Файл: Тест тапсырмалары екі сРАты мтіндер.docx

КіріспеБұл тапсырмалар жинағы 4 сынып оқушыларына қазақ тілі мен әдебиетік оқу пәні бойынша жаңартылған білім беру бағдарламасына негізделген. Оқу сауаттылығы - оқушының жазбаша мәтіндерді ұғына оқу қабілеттілігі және оларға рефлексия, олардың мазмұнын өз мақсаттарына қол жеткізу үшін қолдануы, білімдері мен дағдыларын қоғамның белсенді өміріне араласуы үшін дамытуы. Қазіргі уақытта оқушының бойындағы функционалдық сауаттылығы пен өмірге қажетті құзырлылықтар жиынтығын дамытуға басты назар аударылады. Сонымен қатар, қазақ тілін тереңдете үйренгісі келген оқушылар да пайдалана алады.

ТЕСТ ТАПСЫРМАЛАРЫ ЕКІ СҰРАҚТЫ МӘТІНДЕР

Мәтін №1

Құйысқан – аттың үстіндегі ертоқымы қия жерде мойнына қарай сырғыпкетпесүшін,аттыңтүпқұйрығынанөткізіп,ердіңартқықанжығалығынабекітетінқайыстанжасалатынқұрал.Қайыстеріденжасалған,мықтыболады.Құйысқанның екі жақтауы және жаңбырлық-салпыншақ атты жылқыныңсауырынжапқанүзбелеріболады.Құйысқанаттыңтезектастайтынтышпасынакөлденеңтұрғандықтан,кейбіркездердежылқыныңтезегіқұйысқанғақыстырылыпқалып,аттыңеркінқимылынакедергікелтіреді.Мұндайды біздің қазақ жақтырмай: «Құйысқанға қыстырылған тезек сияқты»деп айтады.Өмілдірік - ер артқа қарай сырғып кетпеу үшін, аттың омырауынорайтағылған құрал.

1. 
   Құйысқанның қайыстан жасалуының себебі
   

1. 
   Құйысқан мықты болуы үшін
   
2. 
   Құйысқан аттың терісін қажамас үшін
   
3. 
   Құйысқан әдемі көрінуі үшін
   
4. 
   Құйысқанға тезек қыстырылмас үшін
   
5. 
   Құйысқан осал болуы үшін
   

2. 
   Мәтіндегі: «Құйысқанға қыстырылған тезек сияқты»деген сөздің астарлы мағынасы
   

1. 
   Қолынан іс келмейтін адамға қатысты айтылған
   
2. 
   Өзінің жауапкершілігін көрсете алмайтын адамға қытысты айтылған
   
3. 
   Кез-келген жерде жарқырап жүретін адамға қатысты айтылған
   
4. 
   Өзінің жеке пікірі жоқ адамға қатысты айтылған
   
5. 
   Кез-келген іске қыстырыла беретін адамға қатысты айтылған
   

---

Мәтін №2

Көшпелілерұғымындаыдыс-аяқтүрлеріматериалдықигіліктіңбіріретінде молшылық-тоқшылық, ырыс-берекенің көзі деп есептелінді. Өйткенідәстүрлінаным-сенімбойынша,аузыжоғарықарағанішіқуысыдыс-аяққаТәңірінесібебұйыртадыекендеседі.Соныменбіргетұрмыстықтіршіліктентыс адамдар арасындағы дәнекер саналатын «дәм-тұз» деген киелі ұғыммен десемантикалықбайланысыайқынаңғарылады.Басқашаайтқанда,ыдыс-аяқдастарқандас адамдар арасындағы сыйластық қатынастың да өзіндік дәнекеріфункциясынатқарады.Өйткенікөшпелілердіңэтикасыбойынша,бірдастарқаннан,бірыдыстан(табақтан)дәмтатқанадамдарбір-бірінжаманшылыққақиюыүлкенкүнәболыпсаналды.Ыдыс-аяқтыңдәстүрліотбасылық-некелікқатынасжүйесіндедеөзіндікғұрыптықжәнеэтикалықорны мен функциясы болды. Қыздың жасауының құрамындағы шешесінің өзқолынантабысталғаныдыс-аяққыздыңкөргенділігініңайғағыіспеттесболды.

