ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 08.09.2021
Просмотров: 8172
Скачиваний: 57
Басқа препараттармен өзара әсерлесуі. Амиксин антибиотиктермен және бактериялық , вирустық инфекцияларды емдеуге қолданылатын дәстүрлі дәрі-дәрмектермен бірге қосылып жақсы әсер ете алады.
Ларифан Т-жүйенің иммундымодуляторларымен (тактивин, тимозин, изопринозин т.б.), IFNα және IFN β-мен , басқа қоспалар класына жататын (мегосин , кагоцел , полигуацил) IFN индукторларымен үйлесімділігі жақсы.
Ридостин антибиотиктермен, IFNα-мен , Т-жасушалық иммунитетті ынталандыратын иммундымодуляторлармен үйлесімді әсер етеді.
Циклоферон жоғарыда көрсетілген инфекцияларда емдеуге қолданылатын дәстүрлі препараттардың бәрімен үйлесіп әсер етеді.
Кагоцелді басқа IFN индукторларымен , интерлейкинмен(TNF, IL-1), антибиотиктермен бірге қолдануға болады. Кейбір жағдайда осындай комбинацияның бейімдеушілік (адаптивный) әсерімен қатар синергиялық эффект орын алады.
Саврацты басқа көптеген дәрілік препараттармен бірге қолдануға болады. Антибиотиктермен бірге қолдану антихламидиялық препараттардың әсерін күшейтеді. А гепатитті және энтеровирустық инфекцияларды емдеу кезінде контрикалмен бірге енгізу ұсынылады. Оларды басқа ИИ-мен бірге тағайындау оның антитуморогендік әсерін күшейтеді.
Интерферон индукторларын қолданғанда болуы мүмкін жанама құбылыстар. Әдетте, интерферон индукторлары топтарынан медициналық мақсат үшін іріктеліп алынған препараттарды тағайындау айтарлықтай жағымсыз құбылыстар тудырмайды. Кейбір кезде ИИ дене температурасын көтереді , буындарының ауыруы байқалады. Қабынуға қарсы стероидты емес дәрмектермен бірге қабылдаған дұрыс.Сирек жағдайда диспепсиялық бұзылыстар АҚ-ның төмендеуі , арнайы емдеуді қажет етпейтін шеткейлік қан құрамының өзгеруі (лейкопения,тромбоцитопения,анемия) байқалады.Кейде сарысулық трансаминаза белсенділігінің жоғарылауы кездеседі.
Қарсы көрсеткіштер: жүктілік және лактация; бауырдың, бүйректің және қанның ауыр кеселдері; аутоиммунды аурулар; аллергиялық аурулар.
5.6.4. Иммундымодуляторлар
Иммундымодуляторларға (ИМ) бір қасиет ортақ –олардың бәрінде иммуноциттер жасушасында орналасқан иммунологиялық әсер ететін нүктелері,яғни нысаналары (мишени) болады.Клиникалық пайдалануға іріктеліп алынған ИМ-ды вирустық аурулардың көпшілігінде қолдануға болады,олар иммундық жүйені жұмылдыра отырып,инфекцияларға қарсы иммундық резистенттілікті күшейтеді.
Иммунды әдіспен емдеудің негізгі үш типі бар: белсенді(активті), бейімдеуші (адаптивті) және енжар(пассивті). Препараттардың негізгі топтары, әсер ету механизмдері және олардың қолдану көрсеткіштері 5.14-кестеде берілген.
Кесте 5.14.
