Файл: коллежд пособие.doc

Иллюстративті материал

Сурет 1. АИВ-тің электронды микроскопиясы

1. Қарапайым герлес (үшық) вирусы.

Қарапіайым герпес - адамдар инфекциясының аса кең таралтан түрі, міндетгі түрде тері немесе шырыылы қабықтарда көпіршікті бөртаелердің шығуымен және кызбалық жағдаймен сипатгалады. Гериес инфекциясынын басты ерекшеліктеріне өмірлік тасымаддаушылар мен аурудың жиі қайталануы жатады.

Қарапайым герпестің вирустық этиолошясын 1912 жылы У. Грютер аиықтағая.

Таксономиясы, морфологиясы, химиялық қүрамы. Қарапайым гераестін коздырғышы - Herpesvitidae тұкымдасына, Simplexvinis туысьша жататын, құрамьшда ДҢҚ-лы бар вирус. Морфологаялық және хлмиялых қүрамы бойынша желді шешек және белдеме внрустарьгаан ерекшелігі жок.

Дақылды өсіру. Қарапайым герпес вирусьш (ҚГВ) тауык эмбрионьшда, жасуша дақылдарында және зертханалық жануарлардьщ ағзасывда өсіреді. Тауык эмбрионьшыя хорионалдантоистык кабыкшасьшда вярус үсак ақ түйІн - дақтар түзеді; закымдалғаа дақылдарда - цитопатикалық әсерді тудырады: ядроішшк косындыяары бар көп ядролы алып жасушалар пайда болады.

Антнгендік кұрылымы. Вирус Ішкі ақуыздар мен сыртқы қабыхшаның гликопротеидтерімен байланысгағы коптеген антигендерден қүралады. ГликоцротеидтІ антигендер антндененін түзілуін және жасушалық имунютетгі камтамасыз ететін негізгі имиуноген больш табылады. Вирустьщ 2 серологиялық турі бар: ҚГВ 1 жөне ҚГВ 2.

Резнстентгілігі. Вирус бөлме темпсратурасында затгардьщ бетінде бірнеше сағат сакталады, УК - сәулелерге, кең қолданылатын дезивфекциялық ертінділерге, май ерігкіштерге сезімтал, термолабнлді,

Жануарлардыц сезімталдығы. Қарапайым герпес вирусы көитеген жануарларға патогенді, миға енгізгенде энцефалитті немесе көз закыыданғандз жергілікті қабыну урдісія тудырады. Табиғи жағдайда жануарлар ауырмайды.

Эпндемиологиясы. Қаралайым герпес - аса кең таралған инфекцня, кебіне күзді - кыскы кезеңдерде кездесіп әртүрлі жастағы адамдарды зақымдайды. Аурудыц спорадиялык жағдайлары, кейде жанүяда, кішкентай балалар үжымында, аурухаваларда жаппая күрт көбею байқалады. Эпидемия байкалмайды.

Инфекция көзі наукастар мен тасымалдаушылар. Негізгі таралу жолы - қатынасты, аэрогенді. Қоздырғыш жарақатганған тері немесе шырышты кабык арқылы еведі.

ҚГВ I жөне ҚГВ 2 герпес вирустарьшьщ эпидемиологиясы әртүрлі. ҚГВ I типі сілекей, сілекеймен ластанган кол және түрмыстық зат арқылы, ал ҚГВ 2 тиііі жыныстык жол арқылы таралады. Үрыктың плацента арқылы зақымдануы мүмкін.

Патогенез және клиннкалык белгілері. Клиникалык керішсі бойынша алғашкы және кайталама герпес деп бөледі. Алғашқы герпес инфекциясынын ену кдкпасы зақьгмдалған тері, ауыз, көз, мұрын, эөр-жыныс жолдарының шырьшгғы кабықтары болып табылады, қоздырғьтш осы жерлерде көбейеді. Содан кейін вирус лимфа тамырлары аркылы қанға түсіп, әртүрлі мушелерге және тіндерге тарайды.

