Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

және эритроциттер бұзылысы нәтижесінде пайда болатын анемия түрі. Гемолиз көрінісі көкбауырдың фагоцитарлық белсенділігінің салдарлық күшеюімен байланысты. Көптеген жүре пайда болған гемолиздік анемиялардың генезі – иммундық.

Механикалық гемолиздік анемия – эритроциттердің зақымданған қантамырлар арқылы өтуі кезінде және қантамырлардағы жекеленген тромб немесе жүрек пен қантамырларға пластикалық операция жасалғаннан кейінгі протездермен жанасқан кездегі эритроциттердің механикалық бүлінуінен дамитын жүре пайда болған гемолиздік анемияның түрі. Гематологиялық өзгерістері көп мөлшерде фрагменттелген эритроциттердің, шизоциттердің пайда болуы сипатталады.

Токсикалық - гемолиздік анемиялар (лат. toxicum – у) – шығу тегі биологиялық және химиялық болып саналатын әртүрлі факторлардың әсерінен эритроциттердің ыдырауымен сипатталатын жүре пайда болған гемолиздік анемиялардың түрі. Көбінесе, дәрі-дәрмектерді қабылдағанда, қышқылдармен, химиялық заттармен, саңырауқұлақтармен, араның немесе жылан уымен, ауыр металлдармен уланғанда пайда болады.

Изоиммунды (аллоиммунды) гемолиздік анемиялар (грек. iso - тең + лат. immunis – еркін, барлық нәрседен бос) – науқас адамның эритроциттерінің антигендеріне қарсы антиденелер бар эритроциттердің немесе науқас адамның эритроциттеріне қарсы антиденелердің организмге сырттан түсуімен сипатталатын жүре пайда болған гемолиздік анемиялардың түрі. Бұл нәрестелердің гемолиздік ауруында, эритроциттік массаны құйғанда, қан тобының АВ0 жүйесі немесе резус факторы бойынша сәйкес келмегенде және басқа серологиялық жүйелердің

---

антигендерінеқарсынауқастыңқанынанантиденелертабылғанда байқалады.Нәрестелердің гемолиздік аурулары – ана мен баланың арасындағы резусшиеленістенпайдаболатынтуабіткен,жүрепайдаболғангемолиздіканемиялардың түрі; әйелдің қанының резус факторы теріс болса, жүктіліккезінде резусы оң ұрықтан (қанрезус факторы оң әкесінен пайда болғанрезус-антиген)антирезусагглютинпайдаболады.Оларплацентаарқылыұрықтың қанына өтіп, ұрықтың эритроциттерінің агглютинациясын, соңынантамырішілікгемолиздітуындатады.Гетероиммунды (гаптенді) гемолиздік анемиялар (грек. heteros –басқа +лат.immunis-еркін,барлықнәрседенбос)-науқастыңқанындағыэритроциттердің беткейіне бөгде заттардың (дәрі-дәрмектер немесе вирустар)бекітілуініңнәтижесіндеоларғақарсыжаңаантигендердіңтүзілуіменсипатталатынжүрепайдаболған гемолиздік анемиялар.Аутоиммунды гемолиздік анемия (грек. autos – өзім + лат. immunis - еркін,барлық нәрседен бос) - жүре пайда болған анемиялардың арасында ең көпкездесетін түрі. Гемолиздік анемияның осы түрі фагоцитдеуші мононуклеаржүйесіндегі жасушалардаэритроциттердің агглютинацияға ұшырауы жәнеыдырауыкезінденауқастыңорганизміндегіөзініңэритроциттерінеқарсыантиденелердіңтүзілуінендамиды.Ілкі (идиопатиялық) аутоиммунды гемолиздік анемиялар (грек. idios –меншікті+pathos-ауру)–аутоантиденелердіңәсеріненэритроциттерыдырауының күшеюімен сипатталатын гемолиздік анемиялардың түрі. Бұлкезде қалыпты эритроциттік антигендерді бөгде зат ретінде қабылдап жәнеоларғақарсыантиденелердібөлетіниммунокомпетенттіжасушаларжүйесіндегібұзылыстардыңнәтижесіндеаутоантиденелертүзілебастайды.Салдарлық(симптоматикалық)аутоиммундыанемиялар–иммунокомпетентті

---

жүйелердің бұзылыстарын туындататын әртүрлі аурулардың салдарынан эритроциттердің өмір сүру уақытының қысқаруынан және олардың ыдырауының күшеюінен болатын анемиялар (мысалы, созылмалы лимфолейкоз, жүйелі қызыл жегі, ревматоидтық артрит, бауыр циррозы және созылмалы гепатиттерде жиі дамиды).

Эритроцитоз (грек. erythr - қызыл + kytоs – жасуша + -osis - процесс, ауру дегенді білдіретін суффикс) – қанның көлемдік бірлігінде эритроциттер санының көбеюімен, гемоглобин концентрациясының жоғарылауымен, гематокриттің және айналымдағы эритроциттер салмағының жоғары болуымен сипатталатын қызыл қан патологиясының типтік түрі.

Ілкі эритроцитоздар – қанның бірлік көлемінде эритроциттер санының артуымен сипатталатын аурудың түрі. Оларға шынайы полицитемия (эритремия немесе Вакез ауруы) және жанұялық (тұқым қуалайтын) эритроцитоздар жатады.

