ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 10.11.2023
Просмотров: 979
Скачиваний: 3
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Тік ішек үш қабаттан тұрады: олар – шырышты, шырыш асты және бұлшық етті қабат.Шырышты қабат артқы өтіс аймағының жоғарғы жағында көп қатарлы цилиндр тәрізді бездікшырышты қабықшадан, ал артқы өтістік бөлігі көп қабатты жалпақ кілегей қабықшадан тұрады.Екі қабықшаның түйіскен жерінде Морганьи бағаналары орналасқан.Тік ішектің жоғарғы бөлігі төменгі шажырқайлық және жоғарғы тік ішектік артериялармен,орталық бөлігі – ішкі мықындық артерияның оң және сол жақтық орталық тік ішектік артериямен,төменгі бөлігі – ішкі мықындық артерия тарайтын төменгі тік ішектік артериялармен келетінқанмен қамтамасыз етіледі.Лимфалық тамырлар аталмыш қан тамырларының жанындағы веналарды қуалайорналасады. Тік ішектік және жоғарғы тік ішектік аймақтық лимфалар ағымы төменгішажырқайлық артерияға дейін, орталық бөліктің лимфалары кіші астау ішіндегі ішкі мықындыққан тамырлардың бойымен ағады, ал төменгі тік ішектік және артқы өтіс аймағынан лимфакіші астаудағы «Герот түйініне» және екі жақтағы бөксеаралық, көтенішектік аймағынанағады. Сондықтан лимфогендік метастаздар тік ішектің әрбір бөлігінен аталмыш лимфалықтамырлармен тарайды. Тік ішек вегетативтік, симпатикалық нервтенеді, ал тік ішектің артқыөтісін реттейтін бұлшық еттерді сегізкөздік өрім нервтерінің талшықтары нервтендіреді.Тік ішекте туа біткен ауытқушылықтар болады. Олар – артқы өтістің бітелуі, әртүрліжыланкөздер (тік ішек пен қынап, қуық, үрпі өзегі аралығында), тік ішек өзегінің тарылуы.Тік ішектің қалыпты физиологиялық жұмыстары:- сіңіргіштік (абсорбциялық) – су, у, дәрі-дәрмектер;- жинақтаушылық (резервуарлық);- шығарушылық (эвакуациялық).2481 – бел аймағының лимфалық түйіндері2 – төменгі шажырқайлық лимфалық түйіндер3 – жамбас мүйісінің (промонториум) лимфалық түйіндері4 – жоғарғы қима, тік ішектің лимфалық түйіндері5 – сегізкөз омыртқаның алдындағы лимфалық түйіндер6 – жалпы мықындық лимфалық түйіндері7 – сыртқы мықындық лимфалық түйіндер8 – ішкі мықындық лимфалық түйіндер9 – шап аймағындағы лимфалық түйіндерТік ішектің аймақтық лимфалық түйіндері249Тік ішектің әртүрлі бөлігінен метастаздардарының лимфалық тамырлармен
таралу үрдісіА – қима - тік ішектік бөлік (көк түс)Б – орталық қампаймалық бөлік (сары түс)В – бөксеаралық және көтенішектік бөлік (жасыл түс)1 – қолқа тамыр айналасындағы лимфалық түйіндер2 – төменгі шажырқайлық лимфалық түйіндер3 – қолқа тамыр айырлығындағы жоғарғы тік ішектік лимфалық түйіндер4 –жалпы мықындық лимфалық түйіндер5 – сыртқы және ішкі мықындық артерияның айырығындағы лимфалық түйіндер6 – сыртқы мықындық лимфалық түйіндер7 – ішкі мықындық лимфалық түйіндер8 – шап аймағындағы лимфалық түйіндер250Тік ішек рагымен аурушылық жиілігіТік ішек рагы барлық асқазан-ішекте пайда болатын қатерлі ісіктердің 25-30 % құрайды.Тік ішек рагымен көбірек ауыратын елдер қатарына АҚШ (21,4 %000 ), Чехия (18,2%000),Алманияда (15,3%000 ), ал ең төменгі көрсеткіші бар елдер – Мали (1,8%000 ), Үндістан(3,4%000 ), Бразилия (38 %000 ) (Parkin D.M. еt аl, 2005).ТМД көлемінде 2008 жылы 100 000 адамға шаққандағы жоғарғы көрсеткіш Белоруста (19,0),Ресейде (13,7), Молдовада (12,4), ал төменгі Арменияда (5,1) Әзірбайжанда (3,0), Қырғызстанда(2,3), Грузияда (5,9) тіркелді (М.И. Давыдов, Е.М. Аксель, 2010).