Файл: 1 билет мектеп малімі, малімдік мамандыты ерекшеліктері. Ксіптік зіреттілік Мектеп малімі.docx
ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 30.11.2023
Просмотров: 586
Скачиваний: 2
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
өзін-өзітәрбиелеуідепатайды. Басқалардыңөнегелііс-әрекетіненүйрену, оныөзініңжақсықасиетінеайналдыруөмірзаңы.Тұлға — жекеадамныңмақсатыныңорындалуы, ерік-жігерініңіскеасуы, өзіжөніндегіойын, еркініскеасыруғадайындығыжәнеоныіскеасыруыныңнәтижесі. Бірақадамбірнерсеніістердеалдыменеркінақыл-парасаттаразысынасалып, оныіскеасыружөнбе, басқалароғанқалайқарарекен? -дегенойғақалады. Ерік-жігердіңіскеасырылуыақылменсанағабағынышты.Өмірдекейбірадамдарбіріс-әрекеттііскеасырардаөтебайыппенқарап, осыныңнәтижесіқалайболарекендеп "мыңойланып, жүзтолғанып" іскекіріседі, алкейбіреулербірденойынаалғанынапыр-топыріскеасырып, кейінопықжепжатады. Осыныңбәріадамныңерік-жігеркүшініңтүрінебайланысты. Атақтыгрекфилософтары
ПлатонжәнеАристотельадамныңдамуын, алдын-алатағдырбелгілегентұқымқуалаушылықтабиғатынандепдәлелдеді. Аристотельқұлболушылықнемесебағынушылықтытабиғаттыңзаңыдейді.Баланыңдамуынаәсерететінфакторларжәнеоныңмәні.Даму - жекеадамдыжетілдірудіңөтекүрделіжәнедиалектикалықпроцесі. Баладаанадантуабіткенбелгіліидеяларментүсініктержәнеөжет, жұмсақнемесебайсалдымінезболмайды. Плланыңадамгершілік, әуестік, белсенділікжәнебатылдықсияқтықасиеттерідамупроцесіндеқалыптасады. Өйткені, оныңөсіпжетілуінебелгіліәлеуметтіктәрбиеменортаәсеретеді. Адаманыңдамуыжәнеоныңдүниенітануытүрліәлеуметтікжағдайларғабайланысты. Сондықтаноныңмінезіндеәртүрліерекшеліктерменпроцестерпайдаболады. Баланыңдамуынаықпалететінфакторларғатұқымқуалаушылың, әлеуметтік
орта, тәрбие, т.б. жатады.Тұқымқуалаушылық - ұрпақтыңата-ананыңбиологиялықұқсастығынелестетуі. Кейбіреулерібаланыңсыртқыпішінінеқарап, бірденқалайәкесіненешешесінеұқсапқалғандептаңданады. Өйткені, баланыңшашыменкөзініңбояуы, терісініңпигменті, беткелбетіменбасыныңформасы, жүрісіменөзінұстауқалпытұқымқуалаушылықарқылыберілетінбиологиялықұңсастықтыескетүсіреді. Балақозғалысмүшелерін, нервжүйесініңфункциялыққасиеттерін, алкейдедауыстембрі, музыкаға, биге, математикағақабілеттілігісияқтыөтенәзікерекшеліктердітұқымқуалауарқылыалады. Бірақ, өтенәзікерекшеліктердіңтұқымқуалаужолыменберілуіөтесиреккездесетінжағдай. Мысалы: әйгіліұлыкомпо-зиторИоганнСебастьянБахтыңұрпақтарында 300 жылішіндетекқана 20 адамдаймузыканттарболған. Мұныбіржағынанотбасымүшелерінің
табиғимүмкіншіліктердің (нышанның) болуына, екіншіжағынанотбасындағымузыкалықдәстүрге, музыкалықтәрбиегебайланыстыдепқарастырғанжөн.Орта - адамдамуынатабиғижәнеәлеуметтікортаықпалжасайды.Табиғиорта - бұлтүрлітабиғатжағдайыныңадамтұрмысынақызметінеықпалжасауы. Жылыжәнесуықклиматжағдайыхалықтардыңтұрмысынаәрекетінеелеуліықпалетеді. Климатыыстықжерлердеегіншаруашылығыменшұғылданады. Алсолтүстіктегіжердебалық, бұғышаруашылығыменайналысады. Табиғатжағдайынабайланыстыолардыңмінез-құлықтарыдаерекшеліктербайқалады.Әлеуметтікорта - жекеадамныңмінез-құлқыныңдамуынаықпалжасайтынәлеуметтікқатынас, олардыңкөпқырлыіс-әрекеттері. Әлеуметтікортағамектептіңықпалжасауынәтижесіндебаланыңдүниегекөзқарасы, құлықтық, эстетикалықжәнеосысияқтыболымдықасиеттерідамыпқалыптасады. Африкада, Үндістанда, ИнденезияелдерініңормандарындаТүрлісебептерімен