Алғашкы герпестін жасырын кезеңі 6 -7 күн. Ауру терінің бежілі көлемінде ашу, қышу, қызару, ісінуімен, кейін осы жерде сүйықтыкка толы көтрішісгі бөртделердін пайда болуымен басталады. Кейде наукастану дене қызуынын көтерілуі мея жалпы жағдайынын бүзылуымен көрІведі. Көіііршіктер қүрғағаниан кейін тыртык пайда болмайды. Жаңа туған нәрестелерде алғашқы герпес ауьф түрде өтеді, көптеген жағдайда өліммен аяқталады. Деғенмен көптеген адамдарда алгашқы инфекция анықталусыз калады, өйткені белгІсіз өтеді.

Алғашқы инфгкыиядан (анык немесе белгісіз) кейіи 70 -90 % адамдар өмір бойына внрусты тасьшаддаупіылар болып қалады, ал латенто жағдайда жүйке жасушаларының сезімтал ганглияларыяда сақталынады Соньщ нәтижесінде тасымалдаушылардың қайталама аурулары суыктағанда, ыстыкгағанда, менструацияда, интоксикацияда, әртүрлі жүқпалы ауруларда, есенгіреу, жүйкедік - психикалық өзгерістерде »з көріністерін береді. Қайталама герпескс тері мен шырышты қабаттьщ сол жерлерде қайталап шыгу қүбылысы тән. ҚГВ-1 тудырған қайталамалы герпес өте жиі ерінде, мүрын қанаттарында, ауыз куысында, көз конъюктивасында орналасады. ҚГВ-2 герпесі нәрестелерді мен зәр шығару жүйесін зақымдайды. ҚГВ-2 гериестія жатыр мойнының катерлі ісігшід дамуына себепші болатындығы дәлелдевген. Қайталамалы герпестердің жайыльшды түрі, соньщ ішінде жүйке жүйесі мен ішкі мүшелерді закымдауы салыстырмальі сирек кездеседі.

Иммунитеті. Алғашқы ивфекциядан кейін адам ағзасында сарысулык жөне секреторлык антиденелер пайда болады, олар алғашқы ғераеске иммунитеггі қамтамасыз етеді, бірақ ол вирустың сақгалуьша жәяе аурудың қайталануына кедергі бола алмайды. Қайталамалы герпес антиденелердің герпес вирусына қарсы жоғарғы дөрежесінде пайда болады. Қайталама герпестің дамуында жасушалық иммунитетгің алатын маңызы зор.

Микробиологнялык диагностикасы. Зерттеу материалына герпес көггіршіктері, сілекей, көздің мүнізді қабықшасынан алынған жағьшды, қан, жүльш сұйыктығы, өлім жағдайында - мидың және жүльшньш кішкене бөліктері жатады.

Жедел диагностика кезінде бертцелерден Романовский-Гимзе әдісімен боялған жағывды - танба дайындайды, олардан ядроішідік қосындылары бар көпядролы альш жасушаларды анықтайды. Осы түқымдасқа жататьш баска вирустардан ажырату ушін ИФР, ИФТ, РЙТ, ПТР реакдияларын қолданады. Вирусты бөліп алу тауык эмбриоыында, зертханалық жануарларда (жаңа туылған тышкандар) мен жасуша дақылында жүргізіледі, ИФР мен БР көмегімен идентифнкацияланады. Кейінгі жылдары қарапайым герпесті аныктауда вирустын, серологнялық түрін аныктау үшін моноклоналды антиденелерді колдануда. Аурудың серологиядық диагностикасы үшін антиденелердің титрінің артуы бойьшша КБР, БР, ИФР, ИФТ жүргізілгді.

Арнайы сақгандыру жәые емдеу. Қайталама герпестің ауыр түрінен сактандыру үшін ремнссия кезеңінде инактивацняланған, дақылдық гериес вакциыасы көп рет енгізіледі. Вакцинаны, соньшен қатар иммуаомодулятор - реаферонды қолданғаяда қайталау кезеыдерінің аралығын үзартады және келесі қайталаудың ағымын жеңілдетеді. Аурудьщ жедел түрінде емдік максатта химиотерапиялық дәрІлерді (виразол, ацикловир, бонафтон, оксолннді, теброфенді, флореыалды майлар), интерферондарды және интерферон индукторларын қолдавады.

