Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

ТАРАУ «НЕСЕП ЖЫНЫС ЖҮЙЕСІНІҢ ПАТОФИЗИОЛОГИЯСЫ»

Тақырыбы: «Бүйрек ауруларының жалпы этиологиясы және патогенезі. Зәрлік синдром»

Диурез(грек.dia–арқылы+ureo-зәршығару)–белгілібіруақытаралығында (тәулікте, сағаттарда, минуттарда) шығарылған зәрдің мөлшері.Дені сау адамның тәуліктік диурезінің мөлшері 0,8-2,0 л құрайды, бұл ортаесеппенқабылдағансұйықтықтың 75%-насәйкес келеді.Полиурия(грек. polys- көп + uron- зәр) –қалыптысұйықтық (су) ішурежиміндетәулiгiне2000мл-денасазәрдiшығару. Шығутегібойыншапатологиялық полиурия екі түрге бөлінеді - пререналдық (бүйрек алды) жәнереналдық(бүйректік).Сулыдиурез-диурезқұрамындаосмостықбелсендiзаттектердіңконцентрациясы төмен болған зәрдiң көп мөлшерде шығуы (гипоосмостықзәр). Сулы диурез кезінде антидиурездік гормон өндірілуі азаяды, дисталдықтүтікшелер менжинақтаушытүтікшелердіңсуға өткізгіштігі бұзылады.Осмостықдиурез(салурез)(грек.osmos-түрткі,қысым)-құрамындаосмостық белсендi заттектердің концентрациясы жоғары болған зәрдiң көпмөлшердешығуы(гиперосмостықзәр).Бұлнефронныңпроксимальдықбөлімінеэндогенді(глюкоза,несепнәр(мочевина),бикарбонат)немесеэкзогендіосмостықбелсендізаттектердің(осмостықдиуретиктердің)көпкеліп түсуіменбайланыстыболуы мүмкін.Олигурия (грек.oligos- аз+ uron-зәр) –қалыптысұйықтық (су)ішурежиміндетәулiгiнезәрдің500-200мл-деназшығуы.Алғашқызақымданудыңэтиологиясыменанатомиялықорналасуынабайланыстыолигурияныңүштүрінажыратады:пререналдық,реналдық,постреналдық.

---

Антидиурез(грек.anty–қарсы+dia-арқылы+ureo–зәршығару)-құрамында осмостық белсендi заттектердің концентрациясы жоғары болғанзәрдiң аз мөлшерде шығуы. Антидиурез қанда антидиурездік гормон деңгейіжоғарылағанданемесебүйрекинтерстициясындаосмостықбелсендiзаттектердіңконцентрациясы жоғарыболған жағдайдадамиды.Анурия (грек. an - жоқ + uron - зәр) - зәр шығарудың мүлдем тоқтауыменнемесеқуыққатәулiгiне100-50мл-деназзәрдiңтүсуіменсипатталады.Пререналдық және реналдық анурия секреторлық түрге жатады, өйткені бұлкезде зәрдің түзілуі мен бөлінуі бұзылады, ал постреналдық – экскреторлықтүрінежатады,мұнда еңбіріншізәрдішығарубұзылады.Дизурия (грек. dys - қиындау, бұзылу + uron - зәр) - төменгі зәр шығаружолдарыныңауруларыжәнеолардыңиннервациялануыбұзылуынантуындайтынзәршығаруактісініңбұзылуы.Дизурияныңтүрлеріне:зәршығарудың жиілеуі немесе сирек болуы, күндізгі диурездің түнгі диурезденбасым болуы, несеп тоқтамау немесе энурез, зәр шығуының қиындауы, зәршығуыныңтоқтап қалуы жатады.Поллакиурия (грек.pollaris - көп рет, жиі + uron - зәр) - зәр шығарудыңжиiленуi (тәулігіне 6 рет).Цистит, простатит, уретрит кезінде, қуыққа тасбайланғанда,қуықастыбездіңаденомасында,зәрайдатқышдәрілердіқабылдағандадамиды.Оллакизурия (грек. ollaсis - аз, сирек + uron - зәр) - Сұйықтық қабылдаудышектегенкезде,кішіжамбасағзаларынаоперацияжасағанда,тыртықты-жабыспалыпроцестерде,үрпінің(уретра)обтурациясыменөспелерінде,жұлынныңтөмендемелі өткізгіштігініңбұзылыстарыкезіндедамиды.Никтурия (грек. nyctos - түн, қараңғы + uron - зәр) - түнгi диурездің басым

---

болуы. Жүрек және бүйрек функциясының жеткіліксіздігі кезінде, простатаның (еркекбездің) аденомасында, жамбас түбі бұлшықеттерінің атрофиясында, қантты диабет кезінде, түнгі уақытта диуретиктерді қабылдаған кезде дамиды.

Зәрлік синдром - зәр құрамындағы өзгерістер мен зәр шығарудың түрлі бұзылыстарының кешенді көрінісі. Протеинурия, лейкоцитурия, гематурия, цилиндрурия түрінде жиі байқалады. Сонымен қатар, зәрлік синдром зәрдің жалпы мөлшерінің, зәр шығару жиілігінің бұзылуымен және дизуриялар дамуымен сипатталуы мүмкін.