Қазақстанда 2000–2010 жылдар аралығында тік ішек рагымен аурушылық көрсеткіші100 000 адамға шаққанда 7,0-ден 7,2-ке дейін өсті, өлім-жітім 5,2-ден 4,6-ға дейін төмендеді.Ол барлық қатерлі ісіктердің 3,9% құрайды. 2010 ж. өлім- жітім көрсеткіші 4,6 %000.Тік ішектің көтеншектік бөлігінен метастаздардыңтаралу үрдісі1 – Бөксе аралық және шап аймағындағы лимфалық түйіндера – сыртқы жоғарғы лимфалық түйіндерб – сыртқы ішкілік лимфалық түйіндерв – төменгі ішкілік лимфалық түйіндер2 – Шап аймағының терең орналасқан лимфалық түйіндері.2512010 жылы Қазақстанда алғашқы рет 1179 адамда тік ішек рагы анықталды, олардың54,8%-ында тек І-ІІ даму сатысында, ал 15,4% -да IV даму сатысында болды. Есепке алынғаннауқастардың 655 -іне (56,8%) ісікке қарсы толық ем қолданылды.2010 ж. республикада жоғарғы көрсеткіш 100 000 адамға шаққанда Қостанай (13,4),Павлодар (12,3), СҚО (12,7), Алматы ( 11,3), ШҚО (10,4) облыстарында, ал төменгі – Жамбылмен Атырау (3,6), Қызылорда мен ОҚ (3,0) облыстарында тіркелді (Қ.Ш. Нұрғазиев т.б., 2011).Тік ішек рагының пайда болу себептері1. Ішектік атония (іштің байлануына себепкер);2. Ішектің жұқпалы аурулары (дизентерия, острица, туберкулез, мерез);
3. Бейспецификалық созылмалы аурулар (ректит, крептит, папиллит, сызаттану)4. Концерогендік қоспалар (фенол, нитрозоамин, екіншілік өт қышқылдары);5. Дисбактериоз (ішектік таяқшалардың азайып, патогендік микробтардың көбеюі);6. Көтеудің асқынған түрлері;7. Механикалық жарақаттар.Тік ішек ракалды аурулары1. Созылмалы спецификалық, бейспецификалық асқынған проктиттер, парапроктиттер(ойық жара, жыланкөз).2. Полиптер (аденоматоздық, бүрлік).3. Асқынған көтеу (көтенішектің түсуі, қысылуы, ойық жаралануы, қансырауы);4. Крептиттер.5. Папиллиттер.6. Артқы өтіс аймақтағы сызаттар.252Қауіп-қатер тобын құру, оларды анықтау, сауықтыруТік ішектің қауіп-қатер тобына жататындар:- тік ішектің ракалды ауруларымен ауыратындар;- тұрақты іштің қатуы немесе оның іштің өтуімен алмасып тұруы;- үлкен дәрет сындырғаннан кейін тік ішектің толық тазаланбағанын сезу;- нәжістің сыртқы түрінің өзгеруі (құмалақ тәрізді таспа) мен көлемі;- үнемі сезілетін артқы өтіс аймағында сезілетін аурулық сезім;- нәжістің артқы өтістен шығар алдында немесе шығу кезінде байқалатын қан немесе оныңжолағы.Тік ішек рагының пайда болуына тікелей әсер ететін жоғарыда аталып өткен себептерді алаотырып, ұзақ уақыт бойы нәжісі іркіліп, жиі-жиі іші қататындарды және бұрыннан ракалдыаурулары бар адамдар қауіп-қатер тобына жатқызылады. Тік ішек ақауына күдіктенгенадамдарға емхана жағдайында тік ішегін саусақпен қарап, ректороманоскопия жасап, ішектіңшырышты қабатында қалыптан тыс өзгерістерге ұшыраған жерден жағынды немесе биопсиялықтін алып, оны цитогистологиялық тексеруден өткізеді.Ракалды науқастарға ұшыраған адамдар диспансерлік I «б» клиникалық топқа есепке алына-ды да, оларға тиісті емдеу шаралары қолданылады. Мысалы, полипі бар адамға эндоскопиялықтәсілмен полипэктомия немесе электрокоагуляция жасалады, ал тік ішегінде қабыну, көтеунауқастары анықталғандарға консервативтік емдер қолданылады. Жыланкөз қалыптасқаннауқастар хирургиялық тәсілмен емделеді.Тік ішек рагының патоморфологиясыТік ішек рагының пайда болатын бөліктері:- қампайма бөлік – 80-85%;- қима тік ішектік бөлік – 10-15%;- көтенішектік (аноректалдық) бөлік – 3-4%Макроскопиялық түрлері - экзофиттік:- эндофиттік;- аралас.Тік ішек рагы ішектің ұзына бойын қуалай, ішек қабырғасының шырышты, шырышастыжәне бұлшық еттерін зақымдап, ішектің айналасындағы ағзаларға тарайды.
