Файл: азастан республикасы денсаулы сатау министрлігі астана медицина университеті.docx

Тақырыбы: «Зәр шығару жүйесінің қабынбалық ауруларының патофизиологиялық сипаттамасы»

Тубулопатиялар (лат. tubulus - түтікше + грек. pathos – азаптану, ауру) -бүйректүтікшелеріқабырғасындағыдистрофиялықпроцестердіңәсеріненнемесерецепторлардың,нәруыз-тасымалдаушылардың,ферменттердіңсапалық өзгерістері және олардың мүлдем болмауының нәтижесінде бүйректүтікшелеріэпителийініңтасымалдауфункциясыбұзылыстарынантуындайтын аурулар тобы. Шумақшалардың зақымдануы салдарлық сипатқаиеболады жәненефропатияныңкешкезеңінде дамиды.Тубулоинтерстициялық(тінаралық)бұзылыстар(түтікшелікдисфункция синдромы) – бүйрек түтікшелері және интерстицийлік тінніңжаппайзақымдануыменбайқалатынтүрліауруларда:тубулоинтерстицийлікнефриттер(ТИН),бүйректіктүтікшелікацидоз,Фанконисиндромы,цистинурия,нефрогендіқанттыдиабет,бүйректікглюкозурия(бүйректікдиабет)жәнебасқалардадамитынәртүрліфункциялық-метаболизмдікбұзылыстардыңжиынтығы.Тубулоинтерстицийлік нефриттер (лат. tubulus – түтікше + interstitium -арақашықтық, аралық + грек. nephros - бүйрек + itis қабыну дегенді білдіретінсуффикс) – бүйрек тінінің барлық құрылымдарында қабынбалы процестердіңтаралуыменқатаржүретін,бүйректүтікшелерініңжәнеинтерстицийдіңбейспецификалы, деструкциялық емес, абактериялық жіті немесе созылмалызардапталуыныңгетерогендітобы.Этиологиялықфакторлардышектеукезіндебүйректіңаралықтініндеабактериялыққабынудыңжойылумүмкіндігібасты ерекшелігіболыпсаналады.Бүйректіңпроксимальдықтүтікшелікацидозы(лат.

---

proximus – өте жақын; acidus - қышқыл) – проксимальдық түтікшелерде бикарбонаттар реабсорбциясының төмендеуінен туындайтын қышқылдық-негіздік жағдай (ҚНЖ) бұзылыстарының типтік түрі. Метаболизмдік ацидоздың дамуымен, NaHCO₃ және калийдің зәрмен көп шығуымен, қанда хлор иондары мөлшерінің артуымен, гипокалиемиямен, альдостерон өндірілуінің артуымен сипатталады.

Бүйректің дистальдық түтікшелік ацидозы (лат. distare - тұру, алшақ тұратын; acidus - қышқыл) - бүйректің дистальдық ирек түтікшелері мен жинақтаушы түтікшелерінің деңгейінде сутегі иондары секрециясының төмендеуінен туындайтын ҚНЖ бұзылыстарының типтік түрі. Қанда қышқылдардың кідіруімен және метаболизмдік ацидоздың дамуымен, сілтілік зәрдің шығуымен, зәрге шөгіндеп тас байлануды туындататын кальций және фосфат тұздарының ерігіштігінің төмендеуімен сипатталады.

Фанкони синдромы (де Тони-Дебре-Фанкони синдромы) – бүйректің проксимальдық түтікшелерінде реабсорбцияның қосарланған ақауымен сипатталатын және глюкозаның, түрлі аминқышқылдардың, фосфаттардың және бикарбонаттардың реабсорбциясының бұзылуымен, полиуриямен, гипоизостенуриямен, тубулалық (түтікшелік) протеинуриямен байқалатын тубулопатия. Сонымен қатар, бұл кезде физикалық жетілудің тежелуі және бүйрек функциясы жеткіліксіздігінің біртіндеп өршуі байқалады.

Цистинурия (грек. kystis - қуық + uron - зәр) - бүйрек түтікшелерінің эпителий жасушаларында белгілі аминқышқылдардың (цистин, лизин, аргинин, орнитин) тасымалдануының бұзылуынан туындайтын, ілкі

---

тубулопатиялартобынажататынтұқымқуалайтынауру.Аминқышқылдардыңэкскрециялануыкүшейгендеқұрамыцистеиннентұратынтастардыңбайлануы байқалады.Пиелонефрит (грек. pyelos – астау, түбекше + nephros - бүйрек + лат. itis –қабынудегендібілдіретінсуффикс)-тостағанша-түбекшелікаппараттың,тубулоинтерстицийліктіннің,әсіресемилықабатыныңжаппайзақымдануыменбайқалатынжәнебірмезгілденемесекезекпендамитынбүйректіңжітіжәнесозылмалыбейспецификалы,жұқпалы-қабынбалыауруы.Ілкі пиелонефрит - пиелонефриттің бұл түрінде инфекциялық-қабынбалыпроцессәдеттезәршығаружолдарыныңфункциялықуродинамикалықбұзылыстарымен(гиперкинезиянемесегипокинезиялар,дистониялар)байқалады;зәрағысынакедергікелтіретінмеханикалық,құрылымдықфакторлартәнемес,бүйреккеинфекцияныңнегізгі енужолы –гематогенді.Салдарлықпиелонефрит-пиелонефриттіңбұлтүріндебүйректіңтостағанша-түбекшелікжүйесіменинтерстицийіндеинфекциялық-қабынбалыпроцессәдеттебүйректіңбасқадаауруларыныңсалдарынаннемесеуродинамиканыңбұзылуынан(рефлюкстікдискинезиялар,несепағардыңстриктурасы,қуықастыбездіңқатерлігиперплазиясы,несептастыауру, зәр шығаружолдарының атониясы)дамиды.Жітіпиелонефрит-тостағанша-түбекшелікжүйенің,түтікшелерменинтерстицийдіңошақтызақымдануыменбайқалатынжітіинфекциялық-қабынбалы процесс. Даму ұзақтығы 3 айдан аспайды. Негізгі түрлері: жітісірнелі;жітііріңді-апостематозды,бүйрекабсцесі,бүйреккарбункулы;