Гиперстенурия (грек. hyper – жоғары + sthenos - күш + uron- зәр) - нефронның дистальдық бөлімінде су реабсорбциясының күшеюінен зәрдiң салыстырмалы тығыздығының 1,030-дан көп болуы.

Гипостенурия (грек. hypo - төмен + sthenos - күш + uron- зәр) - зәрдiң салыстырмалы тығыздығының 1,009-дан аз болуы. Тәуліктік ауытқуы 8 бірліктен аз болады.

Изостенурия (грек. isos - тең + sthenos - күш + uron - зәр) - зәрдiң салыстырмалы тығыздығының тәулiк бойы аз өзгерiп, қан плазмасының осмостық тығыздығына сәйкес тұрақтануы (1,010 – 1,012).

Зимницкий сынамасы – бүйректің су-шығарымдық, сұйылту және концентрациялау қабілетін анықтау үшін қолданылатын зәрді зерттеу сынамасы. Тәулік бойы жинаған зәрдің сегіз рет 3-сағаттық порциясында салыстырмалы тығыздық пен зәрдің көлемін анықтайды.

Протеинурия (грек. proteo - нәруыздарға қатысты + uron - зәр) – зәрде нәруыздардың пайда болуы. Қалыпты жағдайда зәрде нәруыздар 0,033 г/л-

---

ден аспауы тиіс. Шығу тегі және даму механизмі бойынша келесі түрлергебөлінеді:бүйректікпротеинурия(шумақшалық,түтікшелік,аралас,секреторлық,гистурия)жәнебүйректентыспротеинурия(преренальді,постренальді,секреторлық).Глюкозурия (грек. glykys - тәтті + uron - зәр) – екіншілік зәрде глюкозаныңпайдаболуы.Түрлері:бүйректік(Фанконисиндромыкезінде,бүйректікфосфаттыдиабеткезінде)жәнебүйректен тыс(қанттыдиабеткезінде).Лейкоцитурия(грек.leukos-ақ+kytos–жасуша+uron-зәр)–микроскоппен қарағандағы көру алаңында (к/а) зәрдегі лейкоциттердің 6-данкөп болуы. Лейкоцитуриялардың негізгі түрлері: инфекциялық (бактериялық)лейкоцитурия,бейнфекциялық(стерильді,асептикалық)лейкоцитурия.Пиурия(грек.pyos-ірің+uron-зәр)-макроскопиялықанықталатыннемесе зәр шөгіндісінде лейкоциттер санының көбеюі бойынша зәрде іріңніңпайда болуы, бұл кезде лейкоциттер көру алаңын түгелімен жауып тұрадынемесежинақталғантүрдебайқалады.Пиуриябактериурияменжиіқабаттасады.Гематурия (грек. haima - қан + uron - зәр) - зәрде эритроциттердің пайдаболуы,көруалаңында3-5көпболуы.Гематуриялардыңнегізгітүрлері:бүйректік(шумақшалық,түтікшелік)жәнебүйректентыс(жиіпостреналдық).Айқындығынабайланыстыгематуриямикрогематурияғажәнемакрогематурияғабөлінеді.Микрогематурия (грек. mikros - кішкене + haima - қан + uron - зәр) - зәршөгіндісінтексеруарқылымикроскоппенқарағандаэритроциттердіңанықталуы,бұлкезде зәрдің түсі өзгермейді.Макрогематурия (грек. mаkros - үлкен + haima - қан + uron - зәр) - зәрдекөптегенэритроциттердіңпайдаболуы,нәтижесіндезәрдің

---

түсіөзгереді,көзбен тексеріп қарағанның өзінде эритроциттерді анықтауға болады (ашыққызыл,қызғыш,қызылтүсті,"етжуындысы"тәрізді).Макрогематуриякезінде эритроциттерді санауға келмейді және микроскоппен қарағанда оларкөруалаңын түгелімен жауып тұрады.Цилиндрурия(грек.kylindros-цилиндр+uron-зәр)-цилиндрлердіңболуыменсипатталатынзәрдіңсапалықөзгерісі.Бүйректіңдистальдықтүтікшелерінде және жинақтаушы түтікшелерде жасушалық элементтерденнемесенәруыздардантүзілген«көшірмебейне»(«слепок»)тәріздіболыпкеледі.Бактериурия(грек.bakterion–таяқша+uron-зәр)–несепшығаружүйесіндеинфекциялық-қабынбалыпроцестердіңдамуынанзәрдебактериялардыңболуы.Ересектердезәрдің1мл-де10⁵колония-түзушібірліктен асуы, ал нәрестелерде 1 мл-де 10³ микробты денешіктердің болуыжәне одан артуы диагноздық мәні бар көрсеткіш болып есептеледі. Ешқандайшағым болмастан, бірақ зәрде бактериялардың болуы (оған лейкоцитурияқосылсада) симптомсызбактериурия болып есептеледі.

---