Тік ішек рагының Халықаралық гистологиялық жіктелуі (UICС,2002ж.).1. Аденокарцинома (жоғарғы, орта, төменгі дәрежеде пісіп- жетілген).2. Шырышты аденокарцинома (медуллярлық, мукоидтық, коллоидтық ).3. Сақина тәрізді жасушалы рак.4. Жалпақ жасушалы рак (жоғарғы, орта, төменгі дәрежеде пісіп- жетілген).5. Бездік -жалпақ жасушалы рак.6. Майда жасушалы рак.7. Пісіп- жетілмеген рак.Метастаздану ерекшеліктері1. Лимфалық жүйемен:- қима тік ішектегі жоғарғы қампаймалы бөліктердегі рак төменгі шажырқайлық артерияғақарай тарайды;253- орталық және жартылай төменгі қампайма бөліктердегі рак тік ішек айналасындағышелмайдағы лимфалық бездерге тарайды;- жартылай төменгі қампайма және көтенішектік бөліктерден шаптық лимфалық түйіндергетарайды.2. Гематогендік метастаздар веналық қантамырлары арқылы бауырға, бүйрекке, өкпегетарайды.3. Имплантациялық метастаздар операция кезінде тарайды.Тік ішек рагының даму сатыларыныңХалықаралық ТNM жүйесімен жіктелуі ( UIIC,2002)0 - саты – Тis No Mo (рак in situ)I саты – Т1 No Mo, Дюкес- А, МАК – А.Т2 No Mo, Дюкес- А, МАК – В1.II «А» - саты – Т3 No Mo, Дюкес- В, МАК – В2II «В» - саты – Т4 No Mo, Дюкес- В МАК – В3III«А» -саты – Т1-2 N1 Mo, Дюкес- С, МАК – С1.III «В» - саты - Т3-4 N1 Mo, Дюкес- С, МАК – С1/С3.III «С» - саты – кез-келген Т, N2 Mo, Дьюкес- С, МАК – С1/С2/С3.IV саты – кез келген Т, кез келген N, M1. МАК – D.Т 1 – ісік шырышты, шырышасты қабаттарын зақымдаған.Т 2 – ісік бұлшық ет қабатын зақымдаған.Т 3 – ісік тік ішек қабаттарынан өтіп, ішек айналасындағы шелге тараған.Т 4 – ісік тік ішекпен іргелес орналасқан дене мүшелеріне тараған.МАК – Дюкес жіктелуін Астлер – Коллердің түрлендірген жіктеуі (тоқ ішек рагының дамусатысына ұқсас).Ісіктің тік ішек қабырға қабаттарына таралуыР 1 – ісік шырышасты қабаттан өтпеген;Р 2 – ісік бұлшық ет қабын да зақымдаған;Р 3 – ісік тік ішектің барлық қабаттарын зақымдап, айналасындағы тіндерге жабысқан.Р 4 – ісік тік ішекпен іргелес ағзаларға тараған.Морфологиялық пісіп-жетілуіG 1 – жоғарғы дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 2 – орта дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 3 – төмен дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 4 – пісіп-жетілмеген рак.254Ісіктің тік ішек қабырға қабаттарына таралу көріністері255256Тік ішек рагының метастаздарының аймақтық лимфалықтүйіндеріне таралатын орындары257Тік ішек рагының клиникалық белгілері
1. Патологиялық бөлінділер. Бұл белгі нәжіспен бірге қан, шырыш, ірің сияқтыпатологиялық бөлінділердің сыртқа шығуы арқылы сипатталады. Олар экзофитті түрде өскен,жарақаттанып ыдырай бастаған ракта айқын байқалады. Егерде қатерлі ісік қима- тікішектікбөлікте орналасса, нәжісте әуелі шырышты бөлінділер, кейін оған қан араласады, ал ісікқампайма бөлікте орналасса, жиі жалған дәретке отыру сезімі (тенезм) мен қанды ірің бөлінеді,ал