Иммунды әдіспен емдеу типтері, препараттар және клиникалық қолдану
|
Типі |
Типшесі (подтип) |
Негізгі әсер ету механизмі |
Препараттар |
Көрсеткіштері |
|
Активті |
Стимулдеуші |
Иммунды - компонентті жасушаларды және / немесе олардың өзара әсерлесуін, және де қосымша иммунитет факторларын (макрофагтар, комплемент жүйесі) стимульдеу |
Адъюванттар, стимуляторлар (мысалы БЦЖ), IFN индуктор-лары,полиэлек-тролиттер. |
Созылмалы вирустық аурулар. Инфекциялық асқынулармен жүретін иммунды тапшылық жағдайлар. |
|
Адаптивті |
|
Иммунды-компонентті жасушалардан алынған препараттардың көмегімен иммундық жауапқа қабылеттілігін қалпына келтіру немесе стимульдеу. |
Цитокиндер (IL-1,-3-,4-,5-, 6-,7,TNF) IFN, тимус гормондары. |
-/- |
|
Пассивті |
Алмастырушы |
Иммунды-компонентті жасушалардың (сенсибилизацияланбаған) және иммундыглобулин-дердің көмегімен иммундық реакцияларға қабылеттілігін қалпына келтіру (немесе жоғарылату). |
Лейкоциттер қоспасы, сүйек кемігінің лимфоциттері, ФГА–мен өңделген лимфоциттер, иммундыглобулиндер, IFN |
-/- |
Вирустар қоздыратын екіншілік иммундытапшылық дамуының негізгі себептеріне жатады: мононуклеарлық фагоциттердің , миелопоэтикалық жүйе жасушаларының және табиғи киллерлердің дисфункциясы; В-және Т-лимфоциттер субпопуляциясындағы өзгерістер; иммунологиялық жауап медиаторлары(IL, IFN ж.б.)-цитокиндердің өндірілуінің зақымдануы нәтижесінде иммунды-компонентті жасушалар функциясын реттеудің бұзылуы. Әрине, келтірілген бұзылыстарды емдеуде - ИМ бірінші орында. ИМ-ды басқа да жағдайларда қолдануға болады:
-
жұқпалы аурулармен науқастанушылықтың маусымдық көтерілуі басталғанда;
-
жұқпалы аурулар бойынша гиперэндемиялық аудандарға барғанда;
-
иммунды-және интерферондық тапшылығы бар қауіпті топтар арасында(жас балалар, қарттар ж.б.);
-
вирустық инфекциялар кезінде аутоиммунды аурулар дамығанда.
Әдетте, жедел дамитын және өте ұзаққа созылатын вирустық инфекциялар кезіндегі екіншілік иммунды-тапшылықты емдеу және рецидивті іріңді асқынулардың алдын-алу үшін ИМ-ды қолданудың маңызы зор. Көбінесе ИМ-ды басқа дәрілік препараттармен (әдетте этиотропты әсер ететін) бірге кешенді емдеу қолданылады. Арнайы бағытталып және таңдамалы әсер ететін нысана-жасушуларды дәл табу ИМ–дың маңызды қасиеттерінің бірі болып табылады (5.15.-кесте). Келтірілген мәліметтер бойынша бактериялық өнімдер (ЛПС, сальмазан, продигиозан ж.б.) макрофагтарға; IL- 4,- 5,- 6 B- лимфоциттердің өсуіне және дифференцирленуіне; тиминдік пептидтер (тимозин, тимопоэтин, тималин, тактивин), левамизол, ФГА, ПАК және IL- 1, 2, 3
T- жасушалардың әртүрлі субпопуляцияларына әсер етеді. IFN-плеотропты лимфокиндерге, ал синтетикалық және табиғи полифосфаттар мен поликарбоксилаттар-поликлональдық стимуляторларға жатады.
Кесте 5.15.
Бірінші буындық иммундымодуляторлардың әсер ету механизмі және антивирустық белсенділігінің спектрі.