1. 
   Ыдыс-аяқтың функиясы
   

1. 
   Сыйластық қатынасы
   
2. 
   Махаббат қатынасы
   
3. 
   Адамгершілік қатынасы
   
4. 
   Ар-намыс қатынасы
   
5. 
   Аманаттау қатынасы
   

2. 
   Мәтін мазмұнына лайықты даналық ой
   

1. 
   Ас – адамның арқауы
   
2. 
   Доссыз өмір, тұзсыз ас
   
3. 
   Аяғын көріп, асын іш
   
4. 
   Анаға қарап қыз өсер
   
5. 
   Отбасы – шағын мемлекет.
   

---

Мәтін №3

Жапырақ–жоғарысатыдағыөсімдіктерөркенініңөсуібіршамашектелгенбүйірлікмүшесі.Олқыстырмалымеристемалардыңбелсенділігінәтижесінде түп жағымен немесе барлық жағымен ұлғайып өседі. Ағаштар менбұталарда бұл уақытша мүше. Тамыр мен сабақтан жапырақтың айырмасы олөсуін ұшы арқылы емес, жапырақ тақтасының негізінде орналасқан қыстырмамеристемасыарқылы жалғастырады.Алғашқы нағыз жасыл жапырақ өсімдіктердің сулы ортадан құрылыққашығуына байланысты құрлық жағдайларына бейімделген. Қос жарнақтыларданегізгі өркеннің апексі және төбе бүршігі жетілгенге дейін, олардың тұқымынанөсіпшыққанжапырақ-тұқымжарнақтарыныңжапырағыдепаталады.Жапырақтаралғашқынегізгіөркеннің,оданкейінжанамаөркендердіңәрқайсысыныңбойконусындаэкзогендімеристемалықтөмпешіктерретіндеқалыптасып жетіледі. Төмпешіктердің жоғарғы бөлігі - апексі, төменгі бөлігібазальды бөлігі деп аталады. Апекстен жапырақ тақтасы, сағағы, ал базальдыбөлігіненжапырақнегізі,бөбешікжапырақтар,қынаппайдаболады.

1. 
   Тамыр мен сабақтан жапырақтың айырмасы
   

1. 
   Тамыры тереңге тартады
   
2. 
   Өсуі ұшынан жалғаспайды
   
3. 
   Алғашқысы негізгі өркеннен шығады
   
4. 
   Жанама өркеннен шығады
   
5. 
   Меристемасынан өспейді
   

2. 
   Мәтін мазмұнына лайықты тақырып
   

1. 
   Алғашқы жапырақтар
   
2. 
   Нағыз жасыл жапырақ
   
3. 
   Жапырақтардың сипаты
   
4. 
   Жапырақтардың түсі
   
5. 
   Жапырақтардың түрі
   

Мәтін №4

Көшпелілер өмірінде малдың орны ерекше. «Күндік өмірің болса, түстікмалжи»дегенбабаларымыз.«Малым-жанымның,жаным-арымныңсадағасы»дептүйедітағыда.Сәлемдескендеде«мал-жанаман

