Файл: SO2 sо3 Алматы, 2020.docx

отынқұрамындағыкүкiртмөлшерiнентәуелді болады.Қатты отын (бурыл, тас көмiрлер, антрациттiк үгiндi, жанғыш тақтас жәнеторф) құрамында күкіртті келесі пішіндерде ұстай алады: колчедан Fe₂S жәнепиритFeS₂түрiнде,отынныңорганикалықбөлiгiндегімолекулалардыңқұрамындажәне минералды бөлiктегі сульфат түрінде.Жанудың нәтижесiнде күкiрттiң қосылыстары күкiрт оксидтеріне түрленедi,жәнеде99%шамасындаSO₂ күкiрттiңқостотығын құрайды.Шығатынжерінебайланыстыкөмiрлердiңкүкiрттiлiгi0,3-6%,жанатынтақтатастыңкүкірттілігі 1,4-1,7 %,торфтыңкүкірттілігі 0,1%құрайды.Қазанда сынаптың, фтордың және хлордың қосылулары, газ тәрiздi күйдеболады. Қатты отындарды күл құрамында калий, уран, барийдың радиоактивтiизотоптарықатысаалады.БұлшығаруларЖЭСауданындарадиациялықжағдайларғаiсжүзiндеәсеретпейдi,бiржағынанолардыңжалпысаны,қуаттылығыбірдейАЭС-керадиоактивтiауатозаңыныңшығаруларынанартуымүмкiн.Сұйықотыннанжылуэнергетикадамазут,тақтатасмайы,дизельдiжәнежанғышотын қолданылады.Мазут күлiнің құрамына ванадий пентаоксиді V₂O₅ , сонымен бiрге Ni₂O₃,Al₂O₃,Fe₂O₃,SiO₂,MgOжәнет.б.кiредi.Мазуттың күлдiлiгi 0,3 %аспайды.Сұйықотындапириттікүкiртболмайды.Мазуттакүкiрткөбінесеорганикалықбайланыстарэлементарлыкүкiртжәнекүкiртсутектүріндекездеседі(оныңқұрамыалынғанмұнайдыңкүкірттілігінентәуелдіболады).Оттықмазуттароныңқұрамындағыкүкіртмөлшерінебайланыстыазкүкiрттi,күкiрттi,көпкүкiрттiгежіктеледі.Дизельдіотынныңкүкiрттiлiгi-0,5% дейін.Жанғыш

---

отындакүкiрт1,1%-кедейiн.Тақтатасмайындакүкiрт 1%-данаспайды.Ең «таза» органикалық отын ретінде газ тәріздес отын жатады, өйткенi оныңтолықжануы кезінде азоттотықтарыNOпайда болады.Қатты отынды жағу кезінде ластану 1 деп қабылданады, бұл кезде газдыжағукезінде 0,2,алмазуттан– 0,6депқабылданады.Жылулықшығаруларэлектрстанциясыныңөзіненотындытұтынукезінде,сонымен қоса электр және жылуэнергиясының тұтынушысынан пайда болады.КЭСүшінжылулықэнергияның2/3бөлігіциркуляциялықсуменқоршағанортағакетеді,ал1/3бөлігіжылулықжәнеэлектрэнергиясынтұтынушысынабөлінеді.ЖЭОүшiнжылулықшығарулардың1/3бөлігінстанцияқұрайды,алжылулық энегрияның 2/3 бөлігі жылулық және электроэнергиясынтұтынушысынаберіледі.Есептеулеркөрсеткендей,жылубөлінулерэлектрстанциясындажанатынотынесебіненсияқты,отындыбасқадатұтынушылардансияқтыжылумөлшерінеқатыстыпланетаныңкүнрадиациясынаналынатынәліазболыпкеледі.Күнэнергиясынаналатынжылушығарулар0,02%құрайды,албарлықкөздерденатмосфераның температурасын 0,01^оС жоғарылауын бередi. Қорытакелгенде,планетаныңқызуқаупікөмiрқышқылыныңқостотығыСО₂атмосферағатүскенде,жылулықшығаруларғақарағандаедәуіржоғарыболады,дегенмен бұлекіфакторбірбағыттаәрекет етеді.Қалалардыңбасқафакторларменжылуменқамтамасызетуіоблыспенсалыстырғанда қаладағы температураны1-2^оС жоғарылатады, бірақ оның қаупіжоқ.