ісік көтенішектік аймақта орналасса, алдымен қан тамшылары мен нәжіс сыртына жұққанқан жолақтары байқалады.2. Тік ішек қызметінің бұзылуы немесе ішектік дисфункция. Бұл белгі іштің қатуы менөтуі, жалған дәретке отыру сезімімен сипатталады.3. Аурулық сезім белгісі. Бұл қатерлі ісіктің кешірек сезілетін белгісі. Тік ішек рагы қима-тікішектік бөлікте орналасса, ісік ішек саңылауын бітей бастағанда, қабыну үрдістеріне орайнәжіс пен желдің жүрісі бұзылып, іш кебеді де, ішектің түйілуі тәрізді ауыру сезімі төменгімықындық аймақтан байқалады. Егер ісік ішектің қампайма бөлігінде орналасса, ол ішекқабырғасының қабаттарынан шығып, ішкі астау беткейіндегі жүйке өрімдеріне жабыса бастағанкезде сыздаған ауырлық сезім құйымшақ тұсында байқалады. Егер ісік көтенішектік өтістеорналасса, аурулық сезім үлкен дәретке отырған кезде байқалады.4. Нәжістің сыртқы кескінінің өзгеруі (қой құмалақ, таспа тәрізді).258Тік ішек рагының асқыну белгілеріІсік көлемі ұлғайғанда, ол жарақаттанып ыдырай бастағанда, ішек саңылауы тарылыпбітеле бастағанда, ісік іргелес орналасқан дене мүшелеріне жабысқанда әртүрлі асқынуларпайда болады.Егер ісік ішек саңылауын біртіндеп тарылтып, бітей бастағанда іштің кебуі, анда-сандатүйіліп ауруы, іштің бірде қатып, бірде өтуі байқалады.Егер ісік қима-тікішектік бөлікте несепағардың қуыққа қосылар тұсына жабысып, несептіңжүруіне кедергі жасаса, онда гидронефроз ауруы өрбіп, бүйрек ісіп, Пастернацкий сынамасыоң болады. Бұл асқыну экскреторлық урография әдісімен анықталады.Егер ісік қуыққа жабысып, оны қысса, мықындық, қосаға аймағында аурулық сезімге қосакіші дәретке отыру жиілейді. Оны цистография, цистоскопия арқылы анықтайды.Егер қампайма бөлікте орналасқан ісік сегізкөз беткейіндегі жүйке өрімдеріне жабысқандақұйымшақ тұсында аурулық сезім байқалады. Оны тік ішекпен құйымшақ арасы арқылы артқықұрсақ қуысына оттегін үргілеп, рентгенография жасау арқылы анықтайды. Егер осы аймақтағы
таралу үрдісіА – қима - тік ішектік бөлік (көк түс)Б – орталық қампаймалық бөлік (сары түс)В – бөксеаралық және көтенішектік бөлік (жасыл түс)1 – қолқа тамыр айналасындағы лимфалық түйіндер2 – төменгі шажырқайлық лимфалық түйіндер3 – қолқа тамыр айырлығындағы жоғарғы тік ішектік лимфалық түйіндер4 –жалпы мықындық лимфалық түйіндер5 – сыртқы және ішкі мықындық артерияның айырығындағы лимфалық түйіндер6 – сыртқы мықындық лимфалық түйіндер7 – ішкі мықындық лимфалық түйіндер8 – шап аймағындағы лимфалық түйіндер250Тік ішек рагымен аурушылық жиілігіТік ішек рагы барлық асқазан-ішекте пайда болатын қатерлі ісіктердің 25-30 % құрайды.Тік ішек рагымен көбірек ауыратын елдер қатарына АҚШ (21,4 %000 ), Чехия (18,2%000),Алманияда (15,3%000 ), ал ең төменгі көрсеткіші бар елдер – Мали (1,8%000 ), Үндістан(3,4%000 ), Бразилия (38 %000 ) (Parkin D.M. еt аl, 2005).