|
Препарат |
Негізгі әсер ету механизмі |
Аурулар |
|
Левамизол |
Т- лимфоциттердің және фагоциттер функциясын қалпына келтіру |
Ұшықтық аурулар |
|
Инозиплекс |
Т-лимфоциттерді стимульдеу |
Грипп , ұшық |
|
Миелопид |
В- лимфоциттерді стимульдеу |
Ұшық аурулары |
|
Бендазол,ЛПС,метилурацил, пентоксил, пирогенал, продигиозан, сальмозан |
Фагоцитозды, антиденелердің өнім беруін, лейкопоэзді , киллерлік белсенділікті және қан моноциттерін стимульдеу |
Вирустық гепатиттер, грипп және басқа ЖРВИ , іріңді аурулар |
|
IL-4,-5,-6 |
В- лимфоциттерді дифференцирлеу |
Ұшықтық аурулар |
|
Тактивин тималин, тимоген , тимоптин. |
Т-лимфоциттердің әр түрлі популяцияларының функциясын қалпына келтіру , IL-1, 2,-3 және киллерлік белсенділікті стимульдеу |
Грипп және басқа ЖРВИ , біріншілік және екіншілік иммунды-тапшылықтар |
|
Поликарбоксилаттар, полифосфаттар. |
Поликлональдық стимуля-торлар |
Вирустық гепатиттерді және басқа вирустық ауруларды кешенді емдеу |
Ең көп зерттелген жаңа буындық препараттар арасынан биостим, ибупрофен, иммунал, имунофан, ИРС-19, ликопид, миелопид, полиоксидоний және басқаларды бөліп атау керек. Аталған преператтардың тиімділігін дәрігерлер және науқастар мойындап отыр. Дәрілік препараттар арасында өзіне лайықты орын алатын цитокиндер тобы бар (беталейкин, ронолейкин, интерлейкиндер IL-2, IL-12 және TNF). Бұл препараттарды баяу дамитын респираторлы вирустық ауруларды, атопиялық дерматиттерді және басқа да инфекцияларды емдеу үшін табысты пайдалануға болады. 5.16, 5.17-кестелерде ИМ-дың классификациясы, медициналық қолдану көрсеткіштері бойынша ИМ- дың жаңа буындары, оларға сезімал вирустық инфекциялар спектрі туралы мәліметтер жиынтығы келтірілген.
Кесте 5.16.
Иммунды модуляторлар классификациясы
|
Шығу тегі |
Препараттар тобы |
Коммерциялық атаулары |
|
Э
Эндогенділер |
Бактериялық |
Биостом. Бронхомунал. ИРС-19, Рибомунил. Эксальб |
|
Өсімдіктік |
Иммунал |
|
|
|
Иммунды реттеуші пептидтер: |
|
|
Табиғи |
Миелоцид, Тактивин. Тимактид. Тималин. Тимостимулин. Цитотект. |
|
|
Интерлейкиндер |
Интерлейкин 1-бета (беталейкин). Интерлейкин-2 адамдардыкі, рекомбинантты (ронолейкин). Лейкомакс. Нейпоген. |
|
|
Интерферондар |
|
|
|
Интерферон индукторлары |
-/- |
|
|
Басқа препараттар |
Аффинолейкин |
|
|
Таза химиялық және синтезделген ИМ |
Бағытталған химиялық синтездің көмегімен алынған заттар |
Полиоксидонилар. Гроприносин. Глутоксим. |
|
Шығу тегі эндогенді ИМ-ң аналогтары |
Галавит. Имунофан. Ликоцид. |
кзогенділер
Ескерту: 1. Классификация «Федеральные руководство (ФР) по использованию лекарственных средств», Москва, 2004, вып. 5 бойынша ұсыныстарға сәйкес жасалды.
Кесте 5.17.