Цнтомегалия внрусы

Вирус адамның цитомегаловирусты (ірек сөзінен cytys-жасуша, megas-үлкен) ннфекциясын тудырады, ол барлық мүшелерді зақымдал (көбівесе сілекей бездерін), ядроішіліх қосындылары бар алып жасушаларды түзеді, бүл инфекция белгісіз тасымалдаушылықтав өлім-жІтімдікпен аякталатын ауьф жайьшымды түрлеріве дейін өртурлі денгейдеөтеді.

Вирусты алғаш рет 1956 ж. К Смит бөліл алды.

Таксоиомнясы, морфологнясы, антигендік күрылымы. Цитомегалия коздырғышы ДЬЕҚ құрамды вирус, Herpesvridae түқымдасына. Cytomegalovirus туысьгаа жатады. Морфологиясы, химиялық күрамы герпесвирустар түкымдасына үқсас. Вирустың екі антигсндік сершюгиялық типІ анықталган.

Дақылды өсіру. Цитомегаловирус алғашқы жәве бөліне беретін тін дакылдарында шектеулі мөлшерде өседі, онда ядроішілік косындылары бар альт («цитомегалнялық») жасушаларды түзіп ереіапе цитопатикалык әсер гудырады. Вирус маймылдар үшін патогенді.

Резистеіггтілігі. Вирус термолабилді, дезинфекциялык заттар мен майеріткіштерге сезімтал.

Эпидемнологиясы. Цитомегаловирустык ивфекпия жер бетінде кең тарзлған. Инфекция көзі ауру адам немесе тасымалдаушы. Вирус сілекей, зәр, агза сөлдері аркылы белінеді, сирек нәжіс арқылы. Инфекцияньщ басты таралу механшмі - катынасты-түрмыстьгк деп саналады, аэрогенді және фекалді - оралды таралу механизмдері мүмкін. Цитомегаловирус плацента арқылы өтуге жоғары кабілетгі (вертикалды берілу), соидықтан үрықтьщ үрыкішілік патологиясьш туғызады.

Патогенезі және клиникалық белгілері. Патогенезі толық авықталмаған. Инфекция жасырьш жағдайда сІлекей бездерінде, бүйректе және басқа мүшелерде сактала отырьш үзақ уакыт тасымалдаушылыкка әкеледі. Жасырьш ннфекцияның белсенуі иммундытапшылык жағданларда, иммундыдепрессивтІ терапияда көрінеді. Вирус ОЖЖ, сүйек кемігін, бүйреюгі, бауырды, қан жасушаларын зақымдайды. Жукті әйелдерде цитомегалия мерзімі жетілмей тууға, өлі туу, үрыктьщ ақауларьшьщ дамуына әкелуі мүмкін.

Иммунитеті. Наукастарда инфекцияньщ клиникалык түріне байлаңыссыз және тасымалдаушыларда вирусқа қарсы антиденелер түзіледі, бірақ олар қоздырғыштың ағзада сакталуына және сыртқы ортаға бөлінуіве кедергі жасай алмайды. Ауру дамуынын қаркындылығы ағзаньщ жасушалық иммундьж жүйенің бақылауыяда болады.

Мнкробиологиялык диагностикасы. Цитомегалияға зертгеу үшін біріншіден ОЖЖ зақымданған балалар мен туа біткен кемістігі бар сәбилер және жүктілігі қалъшты жағдайда жүрмеген әйеддер каралады.

Зерттелетін материал - сІлекей, зөр, кақырық, жұльш сүйықтығы, қан, бауыр пувктагы.

Диагностикэ зерттеу материалынав микроскоп астында "цитомегалиялык" жасушаларды, сонымен катар РИТ, ИФТ, ИФР аркылы IgM класыньщ антидевелерін анықтауға негізделгев. Вирусты жасуша дакыльшда беліп алады, зақымдалған жасушалардьщ морфологиялык өзгерістерімен жөне БР көчегімен идеитпфикаііиялайды.

Жедел - диагвостнка - моноклонды автиденелерді ИФР көмегімен қояды. Соньшен катар генодиагностика әдістерін колданады: ПТР мен ДНҚ гибридизациясы.