аңдардықүңгірлеріндеәлеуметтікортадантысөмірсүретінжасбаланыңсанасынояту, қабілетіндамытудықмүмкінемесекендігінеғылымимәліметтердәлелболаалады. 1920 жылыҮндістанныңГадамуридеревнясындатұрғындардықхабарлауыменаңшыларқасқырдықініненбетәлпетіадамғаұқсайтын, бірақтөртаяқтапжүретінекіқызбаланытабады. Оларға Камала және Амала дейтін ат қояды. Камала 7-8 жаста, ал Амала 2 жаста. Амала көп кешікпей өледі, ал Камала күн сәулесінен және оттан қатты қорқып, тек шикі ет жеп қана күн көріп, төрт аяқтап жүріп, көбінесе күндіз ұйықтап түнде бөлме ішін кезіп жүрген, өзінің кешкі сағат ондарда, түнгі сағат бірлерде, таңға жақын, үш мезгіл ұлыитын уақыты болған. Камаланы адамға айналдыру өте қиын болған.Адам арасында жүрген 2 жылдан кейін Камала түрегеліп тұруды және екі аяғымен жүріп, бірте-бірте түнде ұйықтап, тамақты қолымен жеуді үйренеді. Адам тілін үйрету бұдан да қиын болған. Жеті жыл ішінде Камала 45 сөз ғана түсіне білді. 15-ке келгенде оның есі екі жасар баладай, ал 17-ге келгенде ой-өрісінің дамуы 4 жастағы баланың деңгейіне әрең жетті. Камала 17 жасқа дейін өмір сүрген.Адам жеке тұлға болып қалыпты өсуі және дамуы үшін тек қана адамдар арасында өмір сүруі қажет. Соңғы кезде орталық Австралияда және Филиппиннің Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардық сана-сезімінің өте төменгі сатыда екендігі байқалады. Олардың тіршілік әрекетінің де алғашқы қауымдағы жабайы адамдардық өмір сүріп, күнін көру әрекетінің ұқсастығы анықталады.Жеке адамды дамытудағы басты факторлардың бірі - тәрбие. Тәрбие балалардың жеке және дербес ерекшеліктеріне, дайындығы мен дәрежесіне лайық іске асырылып, тәрбие адамдардық іс-әрекеттерін ұйымдастырады. Д.Локк (1632-1704) "тәрбие адамның көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін жасайтын негізгі құрал, адам тәрбие арқылы жақсы болады" - деп сыңаржақ пікір айтты. Бала өмірге келгенде, оның жаны сүттей ақ, судан таза, соңдықтан тәрбиеші өзіне керек адамды жасап алады деп, тәрбиенің рөлін аса дәріптеп, тұқым қуалау мен әлеуметтік ортаның баланың қалыптасуындағы рөлін онша бағаламады.
ПлатонжәнеАристотельадамныңдамуын, алдын-алатағдырбелгілегентұқымқуалаушылықтабиғатынандепдәлелдеді. Аристотельқұлболушылықнемесебағынушылықтытабиғаттыңзаңыдейді.Баланыңдамуынаәсерететінфакторларжәнеоныңмәні.Даму - жекеадамдыжетілдірудіңөтекүрделіжәнедиалектикалықпроцесі. Баладаанадантуабіткенбелгіліидеяларментүсініктержәнеөжет, жұмсақнемесебайсалдымінезболмайды. Плланыңадамгершілік, әуестік, белсенділікжәнебатылдықсияқтықасиеттерідамупроцесіндеқалыптасады. Өйткені, оныңөсіпжетілуінебелгіліәлеуметтіктәрбиеменортаәсеретеді. Адаманыңдамуыжәнеоныңдүниенітануытүрліәлеуметтікжағдайларғабайланысты. Сондықтаноныңмінезіндеәртүрліерекшеліктерменпроцестерпайдаболады. Баланыңдамуынаықпалететінфакторларғатұқымқуалаушылың, әлеуметтік
орта, тәрбие, т.б. жатады.Тұқымқуалаушылық - ұрпақтыңата-ананыңбиологиялықұқсастығынелестетуі. Кейбіреулерібаланыңсыртқыпішінінеқарап, бірденқалайәкесіненешешесінеұқсапқалғандептаңданады. Өйткені, баланыңшашыменкөзініңбояуы, терісініңпигменті, беткелбетіменбасыныңформасы, жүрісіменөзінұстауқалпытұқымқуалаушылықарқылыберілетінбиологиялықұңсастықтыескетүсіреді. Балақозғалысмүшелерін, нервжүйесініңфункциялыққасиеттерін, алкейдедауыстембрі, музыкаға, биге, математикағақабілеттілігісияқтыөтенәзікерекшеліктердітұқымқуалауарқылыалады. Бірақ, өтенәзікерекшеліктердіңтұқымқуалаужолыменберілуіөтесиреккездесетінжағдай. Мысалы: әйгіліұлыкомпо-зиторИоганнСебастьянБахтыңұрпақтарында 300 жылішіндетекқана 20 адамдаймузыканттарболған. Мұныбіржағынанотбасымүшелерінің
