Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

- қан өндіретін ағзаларда қалыпты жасушаболыпсаналатын,бірақшеткеріқандапайдаболуыпатологиялықкөрінісболыпесептелетін IV және/немесе V кластарыныңжетілмеген жасушалары түріндекөрінетін лейкоциттердің патологиялық формасы. Соныменқатар,таяқшаядролыжасушалардыңсаны7%-данасатынболсапатологиялықрегенеративтібұзылысболыпсаналады.Лейкоциттердің дегенеративті өзгерістері (от лат. degenero - кемістіктердіңболуы; грек. leukos - ақ + kytus - жасуша)– бұл табиғаты әртүрлі патогендікфакторлардыңәсеріненлейкоциттердіңқұрылымыныңжүрепайдаболғананомалиялары.Мысалы:лейкоциттердіңанизоцитозы,лейкоциттердіңпойкилоцитозы,ядроныңгипосегментациясынемесегиперсегментациясы,цитоплазманың уытты түйіршіктенулері және вакуолизациясы, кариорексис,кариопикноз.Лейкоциттердіңрегенеративті-дегенеративтіөзгерістері-бұлжағдайдарегенерация процестерінің, яғни нейтрофилдердің жас түрлерінің қарқындыбелсендірілубелгілеріменқатар,түрліморфофункциялықдегенерациябелгілерініңпайдаболуы немесе күшеюі байқалады.Қарапайым гиповолемия(нормоцитемиялық) - (грек. hypo – төмен, аз +франц. volume - көлем + грек. haima – қан + лат. norma- үлгі + грек.kytus -жасуша + haima - қан) гематокриттің өзгеруінсіз қан көлемінің азаюы, жітіқансырауданкейінтезарададамидыжәнесұйықтықтыңтіндерденқанғаөткенінедейін байқалады.Олигоцитемиялық гиповолемия (грек тілінде oligos – кішкене, аз – kytos –жасуша + haima-қан) - айналымдағы қан көлемінің азаюы, бұл кезде қандаплазмаға қарағандажасушалар санының азаюы басым болады.Гематокриттөмендейді. Жіті қансыраудан кейінгі кезеңдетеңгерілу механизмі ретіндеқордан қанның және тіндік сұйықтықтың қан арнасына келіп түсуі, қанныңқұрамы

---

мен көлемінің орнын толтыра алмаған кезде байқалады.

Полицитемиялық гиповолемия (грек тілінде polys – көптеген, – kytos – жасуша + haima-қан) - эритроциттер мөлшерінің салыстырмалы түрде жоғарылауы кезінде қан сарысуы көлемінің азаюына байланысты жалпы қан көлемінің азаюы. Гематокрит жоғарылайды. Организмнің сусыздануы кезінде (іш өту, құсу, тер бөлудің күшеюі, гипервентиляция), микротамырларда қанның патологиялық қорға жиналуынан және тамырлардың өткізгіштігінің артуының нәтижесінде сұйықтықтың тіндерге қарай шығуының күшеюінен туындайтын шок кезінде дамиды.

Қарапайым гиперволемия (нормоцитемиялық) - (грек тілінде hyper - жоғары + франц. volume – көлем + грек. haima-қан) – гематокрит санының өзгеруінсіз айналымдағы қан көлемінің артуы. Көп мөлшерде қан құйғанда, ауыр қол жұмысын атқарғанда, жіті гипоксияларда қан қорынан қанның жалпы қанағымға келіп түсуі кезінде байқалады.

Олигоцитемиялық гиперволемия - плазма есебінен қан көлемінің көбеюі. Гематокрит төмендейді. Бүйрек ауруларына байланысты организмде судың кідіруі кезінде, қаналмастырғыларды, изотониялық ерітінділерді көп мөлшерде енгізгенде және антидиурездік гормон артық өндірілгенде дамиды. Полицитемиялық гиперволемия - эритроциттер санының өсуі есебінен қан көлемінің жоғарылауы. Гематокрит жоғарылайды. Созылмалы гипоксияға байланысты туындайтын ауруларда (жүрек ақаулары, эмфизема), сүйек кемігінде жасушалардың ісіктік өсуінің нәтижесі ретінде саналатын эритремиялар кезінде дамиды.