Иммунды модуляторлардың жаңа буындары
|
Атауы |
Әсер ету механизмі |
Көрсеткіштері |
|
1 |
2 |
3 |
|
Алкимер |
Т- және В-лимфоциттердің белсенділігін күшейтеді, өндірілуін қалпына келтіреді. |
Жұқпалы және аллергиялық аурулар кезіндегі иммунды-тапшылықтың алдын -алу және емдеу. |
|
Биостим |
Бронхыдағы жергілікті иммунитетті, фагоцитозды, гумаральдық және жасушалық иммунитетті белсендіреді. |
Тыныс алу жолдарының рецидивті созылмалы инфекцияларының профилактикасы. |
|
Глутоксим |
Тиол алмасудың жасушаішілік процесіне, жасушалардың редокс-жағдайына әсер етеді. |
Иммунды-тапшылық жағ-дайларда емдеу және алдын- алу. |
|
Ибупрофен |
Циклооксигеназаны ингибирлейді және простогландиндердің синтезделуін тежейді, эндогенді интерферонның пайда болуын стимульдейді. |
ЛОР-ағзаларының жұқпалы-қабыну аурулары, ревматоидты артрит, буынның және буыннан тыс ревматоидты аурулар. |
|
Иммунал |
Фагоциттердің және ретикуло-эндотелиальды жүйе жасушаларының (бауырдың) белсенділігін жоғарылатады. Сүйек кемігіндегі қан түзілуді стимульдейді, гранулоциттердің санын көбейтеді. |
Қайталай беретін суыққа шалдығу, ЖРВИ профилактикасы, антибиотиктермен ұзақ уақыт емдеу кезіндегі иммунды-тапшылықтардың алдын-алу. |
|
Имунофан |
Дезинтоксикациялық, гепапто-протективті және антиоксиданттық әсер етеді. Иммундық жүйені және тотығу-тотықсыздандыру процесін белсендіреді. |
Әр түрлі этиологиялық иммунды-тапшылық жағдайлардың (қатерлі ісіктер, ЖИТС, ЦМВ-инфекциялар,токсоплазмоз, хламидиоз, вирустық гепатит, псориаз) |
|
ИРС-19 |
А типті секреторлық иммундыглобулиндердің, лизоцимнің белсенділігін күшейтеді және фагоцитозды стимульдейді. |
ЛОР- ағзалардың, тыныс алу ағзаларының жұқпалы-қабыну ауруларын емдеу және алдын-алу (соның ішінде жұқпалы-аллергиялық бронхиальды демікпе). Грипп және басқа вирустық инфекциялар кезіндегі асқынулардың алдын-алу. |
|
Ликопид |
Макрофагтардың функциялық белсенділігін, цитокиндердің синтезделуін стимульдейді, антидене пайда болуды күшейтеді, табиғи-киллерлер және Т-лимфоциттердің цитотоксикалық белсенділігін жоғарылатады. |
Тыныс алу жолдарының созылмалы аурулары (ларингит, трахеит, бронхит, пневмония). Офтальмогерпес, белдемше ұшық, кез-келген ұшықтық аурулар, кез-келген жердегі жедел және созылмалы іріңді-қабыну процестері. |
|
Оксиметилурацил |
Макрофагтардың және нейтрофилдердің белсенділігін, Т және В-лимфоциттердің санын және кооперациясын жоғарылатады, гуморальды иммунитетті стимульдейді. Иммунды депрессиялық жағдайларда инфекцияға қарсы резистенттілігін жоғарылатады. |
Тыныс алу ағзаларының қабыну аурулары. |
|
Полиоксидонилар |
Детоксикациялық әсер етеді.Фагоциттерді және табиғи киллерлерді белсендіреді, антидене түзулуін стимульдейді. Жасуша мембраналарының әр түрлі заттардың цитотоксикалық әсеріне (соның ішінде дәрілік препараттар) төзімділікті күшейтеді (олардың улық әсерін төмендету арқылы) |
Иммунды-тапшылық жағдайлар байқалатын ауруларды (рецидивті созылмалы аурулар, екіншілік иммунды тапшылықпен асқынған жедел және созылмалы вирустық және бактериялық инфекциялар. Иммунды тапшылықтарды (екіншілікті) коррекциялау. 6 айдан жоғарғы жастағы балаларда – созылмалы және жедел бактериялық аурулар және микоздар. |
|
Ронколейкин. Рекомбинантты интерлейкин-2. |
Антивирустық,антибактериялық және антитумороздық иммунитетті күшейтеді. |
Иммунды-тапшылық дамитын септикалық, жұқпалы және онкологиялық ауруларды иммунды әдіспен емдеу. Созылмалы С гепатитті, ұшықты емдеу. АИВ және ЦМВ-инфекция кезінде емдеу үшін қолдану. |
|
Цитотект. Иммунды глобулин. |
ЦМВ-инфекцияға қарсы организмдегі антиденелерді көбейтеді. |
Иммунды-тапшылық және иммундыдепрессиялармен асқынуы мүмкін пациенттердегі цитомегалияның профилактикасы, иммунитеті нашар аурулардағы жедел ЦМВ-инфекциялардың алдын-алу; әртүрлі себептермен иммундытапшылық туындаған жағдайлардың (мысалы, ЖИТС) профилактикасы. |
|
Эксальб |
Қабынуға қарсы әсер етеді. Т-лимфоциттерді пролиферациясын,иммундыглобулин А,G өндірілуін күшейтеді және иммунды жауапты жоғарылатады. |
Ұшық-тәріздес аурулар (ерін ұшығы, белдемше теміреткі) кезіндегі екіншілік іріңдеудің алдын алу. |
Иммунды модуляторлардың артықшылықтары. ИМ-дың клиникалық пайдалану диапозоны өте ауқымды, өйткені олардың ауру алдында немесе аурудың даму барысында иммунитет жүйесінің бұзылысын қалпына келтіру қабылеттілігі бар.