табиғимүмкіншіліктердің (нышанның) болуына, екіншіжағынанотбасындағымузыкалықдәстүрге, музыкалықтәрбиегебайланыстыдепқарастырғанжөн.Орта - адамдамуынатабиғижәнеәлеуметтікортаықпалжасайды.Табиғиорта - бұлтүрлітабиғатжағдайыныңадамтұрмысынақызметінеықпалжасауы. Жылыжәнесуықклиматжағдайыхалықтардыңтұрмысынаәрекетінеелеуліықпалетеді. Климатыыстықжерлердеегіншаруашылығыменшұғылданады. Алсолтүстіктегіжердебалық, бұғышаруашылығыменайналысады. Табиғатжағдайынабайланыстыолардыңмінез-құлықтарыдаерекшеліктербайқалады.Әлеуметтікорта - жекеадамныңмінез-құлқыныңдамуынаықпалжасайтынәлеуметтікқатынас, олардыңкөпқырлыіс-әрекеттері. Әлеуметтікортағамектептіңықпалжасауынәтижесіндебаланыңдүниегекөзқарасы, құлықтық, эстетикалықжәнеосысияқтыболымдықасиеттерідамыпқалыптасады. Африкада, Үндістанда, ИнденезияелдерініңормандарындаТүрлісебептерімен
аңдардықүңгірлеріндеәлеуметтікортадантысөмірсүретінжасбаланыңсанасынояту, қабілетіндамытудықмүмкінемесекендігінеғылымимәліметтердәлелболаалады. 1920 жылыҮндістанныңГадамуридеревнясындатұрғындардықхабарлауыменаңшыларқасқырдықініненбетәлпетіадамғаұқсайтын, бірақтөртаяқтапжүретінекіқызбаланытабады. Оларға Камала және Амала дейтін ат қояды. Камала 7-8 жаста, ал Амала 2 жаста. Амала көп кешікпей өледі, ал Камала күн сәулесінен және оттан қатты қорқып, тек шикі ет жеп қана күн көріп, төрт аяқтап жүріп, көбінесе күндіз ұйықтап түнде бөлме ішін кезіп жүрген, өзінің кешкі сағат ондарда, түнгі сағат бірлерде, таңға жақын, үш мезгіл ұлыитын уақыты болған. Камаланы адамға айналдыру өте қиын болған.Адам арасында жүрген 2 жылдан кейін Камала түрегеліп тұруды және екі аяғымен жүріп, бірте-бірте түнде ұйықтап, тамақты қолымен жеуді үйренеді. Адам тілін үйрету бұдан да қиын болған. Жеті жыл ішінде Камала 45 сөз ғана түсіне білді. 15-ке келгенде оның есі екі жасар баладай, ал 17-ге келгенде ой-өрісінің дамуы 4 жастағы баланың деңгейіне әрең жетті. Камала 17 жасқа дейін өмір сүрген.Адам жеке тұлға болып қалыпты өсуі және дамуы үшін тек қана адамдар арасында өмір сүруі қажет. Соңғы кезде орталық Австралияда және Филиппиннің Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардық сана-сезімінің өте төменгі сатыда екендігі байқалады. Олардың тіршілік әрекетінің де алғашқы қауымдағы жабайы адамдардық өмір сүріп, күнін көру әрекетінің ұқсастығы анықталады.Жеке адамды дамытудағы басты факторлардың бірі - тәрбие. Тәрбие балалардың жеке және дербес ерекшеліктеріне, дайындығы мен дәрежесіне лайық іске асырылып, тәрбие адамдардық іс-әрекеттерін ұйымдастырады. Д.Локк (1632-1704) "тәрбие адамның көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін жасайтын негізгі құрал, адам тәрбие арқылы жақсы болады" - деп сыңаржақ пікір айтты. Бала өмірге келгенде, оның жаны сүттей ақ, судан таза, соңдықтан тәрбиеші өзіне керек адамды жасап алады деп, тәрбиенің рөлін аса дәріптеп, тұқым қуалау мен әлеуметтік ортаның баланың қалыптасуындағы рөлін онша бағаламады.