Арнайы сақтандыру және емдеу. Тірі атгенуациялаиған вакдина өңделген. Емдеу үшін химиотерапнялык препараітар (гавцикловир, ватрий I фоскорнеті), иммувдымодуляторлар, интерферов қолданылады .

Аусыл (нщур) вирусы

Вирус кызбалык жағдаймея ауыздьщ шырышты қабығы мев терінің ойык жараларымев (афталар) сипатталатын ауруды тудырады.

Аусылдьщ вирустык табиғатыв 1S98 ж. Ф. Леффлер мен П. Фрош авықтаған.

Таксономнясы, морфологнясы, антигендік қүрылымы. Аусыл қоздырғышы РНҚ күрамды вирус, Picomaviridae түкымдасьша, Aphthovirus туысына жатады. Морфологиясы мев хишшшқ күрамы бойыыша басқа викорновирустарға үксайды. Внрустьщ 7 серологиялық типтерІ белтілі.

Дақылды өсіру. Вирусты цитопатиялық әсер тудыратын жасуша дакьшында зертх.анальщ жавуарларда өсіреді.

Резистентгілігі. Внрус үзақ уақыт қоршағав ортада (бІрнеше апта), тағам өнімдерівде сақталады, көитеген химиялык заттарға түрақты, сілті, қышқыл, пастеризация, қайнату әсерінен инактивацияланады.

Эиидемиологиясы. Аусыл - ауыр эпидемиялық зоонозды инфекция. Аусыл вирусывың табнғатгағы табиғн резервуары жәве адам үшів инфекция көзі ауру малдар, оның ішінде негізінен ірі қара мал болып табылады. Вирус ауру малдьщ сүті, сілекей, зәр арқылы бөліведі. Негізгі таралу кезі-катьшасты-түрмыстық, фекалды- оралды берілу жолы да мүмків. Адам ауру малды күткен кезде жөне піспеген сүт пен сүт өвімдері арқылы жүғады. Адамнын аусылға сезімталдығы жоғары емес. Аусыдмев ауырған адам тек жавуарларға қауіпті.

Патогенезі және клвникалық белгілері. Вирус адам ағзасына шырышты қабык жөне зақымдалғав тері арқылы енеді. Енген қақпа орнында 2-5 күннев кейів алғашқы белгі - мөлдір сұйыкгықка толы көшршіктср пайда болады, кейів олар бүлыңғыр - сары түске айналады. Содая кейін вирустар қавға түсІп, кайтадан теріге немесе шьфышты қабыққа енеді де екіншілік көвтеген афт даьгуыв туғызады, ол кейінірек тілшеді. Ауру кызудьщ көтерілуімея ілесе жүреді, бірақ болжамы жағымды.

Иммунитеті. Узақ емес, типтіспецификалык иммуннтет қалыптасады.

Микробнологиялык диагностикасы. Зерттелетін материал -жараньщ кұрамы, қак, зәр. Вирусты теңіз шошқаларывда (аяқ табандарьша енгізу), жаңа туылғав тышқандарда, жасуша дақылында бөледі; КБР, ИФР көмегімен идентифнкациялайды. Аурудьщ серологнялык диагностикасы үшін КБР, БР, ИФТ көмегімен антиденелерді аныктаиды.

Арнайы сақтандыру және емдеу. Адамдарда арнайы сақтандыру өвделмеген. Ауылшаруашылық малдарьша инакгивацияланған дакылдық вакцина егеді. Емдеу белгілеріне байланысты.

Желді шешек және белдеуші герпес (ұшық) вирусы

Вирус екі жүдпалы ауру тудырады: 1) экзогенді зақымдау нәтижесінде әдетте балаларда пайда болатын желді шешек; 2) белдеуші герпес (herpes zoster) - бала кезінде шешекпен ауырған ересектерде жиі дамитын - эндогенді инфекция. Аурулар көпіршікті бөртпенің тері мен пшрышты қабаттарда болуымен ерекшеленеді. Вирус 1911 жылы ашылған Таксономнясы. Желді шешек пен белдеуші герпес вирусы ДНҚ-лы, Heipesviridae гұқымдасы (грек сезінен herpes - жорғалаушы), Varicellavirus туыстығына жатады.