Салдарлық абсолютті адекватты (сәйкес, орынды) эритроцитоздар – түрлі гипоксиялық жағдайларда эритропоэздің активациялануы және сүйек кемігінен қантамыр арнасына қарай эритроциттердің көптеп шығуының салдарынан қанның бірлік көлемінде эритроциттер санының жоғарылауымен сипатталатын эритроцитоздың түрі. Әдетте гипоксиялық жағдайлардың компенсациялық кезеңінің басында эритропоэтин өндірілуінің жоғарылауы, кейін қалыпты мөлшерге дейін төмендеуі байқалады.

Салдарлық абсолютті адекватсыз (сәйкес келмейтін) эритроцитоздар - бүйректің (бүйректік эритроцитоздар) оқшауланған гипоксиясы (ишемия) немесе бүйректің, асқазан-ішек жолдарының, бауырдың, көкбауырдың, жатырдың, мишықтың ісіктік

---

аурулары(паранеопластикалықэритроцитоздар)кезіндеэритропоэздіңактивациялануыжәнесүйеккемігіненқантамырарнасынақарайэритроциттердіңкөптепшығуыныңнәтижесіндеқанныңбірліккөлеміндеэритроциттерсаныныңжоғарылауыменсипатталатынжағдай.Эритропоэтинөндірілуінің артуы тән.Салдарлықсалыстырмалыгемоконцентрациялық(гиповолемиялық)эритроцитоздар(франц.concentration–шоғырланған)-сүйеккемігіндеэритроциттертүзілуіактивацияланбасадажәнеолардыңабсолютсаныкөбеймесе де, қанның бірлік көлемінде эритроциттер мөлшерінің артуыменсипатталатын, полицитемиялық гиповолемия кезінде дамитын жағдай. Ұзақуақыттық диареялар, тоқтаусыз құсу, плазморрея мен лимфорреямен айқынбайқалатын күйіктерде, гипервентиляциялық синдромда, тер мол бөлінгендебайқалады.Салдарлықсалыстырмалықайтатаралатынэритроцитоздар–сүйеккемігінде эритроциттер түзілуі активацияланбайтын және олардың абсолютсаныкөбеймеседе,қанныңбірліккөлеміндеэритроциттермөлшерініңартуыменсипатталатын,полицитемиялықгиперволемиякезіндедамитынжағдай.Ағзаларментіндерден,олардағыжинақтаушықорларданэритроциттердің айналымдағы қанға қарай көптеп түсуін туындататын стресс-реакциялар,жіті гипоксия,гиперкатехоламинемиякезіндедамиды.

---

Тақырыбы: «Лейкоцитоздар мен лейкопениялардың патофизиологиясы»

Лейкоцитоз (грек. leukos - ақ + kytus – жасуша + -оsis - процесс, ауру дегендібілдіретін суффикс) - перифериялық қанда лейкоциттер санының қалыптыдеңгейден(9,0х10⁹/л-денкөп) көбеюі.Шынайы лейкоцитоз (абсолютті) - лейкопоэздің күшеюінен, перифериялыққанда лейкоциттер санының қалыпты деңгейден (9,0х10⁹/л-ден көп) көбеюі.Лейкоциттікөрнектіңөзгеруіжиібайқалады.Қайта таралатын лейкоцитоз- қабырғалық(шеткі, маргиналды)пулданжүйелік қанағымға жетілген лейкоциттердің келіп түсуінен перифериялыққанда лейкоциттердің қалыпты деңгейден (9,0х10⁹/л-ден көп) өсуі. Әдеттелейкоциттікөрнек өзгермейді.Нейтрофилия (лат. neuter - ол емес, басқа да емес + грек. phileo - ынтығу,үйір) - нейтрофилдердің пайыздық мөлшерінің 72%-дан, ал абсолют санының(6,0∙10⁹/л)көпболуы.Нейтрофилиялейкоциттікөрнектіңсолғақарайығысуыменқабаттасады.Эозинофилия(грек.eos-таңғышапақ+грек.phileo-ынтығу,үйір)–эозинофилдердің пайыздық мөлшерінің 5%-дан, ал эозинофилдердің абсолютсанының0,4∙10⁹/л–ден көпболуы.Базофилия (грек. basis – негіз, тұғыр + грек. phileo - ынтығу, үйір) - қандабазофилдердің пайыздық мөлшерінің 1%-дан, ал абсолют базофилия кезіндебазофилдердіңсанының 0,09∙10⁹/л-денкөпболуы.Лимфоцитоз (грек. lympha - ылғал + kytus – жасуша + -osis - процесс, аурудегендібілдіретінсуффикс)-қандалимфоциттердіңпайыздықмөлшерінің38%-дан, ал абсолют лимфоцитоз кезінде лимфоциттер санының 3,3х10⁹/л-денкөп болуы.Моноцитоз (грек. monos- бір +kytоs – жасуша + -osis - процесс, аурудегенді білдіретін суффикс) - қанда моноциттердіңпайыздық мөлшерінің10%-дан, ал абсолют моноцитоз кезінде моноциттер санының 0,7х10⁹/л -денкөпболуы.Ядролық

---