Кесте 5.18.
Иммунды модуляторларға сезімтал вирустық инфекциялар спектрі
|
Вирустық инфекциялар |
Қолданылатын иммунды модуляторлар |
|
Грипп және басқа ЖРВИ |
Бендазол, биостим, ибупрофен, изопринозин, иммунал. ИРС-19, ликопид, метилурацил, тимометиктер |
|
Ұшық |
Изопринозин, имунофан, кодигиозан, ликопид, натри нуклеинаты, рибоксин тимометиктер, цитотект |
|
Вирустық гепатиттер |
Бендазол, глутоксим, имунофан, рибоксин, ронколейкин, эксальб |
|
АИВ-инфекция |
Гепон, имунофан, ронколейкин |
ИМ 5.18-кестеде келтірілген кең таралған инфекциялардан басқа бірқатар вирустық ауруларда қолданылады:
-
полиомиелиттен кейінгі асқынулар;
-
ЛОР ағзалардың жұқпалы-қабыну аурулары;
-
қызылша;
-
құтыру;
-
этиологиясы әртүрлі энцефалиттер;
-
кеңірдек папилломатозы;
-
склероздаушы жеделдеу панэнцефалит;
-
жедел және созылмалы іріңді-қабыну аурулары;
-
жасушалық иммунитетінің төмендеуі болатын иммундытапшылық жағдайлар;
-
вирустық инфекциядан кейінгі бактериялық асқынулар.
Профилактикалық мақсатта қолдану. ИМ тобына жататын препараттарды ересектер мен балалар арасында жедел және созылмалы вирустық инфекциялардың алдын-алу үшін ұсынуға болады. Жұқпалы аурулардан, ауыр операциялардан, қатерлі ісіктерді сәулемен және химиопрепараттармен емдегеннен кейін болуы ықтимал асқынулардың профилактикасы үшін, вирустық инфекциялар кезіндегі екіншілік иммунды-тапшылықтың алдын алу үшін ИМ-ды пайдаланған тиімді.
Басқа препараттармен өзара әсерлеседі: иммунитеттің Т-жасушалық звеносын стимульдейтін IFN –ның екіспиральды индукторларымен; іріңді және септикалық үрдістерді, лимфопролеративтік ауруларды, ұмытшақтық склерозды ж.б. емдеу кезінде дәстүрлі қолданылатын химиялық препараттармен.
Иммундымодуляторлар қолданғанда болуы мүмкін жанама құбылыстар:
-
аллергиялық реакциялар;
-
гранулоцитоз, лейкопения;
-
дене температурасының көтерілуі;
-
диспенсиялық бұзылыстар;
-
бас ауруы, бас айналу
Қарсы көрсеткіштері:
-
жүктілік және емізу кезеңі;
-
жедел коронарлық жетіспеушілік (недостаточность);
-
сүйек кемігінің қатерлі ісіктері, лимфогранулематоз;
-
ОНЖ (ЦНС) зақымдануы, қояншық (эпилепсия);
-
бүйрек жеткіліксіздігі;
-
аутоиммунды аурулар;
-
портальды гипертензиямен асқынған бауыр циррозы.
6 ТАРАУ. Микроорганизмдер экологиясы
6.1. Микробтар экологиясы – микроэкология.