Морфологиясы, химнядык құрамы, антигендік қүрылымы. Вириовдары сопақша пішінді болады, қүрамында сызықты екі жіпті ДНҚ-сы бар жұрекшеден және гликопротейдті тікен тәрізді липоііротейдті қабықшадан түрады. Ішкі жүрекшелік және сыртқы антигендерін бөледі. Вирустьщ антигендік вариантары аныхталмаған.

Дақылды есіру. Вирустар цитопатакалыв; әсер көрсехе (симпласттар) және ядроішілік қосындылар түзе отырып біріншілікті және қайта өрілу жасуша дақылдарывда көбейеді.

Резистентгілігі. Вирус қоршаған ортада түрақсыз, термолабилды, май еріткіжгер мен дезинфекциялық заттарға сезімтал.

Жануарлардыц сезімталдығы. Вирус зертханалық жануарлар үшін патогенді емес.

Эпидемиологиясы. Желді шешек барлық жерде таралған, қоздырғышқа сезімталдық өте жоғары. Эпидемиялык күрт көбеюі күз-қыс кезеңінде, негізінен мектепке дейінгі балалар арасьшда ұйымдастырылған ұжымдарда ііркеледі. Ересектер де ауруы мүмкін. Инфекция көзі тек қана науқас адам. Таралу механизмі - аэрогенді, Вирустардың қоршаған ортаға бөлінуі көпіршіісгі бөртпелердің бүгіндігі бұзылғанда іске асады.

Белдеущі герпес негізінен ересек адамдарды зақымдайды, спорадиялық сипатга болады, көрнекті маусымдьшығы жоқ. Беадеуші герпеспен ауырған науқастар балалардағы желді шешекгің көзі болуы мүмкін.

Патогенезі жзне клиникалық көрінісі. Қоздырғышшң ену қақпасы тыныс алу жолдарының шырышты қабаты болып табылады, онда вирустар көбейіп, қанға өтеді, тері эшпелиі мен шырышты қабаттарды зақымдайды (дерматотршшзм - теріге талғамдылық).

Желді шешектің жасырьш кезеңі 14-21 күн, Ауру дене қызуымен, денедегі және ауыздвд шырышты қабатындағы көпіршікгі бөргаенің пайда болуымен, аранньщ шырьшпъі қабатының бөртуімен сипатталады. Бөртаелер табиғи шешектің бөртпелеріне ұқсас келеді (аурудьщ аты осыған байланысты). Қабыктары тускеннен кейін тыртықтар қалмайды. Асқынулары (пневмония, энцефалиттер және т.б.) сирек болады. Белдеуші герпес балалық шағында жедді шешекпен ауырған адамдарда пайда болады. Вирус омыртқа аралық түшндердіц жұйке жасушалық ұзақ сақталуы мүмкін және аурулар, жарақаттар, онерациялар мен басқа да иммунитетгі темендегетін факторлардьщ нетижесінде онын белсенділігі жоғарылайды. Ауру кызбамен, зақымданған жүйкенің жүрісі бойындағы (жиі қабырға аралық) көпірпшсті бвртаелермен, ауырсыну синдромымен сипатталады.

Иммунитеті, Желді шешекпен ауырғаннан кейін өмірлік иммунитет қальштасады, бірақ ағзада вирус сақталып, кейбір адамдарда белдеуші герпесгің қайталавуы (рецидиві) мүмкін.

Мнкробвологиялық диагностикасы. Зертгеу материалы бөртпелердін бөліндісі, мүрын-жү-пдашшақ бөлінісі, қан больш табылады. Жедел диагностшса свулелік микроскоп астьшда орасан үлкен көп ядролы жасушалар - дцроішілік қосылыстары бар симнлаетарды Романовский-Гимзе бойынша боялған бөртпелерден алынған жағындыдан анықтауға, сонымен қатар моноклоналды антиденелермен ИФР вткізгенде спецификалық антигенді аныктауға негізделген, Вирустарды жасуша дақылдарында бөліп алады, БР мен ИФР көмегімен вдентификациялайды. Серологаялық диагносгакасывда антиденелерді анықтау үшін БР, ЙФТ, КБР қолданылады.