ВУЗ: Не указан
Категория: Не указан
Дисциплина: Не указана
Добавлен: 10.11.2023
Просмотров: 957
Скачиваний: 3
ВНИМАНИЕ! Если данный файл нарушает Ваши авторские права, то обязательно сообщите нам.
Сүт безі ракалды аурулары мен рагыДайындаған проф. Қ.Ә. ӘбисатовМаммология және оның негізгі міндеттеріМаммология – әйелдердегі сүт, еркектердегі кеуде бездеріндегі әртүрлі аурулардың пайдаболу себептерін анықтау, емдеу, сақтандыру тәсілдерін зерттейтін ғылым.Маммология – жас ғылым. Ол Қазақстанда алғаш рет дәрігерлік мамандық ретінде 1995жылы Денсаулық сақтау министрлігінің 01.09.1995ж. №375 бұйрығы бойынша, оның кәсіптікдеңгейіне, дәрежесіне сипаттама тағайындалды.Осы кезден бастап республикадағы барлық медициналық жоғары оқу мекемелерінде дәрігермаммологтар дайындау басталды, емханаларда маммологиялық бөлмелер ашылды.Маммолог дәрігердің атқаратын негізгі міндеттері:1. Сүт, кеуде бездерінде пайда болған әртүрлі ақаулар және аурулармен емханаға келгенәйелдер мен еркектерді қабылдап, оларды жан-жақты тексеріп, тиісті кеңестер беру.2. Науқасы анықталған адамдарға ауруының түріне байланысты әртүрлі ауруханаларғажолдама беру.3. Жалпы бұқара халықтарға, оның ішінде ұйымдасқан ұжымдарға скрининг тәсілінқолданып, маммологиялық профилактикалық байқау өткізу.4. Бұқара халықтар арасында сүт безі рагынан сақтану тәсілдерін уағыздап үгіт-насихатжұмыстарын жүргізу.Сүт безінің анатомиясы мен атқаратын қызметіСүт бездері 11-12 жастан бастап қалыптаса бастайды, етеккір келген кезде шар тәріздідөңгелектеніп, 16-17 жаста толық қалпына келеді.Сүт безі екі жақтағы II-VI қабырғалар арасында орналасқан және ол жан-жағынан шандырқаптамамен оралған. Қаптаманың мойыны бұғанаға бекітілген. Сүт безі ішкі беткейінде төссүйегімен, сыртында алдыңғы қолтық сызығымен шектеседі. Оның негізгі ұлпасы майыменқоршалған. Бездің сыртында тері, артында шел майы, ортасында еміздік.Сүт безі еміздік тұсынан жүргізілетін бір-біріне перпендикулярлық екі сызық арқылы төртшаршыға бөлінеді (жоғарғы – ішкі және сыртқы, төменгі – ішкі және сыртқы).Ол бездік тіндер мен сүт жолдарынан құралған, 12-16 бөліктен тұрады. Әрбір бөліктердіКупер байламы бөліп тұрады. Бөліктердегі сүт жолдары бір-бірімен қосылып, еміздіккеашылады. Сүт жолдарының ішкі беткейі жұқа кілегей қабықшадан тұрады.Сүт безі үш түрлі қан тамырларымен қамтамасыз етілген. Бездің сырт жағындағыжоғарғы және төменгі шаршылауры – қолтық астынан шығатын сыртқы кеуделік лыпыма қан
тамырымен, денесі – 2-3 қабырғааралық лыпыма қан тамырмен, ал бездің ішкі жоғарғы жәнетөменгі шаршылары– қолқадан шығатын ішкі кеуделік лыпыма қан тамырмен жасақталған.Сүт безі рагының жиілігіЕуропаның 17 мемлекетінде 2008 жылы ( МАИР, 100000 адамға шаққанда) сүт безі рагыменаурушылықтың жоғарғы көрсеткіштері Францияда – 95,1, Италияда – 94,4, Нидерландия-да – 90,3, Алманияда – 84,3, Данияда – 83,4, ал төменгі – Литвада – 43,7, Латвияда – 44,1,Словакияда – 46,9, Эстонияда – 47,2, тіркелді.ТМД көлемінде аурушылық көрсеткіштері 100 000 адамға шаққанда – Ресейде – 42,9,Беларуста – 37,9, Грузияда – 36,5, Арменияда – 31,7, Молдовада – 24,8,Қазақстанда – 20,8,Қырғызстанда – 20,0, Әзірбайжанда – 12,5 анықталды ( Давыдов М.