ТМД көлемінде 2008 жылы 100 000 адамға шаққандағы жоғарғы көрсеткіш Белоруста (19,0),Ресейде (13,7), Молдовада (12,4), ал төменгі Арменияда (5,1) Әзірбайжанда (3,0), Қырғызстанда(2,3), Грузияда (5,9) тіркелді (М.И. Давыдов, Е.М. Аксель, 2010).Қазақстанда 2000–2010 жылдар аралығында тік ішек рагымен аурушылық көрсеткіші100 000 адамға шаққанда 7,0-ден 7,2-ке дейін өсті, өлім-жітім 5,2-ден 4,6-ға дейін төмендеді.Ол барлық қатерлі ісіктердің 3,9% құрайды. 2010 ж. өлім- жітім көрсеткіші 4,6 %000.Тік ішектің көтеншектік бөлігінен метастаздардыңтаралу үрдісі1 – Бөксе аралық және шап аймағындағы лимфалық түйіндера – сыртқы жоғарғы лимфалық түйіндерб – сыртқы ішкілік лимфалық түйіндерв – төменгі ішкілік лимфалық түйіндер2 – Шап аймағының терең орналасқан лимфалық түйіндері.2512010 жылы Қазақстанда алғашқы рет 1179 адамда тік ішек рагы анықталды, олардың54,8%-ында тек І-ІІ даму сатысында, ал 15,4% -да IV даму сатысында болды. Есепке алынғаннауқастардың 655 -іне (56,8%) ісікке қарсы толық ем қолданылды.2010 ж. республикада жоғарғы көрсеткіш 100 000 адамға шаққанда Қостанай (13,4),Павлодар (12,3), СҚО (12,7), Алматы ( 11,3), ШҚО (10,4) облыстарында, ал төменгі – Жамбылмен Атырау (3,6), Қызылорда мен ОҚ (3,0) облыстарында тіркелді (Қ.Ш. Нұрғазиев т.б., 2011).Тік ішек рагының пайда болу себептері1. Ішектік атония (іштің байлануына себепкер);2. Ішектің жұқпалы аурулары (дизентерия, острица, туберкулез, мерез);
3. Бейспецификалық созылмалы аурулар (ректит, крептит, папиллит, сызаттану)4. Концерогендік қоспалар (фенол, нитрозоамин, екіншілік өт қышқылдары);5. Дисбактериоз (ішектік таяқшалардың азайып, патогендік микробтардың көбеюі);6. Көтеудің асқынған түрлері;7. Механикалық жарақаттар.Тік ішек ракалды аурулары1. Созылмалы спецификалық, бейспецификалық асқынған проктиттер, парапроктиттер(ойық жара, жыланкөз).2. Полиптер (аденоматоздық, бүрлік).3. Асқынған көтеу (көтенішектің түсуі, қысылуы, ойық жаралануы, қансырауы);4. Крептиттер.5. Папиллиттер.6. Артқы өтіс аймақтағы сызаттар.252Қауіп-қатер тобын құру, оларды анықтау, сауықтыруТік ішектің қауіп-қатер тобына жататындар:- тік ішектің ракалды ауруларымен ауыратындар;- тұрақты іштің қатуы немесе оның іштің өтуімен алмасып тұруы;- үлкен дәрет сындырғаннан кейін тік ішектің толық тазаланбағанын сезу;- нәжістің сыртқы түрінің өзгеруі (құмалақ тәрізді таспа) мен көлемі;- үнемі сезілетін артқы өтіс аймағында сезілетін аурулық сезім;- нәжістің артқы өтістен шығар алдында немесе шығу кезінде байқалатын қан немесе оныңжолағы.Тік ішек рагының пайда болуына тікелей әсер ететін жоғарыда аталып өткен себептерді алаотырып, ұзақ уақыт бойы нәжісі іркіліп, жиі-жиі іші қататындарды және бұрыннан ракалдыаурулары бар адамдар қауіп-қатер тобына жатқызылады. Тік ішек ақауына күдіктенгенадамдарға емхана жағдайында тік ішегін саусақпен қарап, ректороманоскопия жасап, ішектіңшырышты қабатында қалыптан тыс өзгерістерге ұшыраған жерден жағынды немесе биопсиялықтін алып, оны цитогистологиялық тексеруден өткізеді.