2. 1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

---

Жылу электр станцияларының түтін газдарындағы күкірт оксидтерінің қасиеттері

Күкіртоксиді-бұлкүкіртжәнеоттегідентұратынқарапайымзаттардыңқосындысы.Өзарабір-біріменSваленттілігіменкөрсетілгендәрежесімен ерекшеленетін,күкірт оксидтерінің үш түрі бар: SO (монооксидібар,күкіртмонототығы),SO₂(күкіртдиоксидінемесекүкірттігаз)SO₃(үшоксидінемесекүкірттіангидрид).Барлықаталғанкүкіртоксидтерініңтүрлері химиялықжәнефизикалықсипаттамаларыұқсас келеді [6].Күкірт – химиялық элементтердің басты топтптамасының VI бөлігінде(немесезаманауинысандағыХЭПЖ-ның15тобында)жәнеД.И.Менделеевтің(ХЭПЖ)химиялықэлементтердіңпериодикалықжүйесініңүшіншіпериодындаорналасқан.Күкіртатомықұрамындасыртқыэнергетикалықдеңгейінде2жұпталмағанэлектронжәнеекібөлінбегенэлектрондық жұптардан тұрады. Демек, атом күкірт құра алады 2 байланысбойынша айырбас механизмі және оттегі. Демек, күкірт атомы оттегі сияқтыалмасумеханизмімен2байланыстүзеалады.Алайда,оныңоттегіненайырмашылығы,бос3dорбитальғабайланыстыкүкіртатомықозғанэнергетикалықкүйінетүсеалады.Сонымен,қосылыстардағыкүкірттіңмаксималдываленттілігі–VI-кетең(оттегіненайырмашылығы).Соныменқатар,күкіртIV-валенттілікпенсипатталады.Күкіртатомыныңтотығужағдайы -2 ден +4 дейін. Тотығу сипаттамалары –2, 0, +4, +6. Кәдімгі күкіртқосылыстары1-кестеде келтірілген.1кесте.Валенттілігінебайланыстыкүкіртқоспалары

Тотығу күйі	Типтік қосылыстар
+6	Күкірт оксиді (VI) SO3 Күкірт қышқылы H2SO4 СульфиттерMeSO4
	Галоген	ангидридтерSО2Cl2
+4	Күкірт	оксиді (IV) SO2
	Күкірт қышқылы H2SO3
	СульфиттерMeSO3ГидросульфиттерMeHSO3ГалогенангидридтерSOCl2
-2	КүкіртсутегіH2S Металл сульфидттеріMeS

---

Қалыпты жағдайда күкірттің химиялық белсенділігі төмен: қыздырылғанкезде күкірт белсенді болады және тотықтырғыш немесе тотықсыздандырғышболуымүмкін.

1. 
   Күкірт тотықтырғыштың (периодтық жүйеде төменгі және сол жақта орналасқан элементтермен әрекеттесу кезінде) және тотықсыздандырғыштың (жоғарыда және оң жақта орналасқан элементтерімен) қасиеттерін көрсетеді. Сондықтан күкірт металдармен және металл емес заттармен әрекеттеседі.
   
   1. 
      Күкірт жанған кезде, ауадакүкірт оксиді(IV) пайда болады.
      

SO₂SO₂ (1)

2. 
   Күкірт, галогендермен әрекеттескенде (йодтан басқа), күкірт галогенидтері түзіледі.
   

---

H₂Sкүкірттісутек–бұлкүкіртпенсутегініңекілікқоспасыболыптабыладжәнеоларұшпасутегіқосылыстарынажатады.Суерітіндісіндекүкіртсутегіәлсізқышқылдыққасиеткеие.Олсульфидтерменгидросульфидтер түзеотырып,күштінегіздермен әрекеттеседі.H₂Sкүкірттісутек-«-2»теңтотығукүйіндегікүкірттіңәсеріненөтекүштітотықсыздандырғыш. Ерітіндіде оттегіжетіспегендеH₂Sбоскүкірткедейінтотығады (ерітіндібұлтты болады).

---