И., Аксель Е.М. т.б, 2010 ж.).Қазақстанда соңғы 40 жылдар аралығында (1970 – 2010 жж.) аталмыш көрсеткіш 10,6-дан20,6-ке дейін көтеріліп, 22 қатерлі ісік түрлерінің ішінен 6-орыннан 3-ші орынға шықты.2010 жылы ҚР сүт безі рагы 3355 адамда анықталды. Жоғарғы аурушылық көрсеткіші.Алматы қаласында – 34,3, Павлодар – 29,8, ШҚО-да – 31,0, Қостанайда – 23,3, Қарағанды –27,0 облыстарында, ал төменгі – Қызылорда 11,8, Оңтүстік Қазақстан – 11,0, Жамбыл – 13,2,Атырау – 10,4 облыстарында тіркелді . Сүт безі рагының I-II даму сатысында анықталғандар –74,1%, ал IV сатысында – 6,9% анықталды. Әсіресе 40-50 жастың арасындағы әйелдер жиіауырады (Қ.А\Ш. Нұрғазиев, 2011).Сүт, кеуде безі ракалды аурулары мен рактың пайдаболу себептері1.Етеккірлік үрдістің бұзылуы:- Етеккірдің 12 жасқа дейін басталуы;- Етеккірдің 50 жастан асқанша тоқтамауы;- Етеккірдің ай сайынғы келіп-кету үрдісінің өзгерістері;- Овуляцияның (жүктіліктің) болмауы.2. Жыныстық қатынастың бұзылыстары:- Жыныстық қатынастың мүлдем жоқтығы, үзілді-кесілді болуы;- Әйелдердің жыныстық қатынасқа ынтасыздығы;- Жүкті болудан физиологиялық жағдайдан тыс сақтану (дәрі қабылдау, қынапқа шаухеттіңтүспеуі).3. Жүкті болу үрдісінің бұзылуы:- Бірінші нәрестеге 30 жастан кейін жүкті болу;- Бедеулік немесе нәрестені аз табу (1-2);- Жиі түсік (5, одан жоғары).4. Сүт өндіру үрдісіндегі өзгерістер:- Емізу кезіндегі нәрестеге еміренбеу;- Нәрестені 2-3 айдан артық емізбеуі, тіпті одан бас тарту.5. Аналық без бен жатыр аурулары ( созылмалы қабынулар, аналық бездің жылауығы,жатыр миомасы, эндометриоз).6. Бауырдың созылмалы қабынуы немесе циррозы.7. Қалқанша бездің қызметінің төмендеуі (гипотиреоз).8. Сусамыр, семіздік, гипертониялық ауру.
9. Іріңді мастит.10. Иондаушы сәулелендіру.11. Сүт безінің әртүрлі жарақаттары.12. Тұқым қуушылық.Сүт, кеуде безінде рак ауруы пайда болғанда төмендегідейгормондық, иммунологиялық, метаболиттік өзгерістер менауытқулар болады1. Прогестерон гормонының қалыпты деңгейі төмен, эстрогендік гормонның деңгейіжоғары болады.2. Бүйрек үсті без өндіретін картизол гормонының деңгейі күрт жоғарылайды да,17-кестостероид гормоны төмендейді.3. Еркектерде андрогендік гармондардың деңгейі жоғары болады (тестостерон,дегидротестостерон).4. Барлық гонадотроптық гормондардың деңгейі жоғарылайды.5. Қанда инсулиннің, холестериннің деңгейі жоғары болады.6. Қанда тығыздығы жоғары липопротеидтердің деңгейі өсіп, тығыздығы төменлипопротеидтердің деңгейі азаяды.7. Қанда тироксин, трийодтиронин, самотостатин гормондарының деңгейі жоғары болады.8. Жасушалық иммунитеттің белсенділігі төмендейді.116Гормональдық фактор- Сүт безінің ісік алды аурулары мен рагы әртүрлі ағзалардан бөлінетін гормондардың тепе-теңдігінің бұзылуынан немесе қалыпты жағдайдың ауытқуынан пайда болады. Сондықтанрактың бұл түрі гормондарға тәуелді ісік болып табылады.- Сүт безінің өсіп-жетілуіне, сүт өндіруіне тікелей қатынасы бар ағзалар қатарына мишық,аналық без, ал жанама қатынасы бар ағзаларға қалқанша және бүйрек үсті бездері жатады.