Ракалды науқастарға ұшыраған адамдар диспансерлік I «б» клиникалық топқа есепке алына-ды да, оларға тиісті емдеу шаралары қолданылады. Мысалы, полипі бар адамға эндоскопиялықтәсілмен полипэктомия немесе электрокоагуляция жасалады, ал тік ішегінде қабыну, көтеунауқастары анықталғандарға консервативтік емдер қолданылады. Жыланкөз қалыптасқаннауқастар хирургиялық тәсілмен емделеді.Тік ішек рагының патоморфологиясыТік ішек рагының пайда болатын бөліктері:- қампайма бөлік – 80-85%;- қима тік ішектік бөлік – 10-15%;- көтенішектік (аноректалдық) бөлік – 3-4%Макроскопиялық түрлері - экзофиттік:- эндофиттік;- аралас.Тік ішек рагы ішектің ұзына бойын қуалай, ішек қабырғасының шырышты, шырышастыжәне бұлшық еттерін зақымдап, ішектің айналасындағы ағзаларға тарайды.
Тік ішек рагының Халықаралық гистологиялық жіктелуі (UICС,2002ж.).1. Аденокарцинома (жоғарғы, орта, төменгі дәрежеде пісіп- жетілген).2. Шырышты аденокарцинома (медуллярлық, мукоидтық, коллоидтық ).3. Сақина тәрізді жасушалы рак.4. Жалпақ жасушалы рак (жоғарғы, орта, төменгі дәрежеде пісіп- жетілген).5. Бездік -жалпақ жасушалы рак.6. Майда жасушалы рак.7. Пісіп- жетілмеген рак.Метастаздану ерекшеліктері1. Лимфалық жүйемен:- қима тік ішектегі жоғарғы қампаймалы бөліктердегі рак төменгі шажырқайлық артерияғақарай тарайды;253- орталық және жартылай төменгі қампайма бөліктердегі рак тік ішек айналасындағышелмайдағы лимфалық бездерге тарайды;- жартылай төменгі қампайма және көтенішектік бөліктерден шаптық лимфалық түйіндергетарайды.2. Гематогендік метастаздар веналық қантамырлары арқылы бауырға, бүйрекке, өкпегетарайды.3. Имплантациялық метастаздар операция кезінде тарайды.Тік ішек рагының даму сатыларыныңХалықаралық ТNM жүйесімен жіктелуі ( UIIC,2002)0 - саты – Тis No Mo (рак in situ)I саты – Т1 No Mo, Дюкес- А, МАК – А.Т2 No Mo, Дюкес- А, МАК – В1.II «А» - саты – Т3 No Mo, Дюкес- В, МАК – В2II «В» - саты – Т4 No Mo, Дюкес- В МАК – В3III«А» -саты – Т1-2 N1 Mo, Дюкес- С, МАК – С1.III «В» - саты - Т3-4 N1 Mo, Дюкес- С, МАК – С1/С3.III «С» - саты – кез-келген Т, N2 Mo, Дьюкес- С, МАК – С1/С2/С3.IV саты – кез келген Т, кез келген N, M1. МАК – D.Т 1 – ісік шырышты, шырышасты қабаттарын зақымдаған.Т 2 – ісік бұлшық ет қабатын зақымдаған.Т 3 – ісік тік ішек қабаттарынан өтіп, ішек айналасындағы шелге тараған.Т 4 – ісік тік ішекпен іргелес орналасқан дене мүшелеріне тараған.МАК – Дюкес жіктелуін Астлер – Коллердің түрлендірген жіктеуі (тоқ ішек рагының дамусатысына ұқсас).Ісіктің тік ішек қабырға қабаттарына таралуыР 1 – ісік шырышасты қабаттан өтпеген;Р 2 – ісік бұлшық ет қабын да зақымдаған;Р 3 – ісік тік ішектің барлық қабаттарын зақымдап, айналасындағы тіндерге жабысқан.