Микроорганизмдер экологиясы (oikos-грек сөзінен аударғанда –үй, тіршілік ету орны)-микроорганизмдердің бір-бірімен және қоршаған ортамен өзара арақатынасын зерттейді.
Микроорганизмдер топырақта, суда, ауада, өсімдіктерде, адам организмінде және жануарларда, тіптен космоста да табылады.
Микроорганизмдер-биоценоздың құрамды бөлшегі, яғни тіршіліктің біркелкі жағдайындағы суқойма немесе құрғақ аймақта орналасатын биотоп-жануарлар, өсімдіктер мен микроорганизмдер жиынтығы. Ортаның белгілі аймағында мекендейтін микроорганизмдер жиынтығын микробиоценоз деп атайды.
Қоршаған ортада микробтардың таралуы.
Қоршаған ортаның көптеген организмдері табиғатта заттардың айналым процесіне қатысады, тіршілігін жойған жануарлар мен өсімдіктердің қалдықтарын жояды, топырақтың өнімділігін арттырып, биосферада тепе-теңдікті ұстап тұруға қатысады. Олар адам организмінде қалыпты микрофлора ретінде бірқатар пайдалы қызметтер атқарады.
6.1.1.Топырақ микрофлорасы
Топырақта топырақ түзу және топырақтың өзін-өзі тазарту процестеріне қатысатын, табиғатта азот, көміртегі және т.б. элементтер айналымына қатысатын әртүрлі микроорганизмдер тіршілік етеді. Топырақта бактериалар, саңырауқұлақтар, мүктер (саңырауқұлақ пен цианобактерия симбиозы) және қарапайымдар мекендейді. Топырақтың 1 грамында бактерия саны -10 млрд. жасушаға жетеді. Топырақ беткейінде УК-сәулелері, құрғақшылық т.б. факторлардың әсерінен микроорганизмдер салыстырмалы түрде азайып отырады.
Микроорганизмдердің көпшілігі 10 см қалыңдықтағы топырақтың жоғарғы қабатында кездеседі. Тереңдеген сайын микроорганизмдер мөлшері азайып, 3 - 4 метр тереңдікте олар мүлдем кездеспейді.
Топырақ микрофлорасының құрамы оның типіне және жағдайына, өсімдік құрамына, температурасына, ылғалдығына және т.б. байланысты.Топырақ микроорганизмдерінің көпшілігінің рН-ы бейтарап, салыстырмалы жоғары ылғалдықта, 25-450 С температурада дамуға қабілетті.
Топырақта азотбекіткіш молекулалы азотты сіңіруге қабілетті бактериялар (Azotobacter, Azomonas, Mycobacterium және т.б.) тіршілік етеді. Азотбекіткіш цианобактериялар түрлерін немесе көк –жасыл балдырларды, күріш алқаптарының өнімділігін арттыру үшін қолданады.
Топырақ - Bacillus және Clostriclium туыстастығының спора түзетін таяқшаларының тіршілік ету ортасы болып табылады. Патогенді емес бациллалар (Bac. мegaterium, Bac. subtilis және т.б.), псевдомонадалармен қатар, протей және кейбір бактериялар аммонифицирлейтін, шіріткіш бактериялар тобын құрап, органикалық заттардың минералдануына қатысады. Патогенді спора түзетін таяқшалар (күйдіргі, ботулизм, сіреспе, газды гангрена қоздырғыштары) ұзақ уақыт сақталып, кейбіреуі топырақта көбеюге қабілетті (Clostridium botulinum ).
Ішек бактериялары (тұқ. Enterobacteriaceae) – ішек таяқшасы, іш сүзегі, сальмонеллез, дизентерия (жерше) қоздырғыштары – нәжіспен топыраққа түсуі мүмкін. Бірақ мұнда көбеюге қолайлы жағдай болмағандықтан, олар біртіндеп жойылады. Таза топырақта ішек таяқшасы және протей сирек кездеседі, олардың көлемді мөлшерде анықталуы топырақтың адамның және жануарлардың нәжісімен ластану көрсеткіші болып, оның санитарлық- эпидемиологиялық қолайсыздығын дәлелдейді (ішек жұқпалары қоздырғыштарының берілу тұрғысында) .