Пролактин – сүт безіндегі пролиферативтік үрдісті жеделдетеді, секреторлық жасушалардыкөбейтеді, бөлікшелердің, сүт өзекшелерінің санын көбейтіп, лакторопты гормон бөледі, олальволаларды сүт өндіруге дайындайды.Сүт безі ракалды ауруларыСүт безіндегі ракалды аурулары мастопатия, мастоаденоз немесе дисгормональдықгиперплазия деп аталынады.Мастопатия тіндік өзгерістерге байланысты екі топқа бөлінеді:- Жайылмалы.117-Түйінді.Мастопатия бір күнде, не бір айда пайда болмайды, ол бірнеше жылдар бойында біртіндепдамиды, сондықтан оны клиникалық, морфологиялық және емдеу үрдісіне байланысты үшкезеңге бөлеміз.I кезең – бастапқы кезең, жасы 30-ға дейінгі әйелдерде жиі кездеседі. Ол масталгия,мастодинамия немесе жай (простая) мастопатия деп аталынады. Бұл кезеңде әйелдердіңетеккірлері келерінің алдынан 4-5 күн бұрын сүт безінде сыздаған аурулық сезім пайда болады,әсіресе еміздік аймағында. Сүт безі аздап ісінгендей, көлемі ұлғайғандай болып сезіндіреді.
Кейде еміздіктен уыз тәрізді кішігірім бөлінді шығуы мүмкін. Аталмыш белгілер етеккірбіткеннен 4-5 күннен кейін білінбейді.II кезең – егерде бірінші кезеңде емделмесе, сүт безі ағзаларында бездік тіндер бірте-біртедәнекер тіндермен алмаса бастап, сүт жолдарындағы өзекшелердің кілегей қабықшасындақатерсіз папилломалар пайда болады, сүт безінде дәнекер тіндер көбейіп, сүт жолдарықоймаларында жылауық пайда болады. Бұл кезеңді фиброзды-кистозды (қатайма-жылауықты)мастопатия деп атайды.III кезең – науқас адам бұл кезеңде де емделмесе, дәнекер тіндер шоғырланып, сүтбезі тіндерінде қатайған фиброзды ошақты немесе жайылмалы тіндік өзгерістер немесесүт түтікшелерінде жылауық, папилломалар пайда болады, яғни түйіндік-жылауықтықмастопатияға немесе фиброаденомаға айналады.Егерде қыз балаларда туа біткен аналық бездің өндіретін эстрогендік гормондары үнеміжоғарғы деңгейде болса, онда жасы 15-18-ге келген кезінде аталмыш үш кезеңнен өтпегенфиллоидтық фиброаденомалар пайда болады.Сүт безі рагының пайда болуына бейімді жоғарғықауіп-қатерлі топЖан-жақты емханалық тексерулерден өткеннен кейін, әйелден аталып өткен ракалдыаурулардың пайда болуының 12 себебінің 5-і бар болса, гормондық, иммунологиялық,метаболиттік аталмыш ауытқулар байқалса және осыларға қоса мастопатияның II-IIIкезеңдерінің барлығы анықталса, ондай әйелдер жоғарғы қауіп-қатерлілер қатарынажатқызылады да, I ”б” клиникалық диспансерлік топқа есепке алынады. Оларға әртүрлісауықтыру, емдеу шаралары қолданылады.Әрбір ай сайын емхананың бас дәрігері онкологпен бірлесе отырып дәрігерлік кеңестеемхана бойынша сүт, кеуде бездеріндегі рактың кешігіп анықталу ( ІІІ- ІV даму сатысы)себептерін анықтап, сол себептердің болашақта қайталанбауы жөнінде әртүрлі шаралар алады.Мастопатияны анықтау тәсілдері1. Әрбір әйел адам оқта-текте етеккір аяқталғаннан 6-7 тәулік өткеннен кейін өзінің сүт безін,қолтық астындағы бездерді сипап тексерулері арқылы сүт безінде пайда болған өзгерістердібайқап отырулары керек.2. Сүт безіндегі оқыс бөлінділерді анықтау үшін «сүт безі тартқышын» үнемі тексеріпотыру керек.3. Скрининг тәсілінде флюоромаммография, дуктография ,ультрадыбыстық зерттеулерарқылы сүт безінде пайда болған әртүрлі өзгерістер анықталады.
