Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

жұта алмайды, саливация және көбік түзілуі көбейеді. Баланы тамақтандырубарысындақақалуы,цианоз,өзгермегенсүттіқұсуы,аспирациябайқалады.Өңешдивертикулы(лат.diverticulum–жолданауытқу)-өңешқабырғасыныңбұлтиюы,тағамныңөтуініңқиындауыменсипатталады.Дивертикулда тағамның тұрып қалуы және шіруі байқалады, ал қабырғасыныңжұқаруы оның жарылуына, қанкетуге және көкірекортаның инфекциялануынаалыпкеледі.Эзофагит(лат.oesophagos –өңеш+-itis–қабынудегендібілдіретін суффикс)–түрлісебептердіңсалдарынансілемейліқабаттыңқабынуменсипатталатынөңеш ауруы. Эзофагит туындауының негізгі себебіне асқазан-өңеш(гастроэзофагеальдық)рефлюксінжатқызады. Рефлюкскезіндеқышқыл-пептидтік фактордың әсерінен өңештің сілемейлі қабаты зақымданады.,Рефлюкс салдарынан пайда болған эзофагит, рефлюкс-эзофагит деп аталады.Гастроэзофагеальдірефлюкстікауру(ГЭРА)–созылмалы,қайталанатын,гастроэзофагеалдық аумақтың моторлық-эвакуациялық функциясыныңбұзылуымен байланысты, өңешке асқазанның және/немесе ұлтабардыңішіндегітағамқұрамыныңбірденненнемесебелгілібірретпенқайталанатынлақтырысының салдарынан өңештің дисталды бөлімінің бүліністеріменсипатталатынауру.Қыжылдау (грек. pyrosis - өрт) - өңештің кардиальдi сфинктері ашық болғанжағдайда асқазанның қышқыл құрамының антиперистальтикалық толқынменөңешкетүскенкездеөңештiңтөменгiбөлiгiндекүйдірусезiмiніңпайдаболуы. В возникновении играет роль повышенная кислотность желудочногосокаиповышеннаячувствительностьпищевода кжелудочномусоку.Одинофагия (грек. odyno – ауырсыну + phagein – жұтыну) - өңеш бойымен

---

тағам өткенде ауырсыну сезімінің пайда болуы. Дамуының негізінде өңешперистальтикасыныңбұзылуынаықпалететінөңештіңгипермоторлықдискинезиясыжәнесілемейліқабатыныңэрозиялы-ойықжаралықзақымдануы жатыр. Одинофагия жиі дисфагиямен қабаттасады және ГЭРА-менауыратыннауқастардың шамамен20%-ында кездеседі.Барретөңеші–ГЭРА-менауыратыннауқастардапайдаболатынжәнесозылмалытүрдеөңешкетұзқышқылыменөттіңтүсуінендамитынфакультативті обыралдылық жағдай. Өңештің дисталды бөлігіндегі қалыптыкөпқабаттыжалпақэпителидің,жіңішкеішектіңбірқабаттыцилиндрлік(бездік)эпителиімен орын басуыменсипатталады.Диафрагманың өңештік тесігінің жарығы (грыжасы) (лат. hеrnia - жарық) –созылмалықайталанбалыауру,қалыптыжағдайдадиафрагмаастындаорналасатын анатомиялық құрылымдардың диафрагманың кеңейген өңештіктесігіарқылыкеудеқуысынаығысуы–өңештіңабдоминальдібөлігі,асқазанныңкардиальдібөлігі,ішектіңілмегі.Соныменқатар,өңешпенасқазанныңбекуінқамтамасететінбайламдардыңсозылуыбайқалады.ДиафрагманыңөңештіктесігініңжарығыәдеттеГЭРА-менқабаттасады.

---

Тақырыбы: «Асқазан қызметінің бұзылысы. Ойық жара ауруының патофизиологиясы»

Протондықпомпа(Н⁺/К⁺-АТФаза)(грек.protos-бірінші)-асқазанныңсілемейліқабатындағыіргелікжасушалардаболатынферментжәнетұзқышқылыөндірілуіндебастырөлатқарады.Помпаэлектрохимиялықградиентке қарсыіргелік жасушалардың цитоплазмасынан асқазан қуысынасутек иондарын тасымалдайды. Алкалий иондарыніргелік жасушаларғатасымалдайды.Асқазан қуысына бір мезетте сутекпен бірге хлор аниондарыөтеді.Гиперсекреция (грек. hyper – жоғары, көп + secretio - бөліну) – асқазанныңсекрециялықфункциясыныңбұзылуы,асқазансөлімөлшерініңкөбеюіменсипатталады(қалыптыжағдайдатәулігіне2-3л).Гиперсекрецияәдеттеқышқылдықтың жоғарылауымен қабаттасады (гиперацидтік), олпариеталықжасушалардыңтұзқышқылынкөптепөндіруінебайланысты(гиперхлоргидрия).12-еліішектіңойықжарасында,гиперацидтігастриттерде,пилоростеноздарда,алкогольжәнедәрілікпрепараттардыңәсеріненбайқалады(кортизон,салицилаттар, бутадион).Гипосекреция(грек.hypo–төмен,аз+secretio-бөліну)-асқазанныңсекрециялық функциясының бұзылуы, асқазан секрециясының төмендеуіменсипатталады.Гипосекрецияәдеттеқышқылдықтыңазаюыменқабаттасады(гипоацидтік),асқазансөліндебостұзқышқылымүлдемболмауымүмкін(ахлоргидрия).Жітіжәнесозылмалыанацидтігастриттерде,асқазанөспелерінде,организмсусызданғанда байқалуымүмкін.Асқазандық ахилия (грек. a – жоқ, жоққа шығару + chylos – сөл) – асқазанбездерініңтұз