Р 4 – ісік тік ішекпен іргелес ағзаларға тараған.Морфологиялық пісіп-жетілуіG 1 – жоғарғы дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 2 – орта дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 3 – төмен дәрежеде пісіп-жетілген рак;G 4 – пісіп-жетілмеген рак.254Ісіктің тік ішек қабырға қабаттарына таралу көріністері255256Тік ішек рагының метастаздарының аймақтық лимфалықтүйіндеріне таралатын орындары257Тік ішек рагының клиникалық белгілері
1. Патологиялық бөлінділер. Бұл белгі нәжіспен бірге қан, шырыш, ірің сияқтыпатологиялық бөлінділердің сыртқа шығуы арқылы сипатталады. Олар экзофитті түрде өскен,жарақаттанып ыдырай бастаған ракта айқын байқалады. Егерде қатерлі ісік қима- тікішектікбөлікте орналасса, нәжісте әуелі шырышты бөлінділер, кейін оған қан араласады, ал ісікқампайма бөлікте орналасса, жиі жалған дәретке отыру сезімі (тенезм) мен қанды ірің бөлінеді,ал ісік көтенішектік аймақта орналасса, алдымен қан тамшылары мен нәжіс сыртына жұққанқан жолақтары байқалады.2. Тік ішек қызметінің бұзылуы немесе ішектік дисфункция. Бұл белгі іштің қатуы менөтуі, жалған дәретке отыру сезімімен сипатталады.3. Аурулық сезім белгісі. Бұл қатерлі ісіктің кешірек сезілетін белгісі. Тік ішек рагы қима-тікішектік бөлікте орналасса, ісік ішек саңылауын бітей бастағанда, қабыну үрдістеріне орайнәжіс пен желдің жүрісі бұзылып, іш кебеді де, ішектің түйілуі тәрізді ауыру сезімі төменгімықындық аймақтан байқалады. Егер ісік ішектің қампайма бөлігінде орналасса, ол ішекқабырғасының қабаттарынан шығып, ішкі астау беткейіндегі жүйке өрімдеріне жабыса бастағанкезде сыздаған ауырлық сезім құйымшақ тұсында байқалады. Егер ісік көтенішектік өтістеорналасса, аурулық сезім үлкен дәретке отырған кезде байқалады.4. Нәжістің сыртқы кескінінің өзгеруі (қой құмалақ, таспа тәрізді).258Тік ішек рагының асқыну белгілеріІсік көлемі ұлғайғанда, ол жарақаттанып ыдырай бастағанда, ішек саңылауы тарылыпбітеле бастағанда, ісік іргелес орналасқан дене мүшелеріне жабысқанда әртүрлі асқынуларпайда болады.Егер ісік ішек саңылауын біртіндеп тарылтып, бітей бастағанда іштің кебуі, анда-сандатүйіліп ауруы, іштің бірде қатып, бірде өтуі байқалады.Егер ісік қима-тікішектік бөлікте несепағардың қуыққа қосылар тұсына жабысып, несептіңжүруіне кедергі жасаса, онда гидронефроз ауруы өрбіп, бүйрек ісіп, Пастернацкий сынамасыоң болады. Бұл асқыну экскреторлық урография әдісімен анықталады.Егер ісік қуыққа жабысып, оны қысса, мықындық, қосаға аймағында аурулық сезімге қосакіші дәретке отыру жиілейді. Оны цистография, цистоскопия арқылы анықтайды.Егер қампайма бөлікте орналасқан ісік сегізкөз беткейіндегі жүйке өрімдеріне жабысқандақұйымшақ тұсында аурулық сезім байқалады. Оны тік ішекпен құйымшақ арасы арқылы артқықұрсақ қуысына оттегін үргілеп, рентгенография жасау арқылы анықтайды. Егер осы аймақтағы