4. Гинекологиялық анамнез, аурудың даму тарихын анықтау.5. Мануалдық тексеру (қарау, сипау).6. Гормондық, иммунологиялық, биохимиялық зерттеулер.1187. Цито-морфологиялық зерттеу (сүт безінен бөлінділер, сорындылар алынады).Мастопатияны емдеу тәсілдеріI кезеңдегі мастопатиясы бар әйелдерге балалы болып, нәрестені 1-1,5 жыл бойында үзбейемізу. Егер оған мүмкіншілігі болмаса, онда жыныстық гормондардың деңгейін анықтап,гормондық дәрілермен емделеді, оған қосымша вобензим, маммолептин, мастодион, 0,5%йодты калий, т.б. қолданылады.II кезеңдегі науқастарға жүкті болуға болмайды, оларды қатаң диспансерлік бақылауғаалып, әуелі консервативтік емдер қолданылады, мастопатияның пайда болуына септігін тигізгенсебептерге қарсы шаралар жүргізіледі.III кезеңде – хирургиялық тәсілмен секторалдық резекция жасалынып, кесіп алынған тіндершұғыл түрде морфологиялық тексеруден өткізіледі.Сүт безі рагының патологиялық анатомиясыМакроскопиялық түрі мен көрінісіне байланысты үшке бөлінеді:1. Түйінді рак – без ұлпасында бір, кейде бірнеше түйін болады.2. Жайылмалы рак – оның бірнеше түрлері болады. Олар:- ісініп- қалыңдаған рак;- мастит тәрізді рак;- иілме тәрізді рак;- «тасбақа» сырты тәрізді рак;3. Педжет ауруы тәрізді емізіктегі рак, ол сыртқы көрінісі бойынша экзема, ойық жара,ісіктәрізді болады.Сүт безі рагының гистологиялық жіктелуі ( UICC, 2002)А. Инвазивтік емес рак ( рак in situ):- түтікшелік немесе сүт түтікшелерінің ішіндегі папилломалардан өрбіген рак;- бөліктік немесе лобулярлық рак.Б. Инвазивтік немесе инфильтративтік рак:- сүт түтікшелерінен өрбіген инфильтративтік өрбіген жалпақ жасушалы рак;- сүт бөліктерін инфильтрациялап өрбіген бездік рак ;-шырышты ( муцинозды) рак;- медулярлық (милық) рак;- тубулярлық рак;- апокриндік рак;- пісіп-жетілмеген ракВ. Ерекше түрлер: - папиллярлы ( шашақты)- жалпақ жасушалы;- Педжет ауруы тәрізді;- Саркома тәрізді.Сүт безі рагының негізгі гистологиялық түрі – бездік рак, оның 90 %-ын түтікшелік, ал10%-ын бөліктік рак құрайды.Сүт безі рагы морфологиялық тұрғыдан пісіп-жетілуі бойынша 4-ке бөлінеді:G 1 – жоғарғы дәрежеде пісіп- жетілген ракG 2 – орта дәрежеде пісіп -жетілген ракG 3 – төменгі дәрежеде пісіп- жетілген ракG 4 – пісіп-жетілмеген рак119Сүт безі рагының түйіндік түрі және оның қолтықасты лимфалық түйіндердегі