---

қышқылы мен ферменттерді бөлуге қабілеттігін жоғалтуы. Функциялық ахилия асқазанның секрециялық қызметі жүйкелік-рефлекстік тежелуімен байланысты, асқазанның сілемейлі қабаты өзгермеген, байқалатын ахилия қысқа мерзімді, уақытша болады. Органикалық ахилия асқазанның сілемейлі қабатының атрофиясы нәтижесінде дамиды және тұз

қышқылы мен ферменттерді бөлетін жасушалардың қайтымсыз бұзылуына алып келеді.

Гетерохилия (грек. hetero – басқа + chylos – сөл) – функциялық ахилияның бір түрі. Әртүрлi уақытта берiлетiн бiр тiтiркендiргiшке асқазан сөлiнiң түрліше бөлiнуi. Гетерохилия – асқазанның секреторлық аппаратының дезорганизациясының көрінісі.

Асқазандық дисритмиялар (грек. dys – бұзылыс + лат rhythmus - үйлесімділік, такт) - асқазан перистальтикасының бұзылуы, ол жоғары толқынды (тахигастрия) және төмен толқынды (брадигастрия) жиілікпен сипатталады. Асқазан ішіндегі құрамның эвакуациясының баяулауы, антродуоденальды үйлесімнің бұзылысы, дуодено-гастральдық рефлюкс дамуы байқалады. Асқазандық дисритмиялар жиі ГЭРА, жүктілік кезіндегі жүрегі айну, функциялық диспепсия кездерінде дамиды.

Антродуоденалық координация (лат. antrum – үңгір + duodenum – 12-елі ішек) – қалыпты эвакуаторлық қызметтің көрсеткіші, асқазан және 12-елі ішектің үйлесімді жұмысымен сипатталады. Координацияның негізінде асқазанның антральді бөлігі жиырылғанда пилорустың синхронды босаңсуы жатыр. Антродуоденалық координация бұзылғанда анорексия, жүрек айнуы, құсу, іштің ісінуі және ауырсынуы, диарея немесе іш қату байқалуы мүмкін.

---

Кекіру(грек.eructation-шығу)–кенеттенауызқуысынагаздардың,асқазандағынемесеөңештегiтағамқұрамныңазмөлшерініңтүсуi.Жиібелгілідыбыспенжәнеиіспеншығады.Әдеттеадамдартамақтанкейінкекіреді.Кекірудіңпайдаболуыасқазандағыгаздықуықтыңкөлемінежәнекардиялықсфинктердің әлсіздігіне байланысты.Жүрекайнуы(грек.naus–кеме)–құсуорталығыныңаумағындағыретикулалық формация нейрондарының қозымдылығы едәуір өскен жағдайдақалыптасатынжағымсызсезім.Жүрекайнуыкезіндеасқазанныңтонусытөмендецді,ал12-еліішектіңжәне ашішектіңпроксималдыбөліктерініңтонусыжоғарылайды.Нәтижесіндедуоденогастральдықрефлюкспайдаболады.Жүрекайнуы,әдетте,құсудыңалдындабайқалады.Сiлекейдiңағуымен,демалудыңжиiленуiмен,жүрексоғуыныңжылдамдауыменқабаттасады.Құсу (лат. vomitus – құсу) –асқазандағы және жіңішке ішектегі құрамныңауыз арқылы сыртқа шығарылуын қамтитын күрделі рефлекторлық акт. Құсурефлексінің афферентті жолы кезбе нервтің сезімтал талшықтары арқылы IVқарыншатүбініңтөменгібөлігіндеорналасқанқұсуорталығынажетеді.Эфференттіжолдарынадиафрагмалықнервтер(диафрагмаға),жұлыннервтері (құрсақ бұлшықеттеріне), висцералық эфферентті нервтер (асқазанғажәнеөңешке),жатады.Функциялықдиспепсия–гастродуоденалықаймақтыңфункциялықпатологиясына жататын, орның қимылдық функциясының ілкі бұзылысыменсипатталатынсимптомдаржиынтығы.Эпигастрийаумағындаауырсынунемесеқыжылдаусезімі,ертетойыну,тамақтанудан

---