіngіtіdіs түріне кіретін барлық бактерийлерге тән белоктық антиген

4. Липополисахаридті антиген – 8 серотипі бар.

Сонымен, менингококкаларды” антигендік формуласы: серотоп, белок бойынша серотип, белок бойынша субтип, ЛПС бойынша серотип. Менингокок-каларды” антигендік құрылысын анықтау оларды” дифференциациясын жүргізуге керек.

Резистенттілігі. Менингококкалар сыртқы ортаға өте тұрақсыз. Күн сәулесіне бірден өледі, құрғағанда бірнеше сағаттан кейін, 80⁰С қыздырғанда – 2 мин ішінде өледі. Жай химиялық де-зинфектанттар әскерінен бірнеше минуттан со” жойылады. Тексерілетін материалды лаборато-рияға дейін жеткізу барысында менингококктарды” төменгі температураға өте тұрақсыз екенін ұмытпаған жөн.

Патогенді факторлары. Менингококкаларда клеткаға жабысу (адгезия) және таралу (колонизация), инвазия (тарала көбею) және фагоцитоздан қорғану патогенді факторлары бар. Сонымен қатар, оларда улық пен аллергендік қасиеттері бар. Адгезия және колонизация факторы ретінде пили мен сыртқы мембрананы” белоктары болады. Инвазивтік фактор – гиалуронидаза мен басқа ферменттер. Менингококкаларды” басты патогенді факторы – капсулалы полисахаридті антиген, оларды фагоцитоз әсерінен қорғайды. Фагоциттерді” активтілігін тежеу менингококкаларды” организмні” барлық жеріне таралуын, яғни инфекциялық процесті” генерализациясын қамтамасыз етеді.

Менингококкаларды” улылығы липополисахаридті” улылығы ғана емес, тағы пирогенді, некроздық және қатерлі жағдай тудыру қабілеттігі. Патогенді факторлар ретінде тағы нейраминидаза, протеаза, коагулаза, фибринолизин ферменттері, антилизоцимдік және гемолитикалық активтілікпен сипатталуы.

Эпидемиология. Инфекцияны” жұқтыру көзі – науқас адам. Эпидемиологиялық ерекшелігі “сау” тасымалдаушылық, яғни сау адамдарды” менингококкаларды тасымалдауы. Осындай тасымалдаушылық - тұрғындар арасында менингококкаларды” айналымын сақтап тұруыны” негізгі факторы.

Менингококкалы инфекцияларды” күшеюі менингококкаларды” А серотоп-тары қоздырған, сирек – С серотоптары. Ал эффективті вакцинация жүргізген со” со”ғы жылдары менингитті” қоздырғышы болып В серотоптары болды.

Патогенез және клиника ерекшеліктері. Инфицирлену ауа-тамшы жолмен жүреді. Организмге ену орыны мұрын-жұтқыншақ, менингококкалар одан әрі лимфа тамырлары мен қанға таралады. Менингококкалар ауруды” келесі клиникалық формаларын тудырады: назофарингит (ауруды” женіл формасы), менигококцемия (менингококкалы сепсис); егер менингококктар гематоэнцефалиттік барьерден өтіп жұлын сұйықтығына түскен кезінде ауруды” ауыр түрі дамиды - эпидемиялық цереброспиналді менингит – мийды” ми қабығыны” ірі”ді қабынуы. Осындай науқастарды” жұлын сұйықтығы бұлынғыр (ірі”), көп мөлшерде лейкоциттер бар және пункция жасағанда сұйықтық атқылап шығады, себебі қысымы жоғары болғандықтан. Кей жағдайларда менингококкалы эндокардит дамиды. Менингококцемия кезінде бұйрек үсті майы және қанны” ұйыу жүйесі зақымдалады. Клиника белгілері түрлі болуы бір жағынан арнайы иммунитет жағдайымен байланысты, ал екіншіден менингококкты” вируленттілігімен. Менингитті” ауыр формаларында сульфаниламидті препараттар мен антибиотик қабылданған кезге дейін қайтыс болғандар 60-70%.

Инфекциядан со” қалыптасатын иммунитет тұрақты ұзақ уақытқа сақтала-ды. Оны” қалыптасуына бактерицидті антиденелер мен иммунды есте сақтау клеткалар қатысады.

Лабораториялық диагностика. Келесі әдістер қолданады:

Бактериологиялық - қоздырғышты” таза өсіндісін бөлу және сульфаниламидті препараттар мен антибиотиктерге сезімталдығын анықтау. Тексеруге жұлын, қан, экссудат, мұрын-жұтқыншақтан кілегей алынады.

Науқастан қоздырғышты бөліп алу өте қиын, сондықтан жиі серологиялық әдіс қолданады: арнайы менингококкаларды” антигендерін немесе оларға түзілген антиденелерді анықтайды.

Антигенді анықтау үшін қолданатын серологиялық реакциялар - коагглютинация, латекс-агглютинация, иммуноэлектрофорез, иммуноферментті анализ және эритроиммуноадсорбция микроәдісі. Науқас және сауыққандар қанында антидене барын пассивті гемагглютинация реакция мен иммуноферментті анализбен анықтайды.

Емі. Сульфаниламидті препараттар мен антибиотиктер қолданады (пенициллин, рифампицин т.б)

Арнайы сақтандыруы. А, С,У серотоптарыны” полисахаридінен дайындалған вакциналар бар, бірақ оларды” әр қайсысы өз тобына қарсы ғана иммунитет қалыптастырады. В серотобыны” полисахариді иммуногенді емес.

Адамда менингококктық инфекцияны қоздыратын менингококктар (N.мeningitidіs ) 1887 жылы А.Ваксельбауммен ашылған.

Морфологиясы және физиологиясы : менингококк жасушалары овоидті немесе сфера формалы ,ми-жұлын сұйықтығынан дайындалған препараттарда екі- екіден орналасады. Анилин бояулар мен жақсы боялады, пили және микрокапсуласы бар,спора тұзбейді. Хемоорганотрофтар, дақылдандыруға талғамды; цитохромоксидаза,каталаза – оң. Сарысу,дефибринирленген қан қосылған ортада өседі. Сарысу қосылған ортада түссіз, нәзік ,ылғалды колониялар түзеді. СО жоғары концентрациясында, жоғары ылғалды жағдайда өседі.Менингококктардың қанттық белсенділігі төмен,глюкоза мен мальтозаны қышқылға дейін ыдыратады. Гиалуронидазаны нейраминидазаны түзеді.

Антигендер: менингококктардың бірнеше антигендері болады. Капсулалық антигендердің иммунохимиялық айырмашылықтарың негізі бойынша мени нгококктарды А,В,С,D.X,Y,Z.W- 135, 29Е сероварларға бөледі. Менингококктарды жасуша қабырғаның сыртқы мембранадағы белок антигенмен вариантастылықтарға бөледі. Бүл антигендерді араб сандармен белгілейді. Ауруды А,В,С сероварларға жататын менингококктар қозджырады.

Патогендік және патогенез: Менингококктардың вируленттік факторларына - фагоцитозға төзімділікті қамтамасыз ететін капсулалық полисахаридтер және кірпікшелер жатады. Адгезивті функцияны жасуша қабырғасының сыртқы мембрананың белоктары да атқарады. Бүл токсин инфекцияның генерализациялған формаларының дамуында негізгі роль атқарады және эндотоксиндік шок шақыруы мүмкін. Менингококктар дың