тамырымен, денесі – 2-3 қабырғааралық лыпыма қан тамырмен, ал бездің ішкі жоғарғы жәнетөменгі шаршылары– қолқадан шығатын ішкі кеуделік лыпыма қан тамырмен жасақталған.Сүт безі рагының жиілігіЕуропаның 17 мемлекетінде 2008 жылы ( МАИР, 100000 адамға шаққанда) сүт безі рагыменаурушылықтың жоғарғы көрсеткіштері Францияда – 95,1, Италияда – 94,4, Нидерландия-да – 90,3, Алманияда – 84,3, Данияда – 83,4, ал төменгі – Литвада – 43,7, Латвияда – 44,1,Словакияда – 46,9, Эстонияда – 47,2, тіркелді.ТМД көлемінде аурушылық көрсеткіштері 100 000 адамға шаққанда – Ресейде – 42,9,Беларуста – 37,9, Грузияда – 36,5, Арменияда – 31,7, Молдовада – 24,8,Қазақстанда – 20,8,Қырғызстанда – 20,0, Әзірбайжанда – 12,5 анықталды ( Давыдов М.И., Аксель Е.М. т.б, 2010 ж.).Қазақстанда соңғы 40 жылдар аралығында (1970 – 2010 жж.) аталмыш көрсеткіш 10,6-дан20,6-ке дейін көтеріліп, 22 қатерлі ісік түрлерінің ішінен 6-орыннан 3-ші орынға шықты.2010 жылы ҚР сүт безі рагы 3355 адамда анықталды. Жоғарғы аурушылық көрсеткіші.Алматы қаласында – 34,3, Павлодар – 29,8, ШҚО-да – 31,0, Қостанайда – 23,3, Қарағанды –27,0 облыстарында, ал төменгі – Қызылорда 11,8, Оңтүстік Қазақстан – 11,0, Жамбыл – 13,2,Атырау – 10,4 облыстарында тіркелді . Сүт безі рагының I-II даму сатысында анықталғандар –74,1%, ал IV сатысында – 6,9% анықталды. Әсіресе 40-50 жастың арасындағы әйелдер жиіауырады (Қ.А\Ш. Нұрғазиев, 2011).Сүт, кеуде безі ракалды аурулары мен рактың пайдаболу себептері1.Етеккірлік үрдістің бұзылуы:- Етеккірдің 12 жасқа дейін басталуы;- Етеккірдің 50 жастан асқанша тоқтамауы;- Етеккірдің ай сайынғы келіп-кету үрдісінің өзгерістері;- Овуляцияның (жүктіліктің) болмауы.2. Жыныстық қатынастың бұзылыстары:- Жыныстық қатынастың мүлдем жоқтығы, үзілді-кесілді болуы;- Әйелдердің жыныстық қатынасқа ынтасыздығы;- Жүкті болудан физиологиялық жағдайдан тыс сақтану (дәрі қабылдау, қынапқа шаухеттіңтүспеуі).3. Жүкті болу үрдісінің бұзылуы:- Бірінші нәрестеге 30 жастан кейін жүкті болу;- Бедеулік немесе нәрестені аз табу (1-2);- Жиі түсік (5, одан жоғары).4. Сүт өндіру үрдісіндегі өзгерістер:- Емізу кезіндегі нәрестеге еміренбеу;- Нәрестені 2-3 айдан артық емізбеуі, тіпті одан бас тарту.5. Аналық без бен жатыр аурулары ( созылмалы қабынулар, аналық бездің жылауығы,жатыр миомасы, эндометриоз).6. Бауырдың созылмалы қабынуы немесе циррозы.7. Қалқанша бездің қызметінің төмендеуі (гипотиреоз).8. Сусамыр, семіздік, гипертониялық ауру.