Олигоцитемиялық нормоволемия - қанның жалпы көлемінің бұзылыстарының бір түрі, бұл кезде қанның жалпы көлемі қалыпты болып, гематокрит төмендейді. Қансыраудан болатын анемияларда (тіндік сұйықтық есебінен қан көлемінің

---

қалпынакелуі),эритроциттердіңмассивтігемолизінде,гемопоэздіңтежелуікезіндебайқалады.Полицитемиялықнормоволемия-қанныңжалпыкөлемініңбұзылыстарының бір түрі, бұл кезде қанның жалпы көлемі қалыпты, бірақгематокритжоғарылайды.Эритроциттікмассаныңаздағанмөлшерін  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   33

---

Тақырыбы: «Анемиялар мен эритроцитоздардың патофизиологиясы»

Анемия (лат. an – жоқ + грек. haima - қан) – клиникалық-гематологиялықсиндромдар тобы,қанның көлемдiк бiрлiгiнде эритроциттер мен гемоглобинконцентрациясыныңазаюыменжәне/немесеолардасапалықөзгерістердіңболуыменсипатталады.Постгеморрагиялықжітіанемиялар(лат.post–соданкейін+haemorrhagia–қансырау)–азуақыттакөпқанкеткендедамиды.Азуақытішіндекөпмөлшердеқансырағанкездебайқалады. Клиникалықкөрінісі–анемиялықжәнеколлаптоидтысиндромдардыңдамуыменсипатталады.Бұлайналымдағықанкөлемінің,әсіресеплазманыңтезарадаазаюынантуындайды.Қанкетужылдамдығыорташаболғанжағдайдаанемияныңгематологиялықбелгілеріқансырауданкейін2–3тәуліктенсоң,яғникомпенсациялықмеханизмніңгидремиялық сатысындабайқалады.Постгеморрагиялық созылмалы анемиялар – көлемі аз, бірақ жиі жәнеұзақ ішкі немесе сыртқы қан кетулерде дамиды: асқазанның ойықжарасы,геморрой, гиперполименорея, эндометриоздар, геморрагиялық диатездер т.б.Созылмалықанкетукезіндеорганизмдетемірдіңқорытаусылады.Лабораториялық белгілері: гипохромиялы және микроциттік эритроциттер,пойкилоцитоз.Дизэритропоэздік анемиялар(грек. dys- бұзылыс + лат. erythropoiesis-эритроциттердіңөндірілуі)–эритроидтықэлементтердіңсапалықөзгерістерімен, әсіресе эритрокариоциттер бөлінуінің бұзылуымен жүретінгенезі әртүрлі аурулар тобы. Бұл кезде тиімсіз эритропоэз байқалады. Сүйеккемігіндегіқызылқанқатарындағыжасушалардыңыдырауынанжәнежетілгенжасушалардыңқажеттідеңгейдеөндіріле

---

алмауынан дамиды.

Теміртапшылықты анемиялар (ТТА) (лат. deficit – тапшылық) - қан түзілуі бұзылуынан дамитын анемияларға жатады және организмде темір жетіспегенде байқалады. Бұл кезде гемнің, сонымен бірге гемдік емес топқа жататын, құрамында темірі бар ферменттердің түзілуі бұзылады. ТТА-ға тән лабораториялық белгілер: гипохромия, микроцитоз, анулоциттер мен плантоциттердің болуы, қан сарысуында темірдің, ферритиннің мөлшері азаяды және трансферриннің қанығуы төмендеп, жалпы темірді

байланыстырушы қабілеті күшейеді. Сүйек кемігінде сидеробластар саны азаяды.

Ювенильді хлороз (лат. juvenilis – жас, жасөспірім + грек. chloros - жасыл) - жас шамасы 15-20 аралығындағы қыздарда темір тапшылығынан пайда болатын клиникалық-гематологиялық синдром. Терінің жасылдау түспен алебастр тәрізді бозаруымен, сезу және иіс сезудің бұрмалануымен көрінеді. Етеккірдің бұзылуы, жатыр мен аналық бездің гипоплазиясы, гипофункциясы байқалады. Гемоглобиннің бірден төмендеуі және айқын гипохромия (түстік көрсеткіш 0,5 – 0,4-ке дейін және одан да аз болуы) тән.

Сидеропения (грек. sidero - темір + penia – жеткіліксіздік) - организмде темір мөлшерінің азаюы. Себептері: дұрыс тамақтанбау, организмнің темірге мұқтаждығының артуы, созылмалы қан кетумен байланысты темір мөлшерінің азаюы; жіңішке ішекте темір сіңірілуінің бұзылуы. Организмде темір тапшылығының негізгі көріністеріне анемия және эпителий тіндерінің зақымдануы (тіндік сидеропениялық синдром кезінде гастроэнтерологиялық бұзылыстар, тері трофикасының бұзылуы, тері және оның дерифаттарының бұзылыстары) жатады.

Койлонихия (грек. koilos - бос, іші қуыс + onyx – тырнақ) – тырнақтың дистрофиялық өзгерістерінің бір түрі (ониходистрофия).

---