---

ба?»депбастайтыны содан. «Көш көлікті болсын!», Қоныс жайлы болсын!» «қойың егізтапсын!». Бұл тілеулер де шаруашылық ыңғайына қарай қолданылады. «Қойбаққанға, шаруаға қыры бар адамға бітеді» дейді бұрынғылар. «Қой қара тасқа,жабағы жеген насқа бітеді» деп те дәріптейді. Қой көшпелі қазақтың кисе –киімі,жесе–тамағы.Оныңазықтықжәнетұрмыстағыпайдасытүйеменжылқытүлігінен артық.Жерменшөптідетаңдамайды.С.Мұқанов бір еңбегінде: «Төңкерістен бұрын 20-25 мың қойы бар байлар жиікездескен»,-депжазыпты.МонғолияныңҚобдабетіндегіасқанбайдыңбіріболғанТоқанұлыҰлтарақтыңтексоғымына45жылқы,10шақтысиыр,100шамасындақойсойылатын болған. Әрине, бұл байдың өз жалшы-малшыларының да қазанынкөтеруіменқатар,байғакелерқонақтыңмөлшерін,жиын-тойдыңауқымынесептегендегі көрсеткіш. Сондай-ақ, XIX ғасырдың соңы кезіндегі мәліметтергеқарағанда «Семей губерниясының бір байы соғымына он жылқы, елу қой, екі-үшсиыр соятын болған» дейді зерттеушілер.

1. 
   Қой малының артықшылығы
   

1. 
   Азықтық пайдасы артық
   
2. 
   Тебінге қатты шыдайды
   
3. 
   Соғымға көп сойылған
   
4. 
   Қара тасқа бітеді
   
5. 
   Көшке қолданған
   

2. 
   Байлардың соғымға өте көп мал арнауының себебі
   

1. 
   Кедей-кепшіктерге таратқан
   
2. 
   Отбасында адамдар көп болған
   
3. 
   Ауқымды жиын-тойлар көп болған
   
4. 
   Асқан бай болған
   
5. 
   Жалшыларға таратып отырған.
   

---

Мәтін №5

Қазақтың тал бесіктен жер бесікке дейінгі бүкіл ғұмырында төрт түліксізкүнікем.Салт-дәстүрінде,өлең-жырында,тұрмыстіршілігіндеберікорынтепкен.Шілдехана,бесіктой,тұсаукесер,сүндеттойы,келінтүсіру,құдашақыру - бәрі мал өнімінсіз өтпеген. Мәселен, құдаларға сойылған малдың етінжеместенбұрынқұйрық-бауырасатады.Жаңасойылғанқойдыңмүшебөліктері, кұданың сыбағасы - жамбас салынған «құда табақ» тарту бәріндежарасымдыәдеп,биікпарасатжатыр.Қонақкүтурәсіміөзалдынабөлекмектеп. Сыйлы адамдарға жасының үлкен кішілігіне карап сыбаға жасалады.Ақсақалға бас тартылады. Басты ұстау, одан дәм таттыру, орнымен үлестіру деөнер.

1. 
   Мал өнімінің қажеттілігі
   

1. 
   Салт-дәстүрде қолданған.
   
2. 
   Жиын- тойларда басты ас ретінде саналған.
   
3. 
   Құдаларға арналған ас ретінде саналған.
   
4. 
   Адамдардың сыбағасы болған.
   
5. 
   Ақсақалға басын тартқан.
   

2. 
   Мәтін бойынша мал өнімінің пайдасы
   

1. 
   Онсыз жиын-той өтпеген
   
2. 
   Киім тігу өнімі болған
   
3. 
   Жарасымдылыққа шақырған
   
4. 
   Парасатты дәріптеген
   
5. 
   Сыбаға берілген
   

Мәтін №6

Таралғынемесеүзеңгібау–ердіңқапталындағыойыққаөткізіліп,үзеңгіге бекітілген қайыс бауды айтады. Бауды иленген қайыстан екі немесе үшелі етіп тіліп жасайды. Жайшылықта үзеңгі бау бір қабат болса, жаугершіліккезінде сарбаздар үзеңгі бауды бірнеше қабаттайтын болған. Ат үстінде тұрыпсадақтартунемесенайзаласукезінденегізгікүшүзеңгібауғатүседі.Сондықтан да үзеңгі бау немесе таралғының сайыс кезінде маңызы өте зорболған.Қазақтыңауызекісөзіндегі:«Үзеңгібауысегізқабат,ас

---