9. Іріңді мастит.10. Иондаушы сәулелендіру.11. Сүт безінің әртүрлі жарақаттары.12. Тұқым қуушылық.Сүт, кеуде безінде рак ауруы пайда болғанда төмендегідейгормондық, иммунологиялық, метаболиттік өзгерістер менауытқулар болады1. Прогестерон гормонының қалыпты деңгейі төмен, эстрогендік гормонның деңгейіжоғары болады.2. Бүйрек үсті без өндіретін картизол гормонының деңгейі күрт жоғарылайды да,17-кестостероид гормоны төмендейді.3. Еркектерде андрогендік гармондардың деңгейі жоғары болады (тестостерон,дегидротестостерон).4. Барлық гонадотроптық гормондардың деңгейі жоғарылайды.5. Қанда инсулиннің, холестериннің деңгейі жоғары болады.6. Қанда тығыздығы жоғары липопротеидтердің деңгейі өсіп, тығыздығы төменлипопротеидтердің деңгейі азаяды.7. Қанда тироксин, трийодтиронин, самотостатин гормондарының деңгейі жоғары болады.8. Жасушалық иммунитеттің белсенділігі төмендейді.116Гормональдық фактор- Сүт безінің ісік алды аурулары мен рагы әртүрлі ағзалардан бөлінетін гормондардың тепе-теңдігінің бұзылуынан немесе қалыпты жағдайдың ауытқуынан пайда болады. Сондықтанрактың бұл түрі гормондарға тәуелді ісік болып табылады.- Сүт безінің өсіп-жетілуіне, сүт өндіруіне тікелей қатынасы бар ағзалар қатарына мишық,аналық без, ал жанама қатынасы бар ағзаларға қалқанша және бүйрек үсті бездері жатады.Пролактин – сүт безіндегі пролиферативтік үрдісті жеделдетеді, секреторлық жасушалардыкөбейтеді, бөлікшелердің, сүт өзекшелерінің санын көбейтіп, лакторопты гормон бөледі, олальволаларды сүт өндіруге дайындайды.Сүт безі ракалды ауруларыСүт безіндегі ракалды аурулары мастопатия, мастоаденоз немесе дисгормональдықгиперплазия деп аталынады.Мастопатия тіндік өзгерістерге байланысты екі топқа бөлінеді:- Жайылмалы.117-Түйінді.Мастопатия бір күнде, не бір айда пайда болмайды, ол бірнеше жылдар бойында біртіндепдамиды, сондықтан оны клиникалық, морфологиялық және емдеу үрдісіне байланысты үшкезеңге бөлеміз.I кезең – бастапқы кезең, жасы 30-ға дейінгі әйелдерде жиі кездеседі. Ол масталгия,мастодинамия немесе жай (простая) мастопатия деп аталынады. Бұл кезеңде әйелдердіңетеккірлері келерінің алдынан 4-5 күн бұрын сүт безінде сыздаған аурулық сезім пайда болады,әсіресе еміздік аймағында. Сүт безі аздап ісінгендей, көлемі ұлғайғандай болып сезіндіреді.
Кейде еміздіктен уыз тәрізді кішігірім бөлінді шығуы мүмкін. Аталмыш белгілер етеккірбіткеннен 4-5 күннен кейін білінбейді.II кезең – егерде бірінші кезеңде емделмесе, сүт безі ағзаларында бездік тіндер бірте-біртедәнекер тіндермен алмаса бастап, сүт жолдарындағы өзекшелердің кілегей қабықшасындақатерсіз папилломалар пайда болады, сүт безінде дәнекер тіндер көбейіп, сүт жолдарықоймаларында жылауық пайда болады. Бұл кезеңді фиброзды-кистозды (қатайма-жылауықты)мастопатия деп атайды.III кезең – науқас адам бұл кезеңде де емделмесе, дәнекер тіндер шоғырланып, сүтбезі тіндерінде қатайған фиброзды ошақты немесе жайылмалы тіндік өзгерістер немесесүт түтікшелерінде жылауық, папилломалар пайда болады, яғни түйіндік-жылауықтықмастопатияға немесе фиброаденомаға айналады.Егерде қыз балаларда туа біткен аналық бездің өндіретін эстрогендік гормондары үнеміжоғарғы деңгейде болса, онда жасы 15-18-ге келген кезінде аталмыш үш кезеңнен өтпегенфиллоидтық фиброаденомалар пайда болады.Сүт безі рагының пайда болуына бейімді жоғарғықауіп-қатерлі топЖан-жақты емханалық тексерулерден өткеннен кейін, әйелден аталып өткен ракалдыаурулардың пайда болуының 12 себебінің 5-і бар болса, гормондық, иммунологиялық,метаболиттік аталмыш ауытқулар байқалса және осыларға қоса мастопатияның II-IIIкезеңдерінің барлығы анықталса, ондай әйелдер жоғарғы қауіп-қатерлілер қатарынажатқызылады да, I ”б” клиникалық диспансерлік топқа есепке алынады. Оларға әртүрлісауықтыру, емдеу шаралары қолданылады.Әрбір ай сайын емхананың бас дәрігері онкологпен бірлесе отырып дәрігерлік кеңестеемхана бойынша сүт, кеуде бездеріндегі рактың кешігіп анықталу ( ІІІ- ІV даму сатысы)себептерін анықтап, сол себептердің болашақта қайталанбауы жөнінде әртүрлі шаралар алады.Мастопатияны анықтау тәсілдері1. Әрбір әйел адам оқта-текте етеккір аяқталғаннан 6-7 тәулік өткеннен кейін өзінің сүт безін,қолтық астындағы бездерді сипап тексерулері арқылы сүт безінде пайда болған өзгерістердібайқап отырулары керек.2. Сүт безіндегі оқыс бөлінділерді анықтау үшін «сүт безі тартқышын» үнемі тексеріпотыру керек.3. Скрининг тәсілінде флюоромаммография, дуктография ,ультрадыбыстық зерттеулерарқылы сүт безінде пайда болған әртүрлі өзгерістер анықталады.