---

некроздыпапиллит.Апостематоздынефрит(грек.apostema-іріңдеу+nephros-бүйрек)–бүйрекбеткейінде жәнебүйректіңқыртыстықабатындашашыраңқы ұсақіріңдіктер – апостемалардың көптеп пайда болуымен сипатталатын жіті іріңдіпиелонефриттердіңбіртүрі.Бүйрек абсцесі (лат. abscessus - іріңдеу) – жіті іріңді пиелонефриттердің біртүрі,бүйректіңқыртыстықабатындаіріңдікыдырауошағыныңпайдаболуымен сипатталады. Бүйрекабсцесі - апостематозды нефрит кезінде біртопіріңдіктердің шоғырлаунынандамуы мүмкін.Бүйрек карбункулы (грек. carbo - көмір) бүйректің қыртысты қабатындақабынбалы инфильтратпен қоршалған құрамы көптеген ұсақ іріңдіктердентұратын,оқшауланғаношақтүріндебүйректіңметастазданғаніріңдізардапталуы. Бұл іріңді пиелонефриттің бір түрі,организмде қандай да біріріңді ошақ болған жағдайда, бүйректің қыртысты қабатына инфекцияныңгематогендікжолмен түсуінен дамиды.Некроздық папиллит (грек. nekrosis - өлеттену + лат. papilla – емізікше + -itis–қабынудегендібілдіретінсуффикс)–жітіпиелонефриткезіндеқантамырлардыңмикроорганизмдерменбітелуіненнемесеқабынбалықинфильтратпен қысылуының нәтижесінде мальпигий пирамидаларының жітіишемияғаұшырауынанбүйрекемізікшелерітіндерініңдеструкциялануы.Қанайналымныңжітібұзылыстарыдамуынанбүйрекемізікшелерініңаумағындаишемиялықинфарктдамиды.Салдарынанемізікшеқұрылымдарыныңнекрозғаұшырауы байқалады.Созылмалыпиелонефрит-баяуағымды,бүйректіңмезгіл-мезгілбейспецификалы инфекциялық - қабынбалы зақымдануымен өршитін, дамуұзақтығы3айдан асатын немесе осыкезеңде екірет қайталанатынауру.Шығутегібойыншасалдарлық

---

обструкциялық - дисметаболизмдік пиелонефриттер тобына жатады. Тостағанша - түбекшелік жүйенің фиброзы мен деформациялануы тән.

Қуық – несепағарлық рефлюкс (лат. refluo – кері ағу) - Қуық – несепағарлық сегменттің қақпақшалық механизмінің жеткіліксіздігінен зәрдің қуықтан несепағарға қарай зәрдің кері лықсуы (рефлюксі). Несепағарға зәрдің жинақталу фазасында зәрдің кері лықсуы (пассивті рефлюкс), зәрді қуу фазасында кері лықсуы (активті рефлюкс) немесе екі фазасында да кері лықсуы (аралас рефлюкс). Нәтижесінде несеп жолдарының қайталанбалы инфекциялары және бүйрек тінін склероздайтын рефлюкс- нефропатия дамиды.

Обструкциялық уропатиялар ( латын. obstructio – тосқауыл, бөгет + грек. uron – зәр + pathos – азаптану, ауру) бұл –тостағанша - түбекшелік, түбекше- несепағарлық, қуық-үрпілі (уретральді) сегменттердің деңгейінде функциялық немесе органикалық бұзылыстардан, зәр кідіруінің нәтижесінде дамитын немесе инфравезикулярлы обструкцияның салдарынан туындайтын бүйрек паренхимасының тубулоинтерстицийлік типтегі құрылымдық - функциялық өзгеру кешені.

Цистит (грек. kystis – қуық + -itis – қабыну дегенді білдіретін суффикс) – қуық қабырғаларының, ең бастысы сілемейлі қабатының инфекциялық- қабынбалық ауруы. Цистит дамуында бактериалық инфекциялармен ықпал етуші факторлардың рөлі ерекше: организмнің резистенттілігінің төмендеуі, зәр ағысының қиындауы және зәрдің кідіруі, қуық қабырғаларында қанайналымның бұзылыстары.

Несептасты ауру - бүйректе (нефролитиаз), және зәр шығару жолдарында (уролитиаз), түрлі патологиялық өзгерістерді туындататын, бүйрек тостақшалары мен түбекшелерінде зәрдің органикалық қосылыстары және

---