4. Гинекологиялық анамнез, аурудың даму тарихын анықтау.5. Мануалдық тексеру (қарау, сипау).6. Гормондық, иммунологиялық, биохимиялық зерттеулер.1187. Цито-морфологиялық зерттеу (сүт безінен бөлінділер, сорындылар алынады).Мастопатияны емдеу тәсілдеріI кезеңдегі мастопатиясы бар әйелдерге балалы болып, нәрестені 1-1,5 жыл бойында үзбейемізу. Егер оған мүмкіншілігі болмаса, онда жыныстық гормондардың деңгейін анықтап,гормондық дәрілермен емделеді, оған қосымша вобензим, маммолептин, мастодион, 0,5%йодты калий, т.б. қолданылады.II кезеңдегі науқастарға жүкті болуға болмайды, оларды қатаң диспансерлік бақылауғаалып, әуелі консервативтік емдер қолданылады, мастопатияның пайда болуына септігін тигізгенсебептерге қарсы шаралар жүргізіледі.III кезеңде – хирургиялық тәсілмен секторалдық резекция жасалынып, кесіп алынған тіндершұғыл түрде морфологиялық тексеруден өткізіледі.Сүт безі рагының патологиялық анатомиясыМакроскопиялық түрі мен көрінісіне байланысты үшке бөлінеді:1. Түйінді рак – без ұлпасында бір, кейде бірнеше түйін болады.2. Жайылмалы рак – оның бірнеше түрлері болады. Олар:- ісініп- қалыңдаған рак;- мастит тәрізді рак;- иілме тәрізді рак;- «тасбақа» сырты тәрізді рак;3. Педжет ауруы тәрізді емізіктегі рак, ол сыртқы көрінісі бойынша экзема, ойық жара,ісіктәрізді болады.Сүт безі рагының гистологиялық жіктелуі ( UICC, 2002)А. Инвазивтік емес рак ( рак in situ):- түтікшелік немесе сүт түтікшелерінің ішіндегі папилломалардан өрбіген рак;- бөліктік немесе лобулярлық рак.Б. Инвазивтік немесе инфильтративтік рак:- сүт түтікшелерінен өрбіген инфильтративтік өрбіген жалпақ жасушалы рак;- сүт бөліктерін инфильтрациялап өрбіген бездік рак ;-шырышты ( муцинозды) рак;- медулярлық (милық) рак;- тубулярлық рак;- апокриндік рак;- пісіп-жетілмеген ракВ. Ерекше түрлер: - папиллярлы ( шашақты)- жалпақ жасушалы;- Педжет ауруы тәрізді;- Саркома тәрізді.Сүт безі рагының негізгі гистологиялық түрі – бездік рак, оның 90 %-ын түтікшелік, ал10%-ын бөліктік рак құрайды.Сүт безі рагы морфологиялық тұрғыдан пісіп-жетілуі бойынша 4-ке бөлінеді:G 1 – жоғарғы дәрежеде пісіп- жетілген ракG 2 – орта дәрежеде пісіп -жетілген ракG 3 – төменгі дәрежеде пісіп- жетілген ракG 4 – пісіп-жетілмеген рак119Сүт безі рагының түйіндік түрі және оның қолтықасты лимфалық түйіндердегі